By continuing to use our site, you are agreeing for us to set a small number of cookies. Cookie policy

Desktop
Skip Ribbon Commands
Skip to main content
 
 
You are in :
Back to list View this page without hyperlinks
Cyfarfu’r Cynulliad am 13:30 gyda’r Llywydd (Elin Jones) yn y Gadair.
The Assembly met at 13:30 with the Llywydd (Elin Jones) in the Chair.
 
13:30
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
Galw’r Aelodau i drefn.
I call Members to order.
 
1. Cwestiynau i’r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
Mae [R] yn dynodi bod yr Aelod wedi datgan buddiant. Mae [W] yn dynodi bod y cwestiwn wedi’i gyflwyno yn Gymraeg.
[R] signifies the Member has declared an interest. [W] signifies that the question was tabled in Welsh.
 
13:30
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
Yr eitem gyntaf ar ein hagenda ni y prynhawn yma yw’r cwestiynau i’r Prif Weinidog, a’r cwestiwn cyntaf, Sian Gwenllian.
And the first item on our agenda this afternoon is questions to the First Minister, and the first question is from Sian Gwenllian.
 
Tlodi
Poverty
 
13:30
Sian GwenllianBywgraffiadBiography
1. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am ymdrechion Llywodraeth Cymru i fynd i'r afael â thlodi? (OAQ51171)[W]
1. Will the First Minister make a statement on the Welsh Government's efforts to tackle poverty? (OAQ51171)[W]
 
13:30
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Ein hamcan ni yw helpu a chefnogi pob un i fyw bywydau iach, ffyniannus a gwerth chweil. Mae ein strategaeth genedlaethol, ‘Ffyniant i Bawb’, yn egluro sut fyddwn ni’n adeiladu Cymru sy’n ffyniannus a diogel, sy’n iach ac egnïol, sy’n uchelgeisiol ac sy’n dysgu ac sy’n unedig a chysylltiedig.
Our objective is to help and support everyone to live healthy, prosperous and rewarding lives. Our national strategy, ‘Prosperity for All’, sets out how we will build a Wales that is prosperous and secure, healthy and active, ambitious and learning and united and connected.
 
13:30
Sian GwenllianBywgraffiadBiography
Fe gafwyd cadarnhad gennych chi fan hyn yr wythnos diwethaf na fydd y Llywodraeth yn cyhoeddi cynllun gweithredu taclo tlodi. Mae hyn yn siom enfawr ac yn fater o bryder i Blaid Cymru, ac i’r pwyllgor Cynulliad trawsbleidiol sydd wedi bod yn ymchwilio i’r maes. Rwy’n deall eich bod chi’n awyddus i weithio’n holistaidd, a gweithredu ar draws adrannau, ond, heb strategaeth ganolog, benodol i’w dilyn, mi fydd gwaith adrannau gwahanol y Llywodraeth, gan gynnwys mesur cynnydd drwy gerrig milltir a thargedau, yn amhosib i’w gyflawni. A gaf i ofyn i chi ailystyried eich penderfyniad, a gofyn i chi fwrw ymlaen i greu cynllun gweithredu clir, a hynny ar fyrder?
You confirmed here last week that the Government won’t publish a poverty action plan. Now, this is a huge disappointment and matter of concern to Plaid Cymru and the cross-party Assembly committee who have been studying this area. I understand that you are eager to work holistically and work on a cross-departmental basis, but, without a central strategy that you can follow, the work of different departments of Government, including measuring progress through targets and milestones, will be impossible to achieve. Can I ask you to reconsider this decision and ask you to create an action plan as a matter of urgency?
 
13:31
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Byddwn i’n dadlau, wrth gwrs, fod y strategaeth yn gwneud hyn yn barod. Mae’n dangos fframwaith lle mae’r Llywodraeth yn gallu gweithio gyda’i gilydd er mwyn cynyddu ffyniant yn y pen draw, i ystyried achosion tlodi mewn ffordd sydd yn fwy effeithiol, a ffordd sydd yn fwy cysylltiedig. Nid yw hyn yn rhywbeth sy’n eiddo i unrhyw Weinidog, nac unrhyw adran, ond yn rhywbeth y mae’r Llywodraeth yn berchen yn gyfan gwbl.
Well, I would argue, of course, that the strategy does this already. It demonstrates the framework where the Government can work as a whole in order to enhance and increase prosperity and to consider cases of poverty in a manner that is more effective and connected. This isn’t something that belongs to any particular Minister or any particular department; it is something that the Government owns completely.
 
13:31
First Minister, I see from reports today that your Government has refused to release full sets of data to assist the Prime Minister’s race disparity audit. And its findings are stark contrast for both the UK and Wales. I do wonder, though, is your reluctance in releasing the data because you haven’t got it, or is it simply that you won’t get it? And the reason why this is so important is because that data would help us to identify areas of poverty in black and minority ethnic communities, where we might actually be able to take some action and make some differences to those people’s lives.
Prif Weinidog, gwelaf o adroddiadau heddiw fod eich Llywodraeth wedi gwrthod cyhoeddi setiau llawn o ddata i gynorthwyo archwiliad gwahaniaethau hil Prif Weinidog y DU. Ac mae ei ganfyddiadau’n wrthgyferbyniol iawn i'r DU a Chymru. Roeddwn i’n meddwl tybed, fodd bynnag, a yw eich amharodrwydd i gyhoeddi’r data oherwydd nad ydyn nhw gennych, neu a yw’n syml oherwydd na fyddwch chi’n eu cael? A'r rheswm pam mae hyn mor bwysig yw y byddai'r data hynny’n ein helpu i nodi ardaloedd o dlodi mewn cymunedau pobl dduon a lleiafrifoedd ethnig, lle gallem ni gymryd rhywfaint o gamau a gwneud rhai gwahaniaethau i fywydau'r bobl hynny.
 
13:32
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Oh dear, that is wholly untrue, because Scotland has refused to co-operate; we have not. I’ll give the Member a chronology of what we’ve done in the meantime. On 26 October last year, we agreed to the Welsh Government’s participation in the work. On 8 December last year, our equality team arranged for officials from the race disparity audit unit to attend the Wales race forum. On 21 December last year, we signposted RDAU to publish data. On 28 February this year, there was a meeting between our officials and RDAU in Cardiff. On 11 May, there was another meeting with RDAU. We were concerned at that point by an apparent lack of progress on their website. They asked us at that point, for the first time, to undertake work to analyse the Welsh data. We thought at that point that they would be undertaking that work. They acknowledged the lateness of that request. We made it clear that we didn’t have the resources to support that work at that time, and expressed concern about being asked to undertake such a large exercise before the launch date in July. At that point, we were informed that the Scottish Government had decided not to engage with the project.
O diar, mae hynny'n gwbl anwir, oherwydd mae’r Alban wedi gwrthod cydweithredu; nid ydym ni. Rhoddaf gronoleg i'r Aelod o'r hyn yr ydym ni wedi ei wneud yn y cyfamser. Ar 26 Hydref y llynedd, fe wnaethom gytuno i gyfranogiad Llywodraeth Cymru yn y gwaith. Ar 8 Rhagfyr y llynedd, trefnodd ein tîm cydraddoldeb i swyddogion o'r uned archwilio gwahaniaethau hil ddod i fforwm hil Cymru. Ar 21 Rhagfyr y llynedd, cyfarwyddwyd RDAU gennym i gyhoeddi data. Ar 28 Chwefror eleni, cafwyd cyfarfod rhwng ein swyddogion ni a RDAU yng Nghaerdydd. Ar 11 Mai, cafwyd cyfarfod arall gyda RDAU. Roeddem yn bryderus ar yr adeg honno oherwydd diffyg cynnydd amlwg ar eu gwefan. Fe wnaethant ofyn i ni ar yr adeg honno, am y tro cyntaf, wneud gwaith i ddadansoddi data Cymru. Roeddem yn meddwl bryd hynny mai nhw fyddai’n gwneud y gwaith hwnnw. Cydnabuwyd ganddynt pa mor hwyr oedd y cais hwnnw. Fe’i gwnaed yn eglur gennym nad oedd yr adnoddau gennym i gefnogi'r gwaith hwnnw ar y pryd, gan fynegi pryder ynghylch y cais i ni gyflawni ymarfer mor fawr cyn y dyddiad lansio ym mis Gorffennaf. Ar yr adeg honno, fe’n hysbyswyd bod Llywodraeth yr Alban wedi penderfynu peidio â chymryd rhan yn y prosiect.
 
On 26 May, RDAU responded to a letter from us with a provisional list of data that would be on the website. On 2 June, again we agreed to continue working with the unit, by providing advice on the Welsh data sources, and providing data sets for the RDAU to analyse. On 4 October, a third meeting between officials and RDAU took place. They gave us a glimpse of the content of the website, but did not provide us with a copy of the 45-page report. I think we have engaged properly, and perhaps it shows the shambles at the heart of the UK Government that they cannot tell Wales and Scotland apart.
Ar 26 Mai, ymatebodd RDAU i lythyr oddi wrthym ni gyda rhestr ragarweiniol o ddata a fyddai ar y wefan. Ar 2 Mehefin, unwaith eto, fe wnaethom gytuno i barhau i weithio gyda'r uned, trwy roi cyngor ar ffynonellau data Cymru, a darparu setiau data i'r RDAU eu dadansoddi. Ar 4 Hydref, cynhaliwyd trydydd cyfarfod rhwng swyddogion a RDAU. Rhoddwyd cipolwg i ni ar gynnwys y wefan, ond ni chawsom gopi o'r adroddiad 45 tudalen ganddynt. Rwy'n credu ein bod ni wedi ymgysylltu'n briodol, ac efallai ei fod yn dangos y traed moch wrth wraidd Llywodraeth y DU nad ydynt yn gwybod y gwahaniaeth rhwng Cymru a'r Alban.
 
13:34
Jenny RathboneBywgraffiadBiography
One of the things that’s absolutely designed to undermine the Welsh Government’s efforts to tackle poverty is the introduction of universal credit, rolled out across Wales. We’ve seen in parts where it has been rolled out that it’s led to an increase in rent arrears and numbers of people going to food banks. Now, the Scottish Government has got responsibility for the administration of welfare, which has enabled them to reduce the amount of time that applicants have to wait, to two weeks, which is the same as jobseeker’s allowance, and also, to ensure that landlords can continue to receive the rent payments directly. So, I wondered what conversations you’ve had with the UK Government on enabling us to mitigate the worst effects of this ghastly new proposal.
Un o'r pethau sy’n sicr wedi ei gynllunio i danseilio ymdrechion Llywodraeth Cymru i fynd i'r afael â thlodi yw cyflwyno credyd cynhwysol, a gyflwynwyd ledled Cymru. Rydym ni wedi gweld mewn rhannau lle mae wedi cael ei gyflwyno ei fod wedi arwain at gynnydd i ôl-ddyledion rhent a nifer y bobl sy'n mynd i fanciau bwyd. Nawr, mae gan Lywodraeth yr Alban gyfrifoldeb am weinyddu lles, sydd wedi ei galluogi i leihau'r amser y mae'n rhaid i ymgeiswyr aros, i bythefnos, sydd yr un fath â lwfans ceisio gwaith, a hefyd, i sicrhau bod landlordiaid yn gallu parhau i dderbyn y taliadau rhent yn uniongyrchol. Felly, roeddwn i’n meddwl tybed pa sgyrsiau yr ydych chi wedi eu cael gyda Llywodraeth y DU ynghylch ein galluogi i liniaru effeithiau gwaethaf y cynnig newydd ofnadwy hwn.
 
13:35
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, we know from experience that where we take control of aspects of the benefit system we get into a situation where the budget settlement is never enough. We saw that with the council tax benefit—£20 million was taken from that as the responsibility was transferred. So, I have no faith at all that the UK Government, if they were to transfer responsibility over universal credit, would actually transfer the budget to cover it and that is the problem. To my mind, what is needed is a proper benefits system across the whole of the UK administered by a Labour Government in London looking after the interests of the many, not the few.
Wel, gwyddom o brofiad, pan ein bod ni’n cymryd rheolaeth dros agweddau ar y system fudd-daliadau, ein bod ni’n cael i sefyllfa lle nad yw'r setliad cyllideb byth yn ddigon. Gwelsom hynny gyda budd-dal y dreth gyngor—cymerwyd £20 miliwn o honno wrth i'r cyfrifoldeb gael ei drosglwyddo. Felly, nid oes gennyf unrhyw ffydd o gwbl y byddai Llywodraeth y DU, pe bydden nhw’n trosglwyddo cyfrifoldeb am gredyd cynhwysol, yn trosglwyddo'r gyllideb i dalu amdano a dyna'r broblem. Yn fy marn i, yr hyn sydd ei angen yw system fudd-daliadau briodol ar draws y DU gyfan wedi ei gweinyddu gan Lywodraeth Lafur yn Llundain sy'n gofalu am fuddiannau'r llawer, nid yr ychydig.
 
Twristiaeth Treftadaeth yng Ngogledd Cymru
Heritage Tourism in North Wales
 
13:35
Hannah BlythynBywgraffiadBiography
2. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am gefnogaeth i dwristiaeth treftadaeth yng ngogledd Cymru? (OAQ51173)
2. Will the First Minister make a statement on support for heritage tourism in north Wales? (OAQ51173)
 
13:35
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
We are supporting a number of initiatives for heritage tourism in the north. For example, as part of the heritage tourism project, Cadw spent approximately £7.8 million improving and conserving some of its heritage tourism sites in the north.
Rydym ni’n cefnogi nifer o fentrau ar gyfer twristiaeth treftadaeth yn y gogledd. Er enghraifft, yn rhan o'r prosiect twristiaeth treftadaeth, gwariodd Cadw tua £7.8 miliwn yn gwella ac yn gwarchod rhai o'i safleoedd twristiaeth treftadaeth yn y gogledd.
 
13:36
Hannah BlythynBywgraffiadBiography
Thank you, First Minister. As you are aware, there is a host of amazing heritage attractions right across north Wales, including St Winefride’s Well and Basingwerk Abbey in my own constituency, which I did my bit to promote with tourism videos over the summer, and would also benefit from enhanced brown signage along the A55. And of course, there is the Mold gold cape, found in 1833 in Mold and currently housed in the British Museum. I know, First Minister, you’ll be aware that I am keen to one day see the Mold cape exhibited for the first time back in the town where it was discovered. But by doing this, and working in partnership with the various stakeholders and representatives to make it happen and make it a reality, on Friday I was able to take the time to visit the British Museum and see the gold cape up close and also talk with the curators and representatives there. I’m interested in how major institutions can and should work in partnership with communities to bring our heritage closer to the people and to make it accessible to everyone. First Minister, do you agree that this is important and what support can be given to ensure that our past provides a legacy for our future?
Diolch, Prif Weinidog. Fel y gwyddoch, mae llu o atyniadau treftadaeth anhygoel ar draws y gogledd cyfan, gan gynnwys Ffynnon Gwenffrewi ac Abaty Dinas Basing yn fy etholaeth fy hun, y chwaraeais i fy rhan i’w hyrwyddo gyda fideos twristiaeth dros yr haf, ac a fyddai hefyd yn elwa ar well arwyddion brown ar hyd yr A55. Ac wrth gwrs, ceir mantell aur yr Wyddgrug, a ganfuwyd ym 1833 yn yr Wyddgrug ac sy’n cael ei chadw yn yr Amgueddfa Brydeinig ar hyn o bryd. Gwn, Prif Weinidog, y byddwch chi’n ymwybodol fy mod i’n awyddus i weld mantell yr Wyddgrug yn cael ei harddangos am y tro cyntaf rhyw ddiwrnod yn ôl yn y dref lle y cafodd ei darganfod. Ond trwy wneud hyn, a chan weithio mewn partneriaeth â'r gwahanol randdeiliaid a chynrychiolwyr i wneud iddo ddigwydd a'i wneud yn realiti, llwyddais i gymryd yr amser ddydd Gwener i ymweld â'r Amgueddfa Brydeinig a gweld y fantell aur yn agos a hefyd i siarad â’r curaduron a'r cynrychiolwyr yno. Mae gen i ddiddordeb mewn sut y gall ac y dylai sefydliadau mawr weithio mewn partneriaeth â chymunedau i ddod â'n treftadaeth yn nes at y bobl ac i'w gwneud yn hygyrch i bawb. Prif Weinidog, a ydych chi’n cytuno bod hyn yn bwysig a pha gymorth y gellir ei roi i sicrhau bod ein gorffennol yn cynnig etifeddiaeth ar gyfer ein dyfodol?
 
13:37
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, we know that it’s hugely important that we celebrate our past but not live in it. We have a history that is the equal of any country in the world. The Member has mentioned the gold cape, which, of course, is of particular interest to her as the Member for Delyn. I know that there are discussions between our officials and the officials of Flintshire County Council in terms of what might need to be done. There’s a long way to go yet in terms of finding somewhere that would satisfy the British Museum in terms of security and the right environment to display the gold cape. But we know that artefacts from the past are hugely important in generating interest, generating tourism and generating money, of course, for local communities.
Wel, gwyddom ei bod yn hynod bwysig ein bod ni'n dathlu ein gorffennol ond nad ydym yn byw ynddo. Mae gennym hanes cystal ag unrhyw wlad yn y byd. Mae'r Aelod wedi sôn am y fantell aur, sydd, wrth gwrs, o ddiddordeb arbennig iddi hi fel yr Aelod dros Delyn. Gwn fod trafodaethau rhwng ein swyddogion ni a swyddogion Cyngor Sir y Fflint o ran yr hyn y gallai fod angen ei wneud.  Mae llawer iawn i’w wneud eto o ran dod o hyd i rywle a fyddai'n bodloni'r Amgueddfa Brydeinig o ran diogelwch a'r amgylchedd priodol i arddangos y fantell aur. Ond gwyddom fod arteffactau o'r gorffennol yn hynod bwysig o ran creu diddordeb, creu twristiaeth a chynhyrchu arian, wrth gwrs, i gymunedau lleol.
 
13:37
One of the things that has the potential to damage heritage tourism is, of course, the proposals that your Cabinet Secretary for Finance and Local Government unveiled last week for a potential tourism tax here in Wales. Whilst that might not affect you and your Cabinet colleagues so much given the luxury hotels that you must frequent on a regular basis, it could significantly impact on the lower cost end of the holiday market, much of it in my own constituency and your constituency, First Minister, namely on holiday caravan parks. What action are you going to take to ensure that people who are less well off don’t have their aspirations to have an annual holiday undermined by your ridiculous proposals for a tourism tax in Wales?
Un o'r pethau sydd â'r potensial i niweidio twristiaeth treftadaeth, wrth gwrs, yw’r cynigion a ddatgelwyd gan eich Ysgrifennydd Cabinet dros Gyllid a Llywodraeth Leol yr wythnos diwethaf ar gyfer treth dwristiaeth bosibl yma yng Nghymru. Er efallai na fydd hynny’n effeithio cymaint arnoch chi a'ch cydweithwyr yn y Cabinet o ystyried y gwestai moethus y mae'n rhaid eich bod chi’n mynd iddyn nhw’n rheolaidd, gallai effeithio'n sylweddol ar ben cost is y farchnad wyliau, llawer ohono yn fy etholaeth fy hun a'ch etholaeth chi, Prif Weinidog, sef ar feysydd carafanau gwyliau. Pa gamau ydych chi’n mynd i’w cymryd i sicrhau nad yw dyheadau pobl sydd â llai o arian i gael gwyliau blynyddol yn cael eu tanseilio gan eich cynigion hurt ar gyfer treth dwristiaeth yng Nghymru?
 
13:38
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
He stands there and lectures us about the less well off when only a few days ago he wanted to get rid of the education maintenance allowance. There he is—he stands there—. In fairness the brass neck is shining in front of us. But the reality is that we can’t take lectures from the Tories about this. We know that tourism taxes exist in many countries in the world. It makes no difference at all to demand, but what it does is generate money for tourism businesses. It generates the infrastructure for tourism so that visitors contribute more, rather than local people—his constituents—having to pay more in order to provide the infrastructure for tourists. We think that’s a way of sharing the burden. We think that’s a good way of ensuring more money is available for tourism. I would have thought, given his constituency—. [Interruption.] Yes, I know it hurts. I know it hurts, but, given his constituency, I would have thought he would welcome anything that would ensure that visitors pay a little more to contribute to the local economy. He is against his own constituents’ interests.
Mae e'n sefyll yn y fan yna ac yn pregethu wrthym am bobl â llai o arian pan yr oedd ef eisiau cael gwared ar y lwfans cynhaliaeth addysg dim ond ychydig ddyddiau yn ôl. Dyna fe—mae'n sefyll yn y fan yna—. A bod yn deg, mae ei hyfdra yn disgleirio o'n blaenau. Ond y gwir amdani yw na allwn dderbyn y Torïaid yn pregethu wrthym ynghylch hyn. Rydym ni’n gwybod bod trethi twristiaeth yn bodoli mewn llawer o wledydd yn y byd. Nid yw'n gwneud unrhyw wahaniaeth o gwbl i alw, ond yr hyn y mae'n ei wneud yw cynhyrchu arian ar gyfer busnesau twristiaeth. Mae'n cynhyrchu'r seilwaith ar gyfer twristiaeth fel bod ymwelwyr yn cyfrannu mwy, yn hytrach na bod yn rhaid i bobl leol—ei etholwyr—dalu mwy i ddarparu'r seilwaith ar gyfer twristiaid. Credwn fod honno'n ffordd o rannu'r baich. Credwn fod honno’n ffordd dda o sicrhau bod mwy o arian ar gael ar gyfer twristiaeth. Byddwn i wedi meddwl, o ystyried ei etholaeth—. [Torri ar draws.] Ydw, rwy'n gwybod ei fod yn brifo. Rwy'n gwybod ei fod yn brifo, ond, o ystyried ei etholaeth, byddwn wedi meddwl y byddai'n croesawu unrhyw beth a fyddai'n sicrhau bod ymwelwyr yn talu ychydig mwy i gyfrannu at yr economi leol. Mae yn gwrthwynebu buddiannau ei etholwyr ei hun.
 
13:39
Yn dilyn y smonach a wnaeth eich Llywodraeth chi o fater y cylch haearn yng nghastell y Fflint, a gaf i ofyn pa drefniadau sydd yn eu lle nawr i sicrhau bod unrhyw ddehongli o dreftadaeth yn digwydd o gyd-destun a phersbectif Cymreig ac nid o bersbectif rhywun arall?
Following the mess that your Government made of the issue of the iron ring at Flint castle, can I ask you what arrangements are in place now to ensure that any interpretation of heritage happens from a Welsh perspective and context and not from someone else’s perspective?
 
13:39
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Rydym ni’n wastad yn dehongli ein hetifeddiaeth ynghylch beth sy’n dda i ni yng Nghymru. Mae yna hanes gennym ni o gestyll. Cafodd y cestyll hynny eu hadeiladu gan frenin o Loegr oedd eisiau troi Cymru mewn i ryw fath o gaer. Serch hynny, rŷm ni’n sicrhau ein bod ni’n dathlu’r etifeddiaeth hynny, ond, wrth gwrs, rŷm ni’n deall bod y cestyll hynny yn rhywbeth sy’n eiddo i bobl Cymru nawr. Mae yna gydbwysedd y mae’n rhaid inni ei ddilyn fan hyn, ond, i mi, nid oes unrhyw beth yn bod gyda dathlu beth sydd gyda ni, achos nawr, wrth gwrs, mae siwd gymaint o bethau a gafodd eu gwneud i bobl Cymru yn cael eu rheoli gan bobl Cymru.
We always interpret heritage from the perspective of what is good for us in Wales. We have a history of castles, castles that were built by an English king who wanted to turn Wales into some kind of fortress. Despite that, we celebrate that heritage, but we understand, of course, that those castles now belong to the people of Wales. There is a balance to be struck. For me, personally, there is nothing wrong in celebrating what we already have, because so many things that were done to the people of Wales are now controlled by the people of Wales.
 
Cwestiynau Heb Rybudd gan Arweinwyr y Pleidiau
Questions Without Notice from the Party Leaders
 
13:40
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
Arweinydd yr wrthblaid i ofyn cwestiynau gan arweinwyr y pleidiau—Andrew R.T. Davies.
Leader of the opposition to begin questions from the party leaders—Andrew R.T. Davies.
 
13:40
Andrew R.T. DaviesBywgraffiadBiographyArweinydd yr Wrthblaid / The Leader of the Opposition
Thank you, Presiding Officer. First Minister, last year, the Royal Society for the Prevention of Cruelty to Animals reported that they’d seen nearly a 10 per cent increase in animal cruelty cases that they’d had to investigate. The legislation and the ability to regulate in this area firmly rest with the Welsh Government. Following that 10 per cent increase in complaints, there was a 35 per cent increase in prosecutions here in Wales, where people were taken to the courts and successful prosecutions were achieved. The legislation, though, and the sanctions do not meet—or are not fit for purpose—the crimes that many people are perpetrating when the complaints are investigated. Will your Government commit to revising the sanctions that are available to the courts here in Wales so that they fit the crimes that are being reported to them?
Diolch, Llywydd. Prif Weinidog, y llynedd, dywedodd y Gymdeithas Frenhinol er Atal Creulondeb i Anifeiliaid eu bod wedi gweld cynnydd o bron i 10 y cant i’r achosion o greulondeb at anifeiliaid y bu'n rhaid iddynt ymchwilio iddynt. Mae'r ddeddfwriaeth a'r gallu i reoleiddio yn y maes hwn wedi’u neilltuo’n bendant i Lywodraeth Cymru. Yn dilyn y cynnydd o 10 y cant i gwynion, cafwyd cynnydd o 35 y cant i erlyniadau yma yng Nghymru, pryd yr aethpwyd â phobl i'r llysoedd ac y cyflawnwyd erlyniadau llwyddiannus. Fodd bynnag, nid yw'r ddeddfwriaeth, a'r cosbau yn bodloni—neu nid ydynt yn addas i’r diben—y troseddau y mae llawer o bobl yn eu cyflawni pan fydd y cwynion yn cael eu hymchwilio. A wnaiff eich Llywodraeth ymrwymo i ddiwygio'r cosbau sydd ar gael i'r llysoedd yma yng Nghymru fel eu bod yn cyd-fynd â'r troseddau sy'n cael eu hadrodd iddynt?
 
13:41
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
These are issues that we will keep under consideration. It’s not an issue that I’ve had raised with me personally—that the penalties are too low—but clearly we don’t want to see—. The fact that there are more prosecutions is a good thing, because that means that, actually, more people are being caught. It doesn’t necessarily mean that there is more crime, but more people are being caught. Nevertheless, we want to make sure that the penalties are appropriate to the crimes, and we’ll keep under review whether those penalties are appropriate now.
Mae'r rhain yn faterion y byddwn yn parhau i’w hystyried. Nid yw’n fater a godwyd gyda mi yn bersonol—bod y cosbau yn rhy isel—ond yn amlwg nid ydym ni eisiau gweld—. Mae'r ffaith bod mwy o erlyniadau yn beth da, gan fod hynny'n golygu, mewn gwirionedd, bod mwy o bobl yn cael eu dal. Nid yw o reidrwydd yn golygu bod mwy o droseddau, ond mae mwy o bobl yn cael eu dal. Serch hynny, rydym ni eisiau sicrhau bod y cosbau'n briodol i'r troseddau, a byddwn yn parhau i adolygu pa un a yw'r cosbau hynny'n briodol nawr.
 
13:41
Andrew R.T. DaviesBywgraffiadBiography
It is a fact that one case that was highlighted by the RSPCA was how a man fed his dog cocaine and then cut the ears off that particular animal, and had a 24-week sentence imposed on him. That cannot be right, First Minister. That’s the most that could have been attributed to that particular individual. There are plans afoot in other parts of the United Kingdom to substantially increase the powers available, and the sanctions available, when animal cruelty cases are brought before the courts—up to five years and unlimited fines. I ask you again: will you please take forward the proposals that are being looked at in other parts of the United Kingdom, so that the sanction, when such horrific crimes are reported, is available to the courts, and, ultimately, the full weight of that sanction can be brought against the perpetrators of such foul actions?
Mae'n ffaith mai un achos a amlygwyd gan yr RSPCA oedd sut y gwnaeth gŵr fwydo cocên i’w gi ac yna torri'r clustiau oddi ar yr anifail penodol hwnnw, a chafodd ddedfryd o 24 wythnos. Ni all hynny fod yn iawn, Prif Weinidog. Dyna'r mwyaf y gellid fod wedi ei roi i'r unigolyn penodol hwnnw. Mae cynlluniau ar y gweill mewn rhannau eraill o'r Deyrnas Unedig i gynyddu'r pwerau sydd ar gael yn sylweddol, a'r cosbau sydd ar gael, pan ddaw achosion creulondeb anifeiliaid gerbron llysoedd—hyd at bum mlynedd a dirwyon anghyfyngedig. Gofynnaf i chi eto: a wnewch chi fwrw ymlaen â'r cynigion sy'n cael eu hystyried mewn rhannau eraill o'r Deyrnas Unedig os gwelwch yn dda, fel bod y gosb, pan fydd troseddau erchyll o'r fath yn cael eu hadrodd, ar gael i'r llysoedd, ac, yn y pen draw, y gellir dod â phwysau llawn y gosb honno yn erbyn y rhai sy'n cyflawni gweithredoedd mor ddifrifol?
 
13:42
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
I am willing to look at that, because the case that he mentions is very disturbing and upsetting, of course. I will write to him further on that. It’s not just the penalties; it’s the sentencing guidelines as well, because the maximum penalty is one thing, but the sentencing guidelines that govern what sentences should be imposed in certain circumstances are also important. So, the two things must run together.
Rwy’n fodlon ystyried hynny, oherwydd mae'r achos y mae'n sôn amdano yn annymunol iawn ac yn peri gofid, wrth gwrs. Byddaf yn ysgrifennu ato ymhellach ynghylch hynny. Nid yw hyn yn ymwneud â’r cosbau yn unig; mae’n ymwneud â’r canllawiau dedfrydu hefyd, gan fod y gosb fwyaf yn un peth, ond mae'r canllawiau dedfrydu sy'n rheoli pa ddedfrydau y dylid eu gorfodi o dan amgylchiadau penodol hefyd yn bwysig. Felly, mae'n rhaid i'r ddau beth fynd law yn llaw.
 
13:42
Andrew R.T. DaviesBywgraffiadBiography
I agree with you, but what is firmly in your court is the ability to make progress in this area. So, I welcome that you will be writing to me with more information in this particular area, but what is quite clear from the evidence that’s before us all of the crimes that have been perpetrated against animals that are defenceless—they can’t defend themselves—the number of investigations and complaints that charities are looking at, and the prosecutions, is that it would be good to achieve today a timeline of how your Government will take forward actions to improve the sanctions that are available, and firm up the sanctions that are available, so that we do not see sentences that aren’t fit for purpose. Can you please give me a timeline as to how your Government will take this forward, so we can see positive action in this particular area?
Rwy'n cytuno â chi, ond yr hyn sy'n sicr o fewn eich rheolaeth yw'r gallu i wneud cynnydd yn y maes hwn. Felly, rwy’n croesawu’r ffaith y byddwch yn ysgrifennu ataf gyda mwy o wybodaeth yn y maes penodol hwn, ond yr hyn sy'n gwbl eglur o'r dystiolaeth sydd o'n blaenau i gyd o’r holl droseddau a gyflawnwyd yn erbyn anifeiliaid sy'n ddiamddiffyn—ni allant amddiffyn eu hunain—nifer yr ymchwiliadau a chwynion y mae elusennau yn eu hystyried, a'r erlyniadau, yw y byddai'n dda heddiw cael amserlen o sut y bydd eich Llywodraeth chi yn bwrw ymlaen â chamau i wella'r cosbau sydd ar gael, a chadarnhau’r cosbau hynny sydd ar gael, fel nad ydym yn gweld dedfrydau nad ydynt yn addas i’w diben. A allwch chi roi amserlen i mi o ran sut y bydd eich Llywodraeth yn bwrw ymlaen â hyn, fel y gallwn weld camau cadarnhaol yn y maes penodol hwn?
 
13:43
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
I can provide more information in the letter that I send to him. These are important points that he raises, and what he has asked me there I will ensure is addressed in writing in a letter.
Gallaf roi rhagor o wybodaeth yn y llythyr y byddaf yn ei anfon ato. Mae'r rhain yn bwyntiau pwysig y mae'n eu codi, a byddaf yn sicrhau bod yr hyn y mae wedi ei ofyn i mi yn y fan yna yn cael sylw ysgrifenedig mewn llythyr.
 
13:43
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
Arweinydd Plaid Cymru, Leanne Wood.
The Plaid Cymru leader, Leanne Wood.
 
13:43
Leanne WoodBywgraffiadBiographyArweinydd Plaid Cymru / The Leader of Plaid Cymru
Diolch, Llywydd. First Minister, since the passage of the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015, what has your Government done differently?
Diolch, Llywydd. Prif Weinidog, ers cyflwyno Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015, beth mae eich Llywodraeth wedi ei wneud yn wahanol?
 
13:44
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
‘Prosperity for All’ is an example of how we follow that Act, in terms of how we determine what we do in the future.
Mae 'Ffyniant i Bawb' yn enghraifft o'r modd yr ydym ni’n dilyn y Ddeddf honno, o ran sut yr ydym ni’n penderfynu ar yr hyn a wnawn yn y dyfodol.
 
13:44
That’s not a very convincing answer, First Minister. The strategy that you’ve produced contains four cross-cutting themes, and the Act says that there are seven well-being goals. One of those goals—a globally responsible Wales—is not mentioned in your strategy at all. You imply that, because of the Act, you will use investment decisions, infrastructure decisions and planning decisions in a different way to the way in which you made those decisions in the past. Your Government is one of the public bodies listed under the Act, and you’ve got a commitment to goals such as sustainable development, a low-carbon economy, healthy functioning ecosystems and enhanced biodiversity. Does your support for the M4 black route meet with those goals, or are you shifting the goalposts and carrying on with business as usual?
Nid yw hwnna'n ateb argyhoeddiadol iawn, Prif Weinidog. Mae'r strategaeth yr ydych chi wedi ei llunio yn cynnwys pedair thema drawsbynciol, ac mae'r Ddeddf yn dweud bod saith nod llesiant. Mae un o'r nodau hynny—sef Cymru sy'n gyfrifol yn fyd-eang—nad yw’n cael ei grybwyll o gwbl yn eich strategaeth. Rydych chi’n awgrymu, oherwydd y Ddeddf, y byddwch chi’n defnyddio penderfyniadau buddsoddi, penderfyniadau seilwaith a phenderfyniadau cynllunio mewn ffordd wahanol i'r ffordd y gwnaethoch chi wneud y penderfyniadau hynny yn y gorffennol. Mae eich Llywodraeth yn un o'r cyrff cyhoeddus a restrir o dan y Ddeddf, ac mae gennych chi ymrwymiad i nodau fel datblygu cynaliadwy, economi carbon isel, ecosystemau gweithredol iach a gwell bioamrywiaeth. A yw eich cefnogaeth i lwybr du yr M4 yn bodloni’r nodau hynny, neu a ydych chi'n newid y rheolau ac yn parhau â busnes fel arfer?
 
13:45
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, these are matters that need to be addressed via the public inquiry. We wanted it to be as broad as possible and to look at all the options, and we look forward to seeing the results of that inquiry when the work is completed.
Wel, mae'r rhain yn faterion y mae angen mynd i'r afael â nhw drwy'r ymchwiliad cyhoeddus. Roeddem ni eisiau iddo fod mor eang â phosibl ac ystyried yr holl ddewisiadau, ac edrychwn ymlaen at weld canlyniadau'r ymchwiliad hwnnw pan fydd y gwaith wedi'i gwblhau.
 
13:45
We all know that it is your preferred option, and that sounds very much to us on this side of the Chamber like business as usual and a missed opportunity, First Minister.
Rydym ni i gyd yn gwybod mai dyna'r dewis yr ydych chi’n ei ffafrio, ac mae hynny'n swnio'n bur debyg i ni ar yr ochr hon i'r Siambr fel busnes fel arfer a chyfle a gollwyd, Prif Weinidog.
 
Now, in the national strategy, mention is also made of rural communities, the need to sustain the agricultural industry, and the world-class food and drink sector that you aspire to. You say that you’ll do this through post-EU agricultural and fisheries policy. Now, the need for us all to support Welsh farmers is obvious, given the contribution that they make to the Welsh economy, to Welsh culture and the role that farmers have to play in managing our natural resources. Plaid Cymru is calling for the same level of support for agriculture to be sustained until 2022 at the very least. That commitment has been given by the Westminster Government for England; First Minister, will you make that commitment for Welsh farmers now this afternoon?
Nawr, yn y strategaeth genedlaethol, rhoddir sylw hefyd i gymunedau gwledig, yr angen i gynnal y diwydiant amaethyddol, a'r sector bwyd a diod o'r radd flaenaf yr ydych â’r nod o’i gyflawni . Rydych chi’n dweud y byddwch chi’n gwneud hyn trwy bolisi amaethyddol a physgodfeydd ôl-UE. Nawr, mae'r angen i bob un ohonom gefnogi ffermwyr Cymru yn amlwg, o ystyried y cyfraniad y maen nhw’n ei wneud at economi Cymru, at ddiwylliant Cymru a'r rhan sydd gan ffermwyr i’w chwarae o ran rheoli ein hadnoddau naturiol. Mae Plaid Cymru yn galw am yr un lefel o gefnogaeth i amaethyddiaeth gael ei chynnal hyd at 2022 o leiaf. Gwnaed yr ymrwymiad hwnnw gan Lywodraeth San Steffan i Loegr; Prif Weinidog, a wnewch chi wneud yr ymrwymiad hwnnw i ffermwyr Cymru nawr y prynhawn yma?
 
13:46
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, I have said publicly that we will maintain the same level of support. The money has to be there, of course, and we’d expect it to be there, but what I have said, as she knows, is that I think that the current pot that is available should be maintained by the UK Government and distributed financially in the same way as before, and that money will then be used for agriculture. How it’s then used is a matter for the Government and the Assembly, but in terms of the overall money, of course we want that to stay the same after 2022, and I’ve said that several times in public.
Wel, rwyf i wedi dweud yn gyhoeddus y byddwn ni’n cynnal yr un lefel o gefnogaeth. Mae'n rhaid i'r arian fod yno, wrth gwrs, a byddem yn disgwyl iddo fod yno, ond yr hyn yr wyf i wedi ei ddweud, fel y mae hi’n gwybod, yw fy mod i’n credu y dylai'r pot presennol sydd ar gael gael ei gynnal gan Lywodraeth y DU a'i ddosbarthu’n ariannol yn yr un ffordd ag o'r blaen, a bydd yr arian hwnnw’n cael ei ddefnyddio ar gyfer amaethyddiaeth wedyn. Mater i'r Llywodraeth a'r Cynulliad yw sut y caiff ei ddefnyddio wedyn, ond o ran yr arian cyffredinol, wrth gwrs, rydym ni eisiau i hwnnw aros yr un fath ar ôl 2022, ac rwyf wedi dweud hynny sawl gwaith yn gyhoeddus.
 
13:46
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
Arweinydd grŵp UKIP, Neil Hamilton.
The leader of the UKIP group, Neil Hamilton.
 
13:46
Neil HamiltonBywgraffiadBiographyArweinydd Grŵp UKIP Cymru / Leader of the UKIP Wales Group
Diolch, Llywydd. It’s in the interests of businesses in Wales that export to make progress in the future trading relationships between Britain and the rest of the European Union. Is it not disappointing, therefore, that in a vote on this in the European Parliament last week, Wales’s Labour MEP and Plaid MEP voted for the Commission’s position not to negotiate further because we’ve apparently not made sufficient progress in the talks, which have been blocked, actually, by the European Commission? Aren’t these people no better than fifth columnists fighting for the interests of a foreign power against the interests of Britain?
Diolch, Llywydd. Mae er budd i fusnesau yng Nghymru sy'n allforio i wneud cynnydd yn y cysylltiadau masnachu rhwng Prydain a gweddill yr Undeb Ewropeaidd yn y dyfodol. Onid yw'n siomedig, felly, mewn pleidlais ar hyn yn Senedd Ewrop yr wythnos diwethaf, bod ASE Llafur Cymru ac ASE Plaid wedi pleidleisio dros safbwynt y Comisiwn i beidio â thrafod ymhellach gan ei bod yn debyg nad ydym wedi gwneud cynnydd digonol yn y trafodaethau, sydd wedi cael eu rhwystro, mewn gwirionedd, gan y Comisiwn Ewropeaidd? Onid yw'r bobl hyn ddim gwell na phumed colofnwyr yn ymladd er budd grymoedd tramor yn erbyn buddiannau Prydain?
 
13:47
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
They’re Spanish fascists now, are they? Well, I will allow his greater experience of that to inform us. But I have to say to him: they have voted according to the way they see the facts. The UK Government’s position has been a shambles from the start. Fifteen months in, we’re none the wiser as to what the UK Government’s position is. They have spent more time fighting with each other. We’ve no idea of—. The only thing we know is that they’re doing their level best to deprive this institution and the people of Wales of the powers they rightfully should have. Beyond that, we have no idea. They’re now planning for a no-deal Brexit—I can say that no planning at all has been done for a no-deal Brexit. They have absolutely no idea what they want to do, and it’s important that the UK Government decides what sort of Brexit it wants. The people of Britain rejected the kind of Brexit that he wants, so it’s up to the UK Government now to decide what kind of Brexit is best for Britain. We’ve outlined our position as the Welsh Government, and that is something that we think represents a sensible Brexit that represents the views that people expressed last year.
Maen nhw’n ffasistiaid Sbaenaidd nawr, ydyn nhw? Wel, byddaf yn caniatáu i’r ffaith fod ganddo fwy o brofiad o hynny ein haddysgu. Ond mae'n rhaid i mi ddweud wrtho: maen nhw wedi pleidleisio yn ôl y ffordd y maen nhw’n gweld y ffeithiau. Mae safbwynt Llywodraeth y DU wedi bod yn draed moch o'r cychwyn. Pymtheg mis i mewn, nid ydym ni ddim callach o beth yw safbwynt Llywodraeth y DU. Maen nhw wedi treulio mwy o amser yn ymladd â'i gilydd. Nid oes gennym unrhyw syniad o—. Yr unig beth yr ydym ni’n ei wybod yw eu bod nhw’n gwneud eu gorau glas i amddifadu'r sefydliad hwn a phobl Cymru o'r pwerau y mae ganddyn nhw hawl iddynt. Y tu hwnt i hynny, nid oes gennym unrhyw syniad. Maen nhw’n cynllunio nawr ar gyfer Brexit dim cytundeb—gallaf ddweud nad oes unrhyw gynllunio o gwbl wedi ei wneud ar gyfer Brexit dim cytundeb. Nid oes ganddyn nhw unrhyw syniad o'r hyn y maen nhw eisiau ei wneud, ac mae'n bwysig bod Llywodraeth y DU yn penderfynu pa fath o Brexit y mae’n dymuno ei gael. Gwrthododd pobl Prydain y math o Brexit y mae ef ei eisiau, felly cyfrifoldeb Llywodraeth y DU nawr yw penderfynu pa fath o Brexit sydd orau i Brydain. Rydym ni wedi amlinellu ein safbwynt fel Llywodraeth Cymru, ac mae hynny'n rhywbeth yr ydym ni’n credu sy’n cynrychioli Brexit synhwyrol sy'n cynrychioli'r safbwyntiau a fynegwyd gan bobl y llynedd.
 
13:48
Well, it’s not for me, of course, and UKIP to defend the way the UK Conservative Government has embarked on this negotiation, but if he has read Mr Yanis Varoufakis’s account of his negotiations with the EU, he will see there what is playing out. The EU has no serious intention of entering into negotiations with Britain for the future, because their interests are to keep the remaining members of the EU together, and they want, therefore, to ensure that Brexit—so far as they can—is not a success. So, we can’t expect to get anything sensible out of the EU. In these circumstances, is it not incumbent upon all political parties in this country to support the broad aims of the British Government, which are to have the freest possible trade with the European Union and to protect the interests of citizens—both EU citizens in this country and also British citizens in the EU? This is plainly what the Government, in its shambolic way, is trying to do, but, nevertheless, the aims are ones that we should all support.
Wel, nid fy lle i, wrth gwrs, ac UKIP yw amddiffyn y ffordd y mae Llywodraeth Geidwadol y DU wedi mynd i’r afael â’r drafodaeth hon, ond os yw wedi darllen cyfrif Mr Yanis Varoufakis o'i drafodaethau gyda'r UE, bydd yn gweld yn y fan honno beth sy'n digwydd. Nid oes gan yr UE unrhyw fwriad difrifol o drafod â Phrydain ar gyfer y dyfodol, oherwydd eu buddiannau nhw yw cadw’r aelodau UE eraill gyda’i gilydd, ac maen nhw eisiau sicrhau, felly, nad yw Brexit—cyn belled ag y gallant—yn llwyddiant. Felly, ni allwn ddisgwyl cael unrhyw beth synhwyrol allan o'r UE. O dan yr amgylchiadau hyn, onid yw'n ddyletswydd ar yr holl bleidiau gwleidyddol yn y wlad hon i gefnogi nodau eang Llywodraeth Prydain, sef cael y fasnach fwyaf rydd bosibl gyda'r Undeb Ewropeaidd ac i ddiogelu buddiannau dinasyddion—dinasyddion yr UE yn y wlad hon a dinasyddion Prydain yn yr UE hefyd? Mae hyn yn amlwg beth mae'r Llywodraeth, yn ei ffordd ddi-drefn, yn ceisio ei wneud, ond, serch hynny, mae'r nodau'n rhai y dylai bob un ohonom eu cefnogi.
 
13:49
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, I support those principles, but let me take him back to the referendum last year. We were told by his party and his party leader that the EU would strike a deal quickly because the EU were afraid of the UK; it was untrue. We were told that German car manufacturers would put pressure on the EU to strike a deal; that was untrue. We were told by his own party leader that the UK could look more like Norway, but now we’re told it shouldn’t look like Norway at all. The fantasies that were peddled last year are now coming home to roost. The reality is that the EU is not afraid of the UK—why on earth should it be? He is right—the EU wants to keep the EU 27 together. Of course it does; that would have been blindingly obvious to most people last year, but not to his own party. Now, the principles he has expounded I agree with—who would not want to see the freest possible trading agreement? Who would not want to see the rights of citizens protected? The problem is that while we know what the EU’s position is, we have still no idea of what the UK’s position is and what kind of deal it wants. That’s the problem.
Wel, rwy’n cefnogi'r egwyddorion hynny, ond gadewch i mi fynd ag ef yn ôl at y refferendwm y llynedd. Dywedwyd wrthym gan ei blaid ef ac arweinydd ei blaid ef y byddai'r UE yn dod i gytundeb yn gyflym gan fod yr UE yn ofni'r DU; roedd hynny’n anwir. Dywedwyd wrthym y byddai gweithgynhyrchwyr ceir yr Almaen yn rhoi pwysau ar yr UE i ddod i gytundeb; roedd hynny'n anwir. Dywedwyd wrthym gan arweinydd ei blaid ei hun y gallai'r DU edrych mwy fel Norwy, ond dywedir wrthym nawr na ddylai edrych fel Norwy o gwbl. Mae'r ffantasïau a hyrwyddwyd y llynedd yn cael eu datgelu’n llwyr bellach. Y gwir amdani yw nad yw'r UE yn ofni'r DU—pam ar y ddaear y dylai ein hofni? Mae e'n iawn—mae'r UE eisiau cadw 27 yr UE gyda'i gilydd. Wrth gwrs ei fod; byddai hynny wedi bod yn hollol amlwg i'r rhan fwyaf o bobl y llynedd, ond nid i'w blaid ei hun. Nawr, rwy’n cytuno â’r egwyddorion y mae wedi eu mynegi—pwy na fyddai eisiau gweld y cytundeb masnachu mwyaf rhydd posibl? Pwy na fyddai eisiau gweld hawliau dinasyddion yn cael eu hamddiffyn? Y broblem yw, er ein bod ni’n gwybod beth yw safbwynt yr UE, nid oes gennym unrhyw syniad o beth yw safbwynt y DU a pha fath o gytundeb y mae’n dymuno ei gael. Dyna'r broblem.
 
13:50
We indeed know what the EU’s position is—they don’t want to do a deal, therefore the whole process is a waste of time. Of course, he’s quite wrong—we didn’t say in UKIP last year that the Germans would do a deal; we said it was in their economic interest to do so. And indeed, given that they have this year a €42 billion trade surplus with Britain, if they don’t support a free trade deal they will be cutting off their nose to spite their face, which they may well want to do in order to keep the fourth reich together. Nor, of course, could we in UKIP determine what anybody else in any other party would be doing in any country in the EU. All that we said last year was that it is in everybody’s rational self-interest that we do a deal to make trade as free as it possibly can be. But if they don’t want to do a deal, 85 per cent of the global economy is outside of the EU—that’s growing, and we should be concentrating on other parts of the world. Therefore, what we should be doing now is scaling down the Department for Exiting the European Union and transferring those officials to the Department for International Trade, and concentrating on getting on with the real business of making Brexit a success in the rest of the world.
Rydym ni’n sicr yn gwybod beth yw safbwynt yr UE—nid ydyn nhw eisiau dod i gytundeb, felly mae'r holl broses yn wastraff amser. Wrth gwrs, mae'n gwbl anghywir—ni ddywedasom yn UKIP y llynedd y byddai'r Almaenwyr yn dod i gytundeb; dywedasom ei bod o fudd economaidd iddyn nhw wneud hynny. Ac yn wir, o gofio bod ganddyn nhw ddiffyg masnach o €42 biliwn gyda Phrydain eleni, os na fyddant yn cefnogi cytundeb masnach rydd byddant yn gwneud drwg iddyn nhw eu hunain, efallai y byddent eisiau gwneud hynny er mwyn cadw’r pedwerydd reich gyda'i gilydd. Ni allem ni yn UKIP, wrth gwrs, wybod ychwaith beth fyddai unrhyw un arall mewn unrhyw blaid arall yn ei wneud mewn unrhyw wlad yn yr UE. Y cwbl a ddywedasom ni y llynedd oedd ei fod o fudd rhesymol i bawb ein bod ni’n dod i gytundeb i wneud masnach mor rhydd ag y gall fod. Ond os nad ydyn nhw eisiau dod i gytundeb, mae 85 y cant o'r economi fyd-eang y tu allan i'r UE—mae honno'n tyfu, a dylem fod yn canolbwyntio ar rannau eraill o'r byd. Felly, yr hyn y dylem ni fod yn ei wneud nawr yw lleihau'r Adran ar gyfer Ymadael â'r Undeb Ewropeaidd a throsglwyddo'r swyddogion hynny i'r Adran Masnach Ryngwladol, gan ganolbwyntio ar fwrw ymlaen â'r busnes go iawn o wneud Brexit yn llwyddiant yng ngweddill y byd.
 
13:51
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well let me tell you what Liam Fox said to me when we had a meeting of all the Ministers in the Joint Ministerial Council. He said that all 53 free trade agreements that the EU had with other countries would automatically apply to the UK. Rubbish—it was rubbish. So, that gives an indication of my faith in the Department for International Trade. He cannot get away from the reality that his party, his leader, went on and on and on saying the EU will do a deal with us quickly. The German—[Interruption.] We heard it—the German car manufacturers will force the EU to do a deal. The German car manufacturers are more interested in the EU-27 than they are in the UK.
Wel, gadewch i mi ddweud wrthych yr hyn a ddywedodd Liam Fox wrthyf pan gawsom ni gyfarfod o'r holl Weinidogion yn y Cydgyngor Gweinidogion. Dywedodd y byddai pob un o’r 53 o gytundebau masnach rydd yr oedd gan yr UE gyda gwledydd eraill yn berthnasol i'r DU yn awtomatig. Lol llwyr—roedd yn lol. Felly, mae hynny'n rhoi syniad o'm ffydd yn yr Adran Masnach Ryngwladol. Ni all ddianc y gwirionedd bod ei blaid ef, ei arweinydd ef, wedi mynd ymlaen ac ymlaen yn dweud y bydd yr UE yn dod i gytundeb â ni yn gyflym. Bydd—[Torri ar draws.] Fe’i clywsom—bydd gweithgynhyrchwyr ceir yr Almaen yn gorfodi'r UE i ddod i gytundeb. Mae gan weithgynhyrchwyr ceir yr Almaen fwy o ddiddordeb yn 27 yr UE na sydd ganddyn nhw yn y DU.
 
He talks about preparing for the no-deal Brexit. What does that mean? It means border posts. Well, customs officers are not being recruited. Apparently, we’re told there will be some kind of a strange pre-notification procedure on the UK side of any border that wouldn’t apply in the channel ports, and apparently it would apply magically on the open border that would exist with the EU in the Republic of Ireland. It’s cloud-cuckoo-land—the whole thing is cloud-cuckoo-land. The most sensible way of dealing with Brexit is to make sure we have the best relationship we can with our biggest market. If he thinks there’s going to be a free trade deal with the United States, he can go and speak to be the Bombardier workers. The US will look after itself. It has a Government that was elected on the basis of America first. It’s not going to do the UK any favours, and it’s quite clear that that is not what it’s going to do. Free trade agreements with countries that have considerably lower standards of living than we do end up with jobs being exported. Ask the Americans and the North American free trade agreement—it is what happened. Jobs were exported to Mexico and many of the midwest towns lost their jobs as a result of it, and that’s what he’s advocating—that kind of free trade agreement. The reality is we need to have the closest possible trading relationship with one of the world’s biggest markets—bigger than America—that’s on our doorstep, which we have a land border with. If we can’t do a deal with them, we have no chance of doing a deal with anybody else.
Mae'n sôn am baratoi ar gyfer y Brexit dim cytundeb. Beth mae hynny'n ei olygu? Mae'n golygu gorsafoedd ar y ffin. Wel, nid yw swyddogion tollau’n cael eu recriwtio. Mae'n debyg, dywedir wrthym y bydd rhyw fath o weithdrefn hysbysu ymlaen llaw ryfedd ar ochr y DU o unrhyw ffin na fyddai'n berthnasol ym mhorthladdoedd y sianel, ac mae'n debyg y byddai'n berthnasol yn hudol ar y ffin agored a fyddai'n bodoli gyda'r UE yng Ngweriniaeth Iwerddon. Mae'n wallgof—mae’r holl beth yn wallgof. Y ffordd fwyaf synhwyrol o ymdrin â Brexit yw sicrhau bod gennym ni’r berthynas orau y gallwn ei chael gyda'n marchnad fwyaf. Os yw'n credu y bydd cytundeb masnach rydd gyda'r Unol Daleithiau, dylai fynd i siarad â gweithwyr Bombardier. Bydd yr Unol Daleithiau yn gofalu amdanynt eu hunain. Mae ganddyn nhw Lywodraeth a etholwyd ar sail America yn gyntaf. Nid yw'n mynd i wneud unrhyw ffafr â'r DU, ac mae'n gwbl eglur nad dyna y mae’n mynd i'w wneud. Mae cytundebau masnach rydd gyda gwledydd sydd â safonau byw sylweddol is nag sydd gennym ni yn arwain at allforio swyddi. Gofynnwch i'r Americanwyr a chytundeb masnach rydd Gogledd America—dyna a ddigwyddodd. Allforiwyd swyddi i Fecsico a chollodd llawer o drefi canolbarth gorllewinol yr Unol Daleithiau eu swyddi yn sgil hynny, a dyna y mae'n ei argymell—y math hwnnw o gytundeb masnach rydd. Y gwir amdani yw bod angen i ni gael y berthynas fasnachu agosaf bosibl gydag un o farchnadoedd mwyaf y byd—mwy nag America—sydd ar garreg ein drws, y mae gennym ni ffiniau tir â hi. Os na allwn ni ddod i gytundeb â nhw, nid oes gennym ni unrhyw siawns o ddod i gytundeb ag unrhyw un arall.
 
Digartrefedd
Homelessness
 
13:53
3. Sut y bydd y Prif Weinidog yn sicrhau llwyddiant strategaeth tymor hir Llywodraeth Cymru i fynd i'r afael â digartrefedd? (OAQ51168)
3. How will the First Minister ensure the success of the Welsh Government's long-term strategy to combat homelessness? (OAQ51168)
 
13:54
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Our commitment to dealing with homelessness is found, of course, in the budget that we published last week.
Gwelir ein hymrwymiad i ymdrin â digartrefedd, wrth gwrs, yn y gyllideb a gyhoeddwyd gennym yr wythnos diwethaf.
 
13:54
I didn’t hear your answer there, First Minister, because of the mutterings to your rear. Would you mind answering again?
Ni chlywais eich ateb yn y fan yna, Prif Weinidog, oherwydd y mwmian y tu ôl i chi. A fyddai wahaniaeth gennych chi ateb eto?
 
13:54
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister