By continuing to use our site, you are agreeing for us to set a small number of cookies. Cookie policy

Desktop
Skip Ribbon Commands
Skip to main content
 
 
You are in :
Back to list View this page without hyperlinks
Cyfarfu’r Cynulliad am 13:30 gyda’r Llywydd (Elin Jones) yn y Gadair.
The Assembly met at 13:30 with the Llywydd (Elin Jones) in the Chair.
 
13:30
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
Galw’r Aelodau i drefn.
I call Members to order.
 
1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg
1. Questions to the Cabinet Secretary for Education
Mae [R] yn dynodi bod yr Aelod wedi datgan buddiant. Mae [W] yn dynodi bod y cwestiwn wedi’i gyflwyno yn Gymraeg.
[R] signifies the Member has declared an interest. [W] signifies that the question was tabled in Welsh.
 
13:30
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
Yr eitem gyntaf ar ein hagenda ni’r prynhawn yma yw’r cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg. A’r cwestiwn cyntaf, Janet Finch-Saunders.
The first item on our agenda this afternoon is questions to the Cabinet Secretary for Education. And the first question, Janet Finch-Saunders.
 
Ysgolion Gwledig
Rural Schools
 
13:30
Janet Finch-SaundersBywgraffiadBiography
1. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet ddatganiad am gefnogaeth Llywodraeth Cymru i ysgolion gwledig? OAQ(5)0158(EDU)
1. Will the Cabinet Secretary make a statement on Welsh Government support for rural schools? OAQ(5)0158(EDU)
 
13:30
Kirsty WilliamsBywgraffiadBiographyYsgrifennydd y Cabinet dros Addysg / The Cabinet Secretary for Education
Thank you, Janet. Rural schools benefit from the full range of policies we have in place across Wales. In addition, since taking office, I have introduced a new small and rural schools grant worth £2.5 million a year, and, more recently, commenced consultation introducing a presumption against the closure of rural schools.
Diolch, Janet. Mae ysgolion gwledig yn elwa ar yr ystod lawn o bolisïau sydd gennym ar waith ledled Cymru. Yn ogystal, ers ymgymryd â’r swydd, rwyf wedi cyflwyno grant newydd ar gyfer ysgolion bach a gwledig sy’n werth £2.5 miliwn y flwyddyn, ac yn fwy diweddar, rwyf wedi cychwyn ymgynghoriad gan gyflwyno rhagdybiaeth yn erbyn cau ysgolion gwledig.
 
13:30
Janet Finch-SaundersBywgraffiadBiography
Thank you. As part of your twenty-first century schools programme, and on the promise of an amalgamation with Ysgol Dolgarrog, two rural schools in the Conwy valley in my constituency—Tal-y-bont and Ysgol Trefriw—have been closed for a year now. Yes, they were closed with the support of the Welsh Labour Government and Conwy County Borough Council at that time. The new school site at Dolgarrog is still awaiting any form of redevelopment. Can you say, in order for me to update my constituents, when the redevelopment phase at this site will start?
Diolch. Fel rhan o’ch rhaglen ysgolion yr unfed ganrif ar hugain, ac yn unol â’r addewid y caent uno gydag Ysgol Dolgarrog, mae dwy ysgol wledig yn nyffryn Conwy yn fy etholaeth—Tal y Bont ac Ysgol Trefriw—wedi bod ar gau ers blwyddyn bellach. Do, cawsant eu cau gyda chefnogaeth Llywodraeth Lafur Cymru a Chyngor Bwrdeistref Sirol Conwy ar y pryd. Mae safle’r ysgol newydd yn Nolgarrog yn dal i aros am unrhyw fath o ailddatblygu. A allwch ddweud, fel y gallaf roi’r wybodaeth ddiweddaraf i fy etholwyr, pryd y bydd y cyfnod o ailddatblygu’r safle hwn yn dechrau?
 
13:31
Kirsty WilliamsBywgraffiadBiography
Thank you for your question. It’s important for Members to be aware that any changes to the schools organisation code will not be applied retrospectively, and I want to be very clear about that. The school site that the Member talks about, it really is a matter for the local council to pursue the building of that new facility. But I will write to the Member, having made enquiries with my twenty-first century schools team, as to the state of the progress on that particular project. We have the biggest school and college building programme since the 1960s. There are resources available and I am keen that those resources are put to good use and we provide the first-class educational settings in Wales that our children deserve.
Diolch am eich cwestiwn. Mae’n bwysig fod yr Aelodau’n ymwybodol na fydd unrhyw newidiadau i’r cod trefniadaeth ysgolion yn cael eu rhoi ar waith yn ôl-weithredol, ac rwy’n awyddus i fod yn glir iawn ynglŷn â hynny. O ran safle’r ysgol y cyfeiriodd yr Aelod ati, mewn gwirionedd, mater i’r cyngor lleol yw mynd ar drywydd y broses o adeiladau’r cyfleuster newydd hwnnw. Ond byddaf yn ysgrifennu at yr Aelod, ar ôl gwneud ymholiadau gyda fy nhîm ysgolion yr unfed ganrif ar hugain, ynglŷn â chynnydd y prosiect penodol hwnnw. Mae gennym y rhaglen fwyaf ar gyfer adeiladu ysgolion a cholegau ers y 1960au. Mae adnoddau ar gael, ac rwy’n awyddus i weld defnydd da’n cael ei wneud o’r adnoddau hynny, a’n bod yn darparu’r lleoliadau addysg o’r radd flaenaf yng Nghymru y mae ein plant yn eu haeddu.
 
13:32
Ac, wrth gwrs, mae hyfywedd ysgolion gwledig yn dibynnu cymaint ar eu gallu nhw i ddarparu cwricwlwm cyfan, a gwneud hynny i’r safon addysgiadol orau er mwyn ennill hyder y rhieni a’r gymuned yn ehangach na hynny. A fedrwch chi, felly, Ysgrifennydd Cabinet, ychwanegu at yr hyn rydych chi eisoes wedi ei ddweud ynglŷn â gwneud yn siŵr bod ysgolion gwledig yn gysylltiedig drwy fand-eang o’r radd flaenaf, i wneud yn siŵr bod pob un o’r ysgolion hynny, felly, wedi ei rwydweithio ac yn gallu darparu’r dechnoleg fwyaf diweddar i ddisgyblion er mwyn sicrhau bod yna ddyfodol ffyniannus i ysgolion gwledig?
Of course, the viability of rural schools depends so much on their ability to provide a comprehensive curriculum, and to do that to the highest possible educational standards in order to gain the confidence of parents and the wider community. So, Cabinet Secretary, can you add to what you’ve already said about ensuring that rural schools are connected through the highest quality broadband, to ensure that each of those schools is properly networked and can provide the most up-to-date technology for pupils in order to ensure that there is a prosperous future for rural schools?
 
13:32
Kirsty WilliamsBywgraffiadBiography
Thank you, Simon. You’re absolutely right—the first consideration regarding the future of a school should be the educational viability of that school. Simply a school remaining open is not good enough. The education that that school provides has to be a first-class educational opportunity for those children. I don’t want children to have any less of an opportunity because they attend a small, rural school than if they attended any other school in Wales. Information and communication technology does give us an opportunity to address some of the logistical disadvantages that sometimes small, rural schools can face, as well as the professional isolation that sometimes the teachers in those schools can face.
Diolch yn fawr, Simon. Rydych yn llygad eich lle—hyfywedd addysgol ysgol a ddylai fod yn ystyriaeth gyntaf mewn perthynas â dyfodol yr ysgol honno. Nid yw cadw ysgol ar agor yn ddigon da. Mae’n rhaid i’r addysg y mae’r ysgol honno yn ei darparu fod yn gyfle addysgol o’r radd flaenaf i’r plant hynny. Nid wyf am i blant gael llai o gyfle am eu bod yn mynychu ysgol fach wledig na phe baent yn mynychu unrhyw ysgol arall yng Nghymru. Mae technoleg gwybodaeth a chyfathrebu yn rhoi cyfle i ni fynd i’r afael â rhai o’r anfanteision logistaidd y gall ysgolion bach gwledig eu hwynebu weithiau, yn ogystal â’r arwahanrwydd proffesiynol y gallai’r athrawon yn yr ysgolion hynny ei wynebu o bryd i’w gilydd.
 
You’ll be aware that we have recently ensured that all schools—although there continues to be difficulty with one school in the Ceredigion constituency, thanks to difficulties with the contractor—are now up to the Government’s target for all speeds, and we’ve announced an additional £5 million, which individual local authorities bid into, to update even to higher speeds for other schools. But, as part of the rural schools grant, one of the key areas that we would like to see councils use that grant for is to encourage innovation, which would include virtual classrooms and investment in ICT and innovative ways of delivering teaching via a virtual network.
Fe fyddwch yn gwybod ein bod wedi sicrhau yn ddiweddar fod pob ysgol—er bod problemau o hyd gydag un ysgol yn etholaeth Ceredigion, oherwydd anawsterau gyda’r contractwr—bellach wedi cyrraedd targed y Llywodraeth ar gyfer pob cyflymder, ac rydym wedi cyhoeddi £5 miliwn ychwanegol y mae awdurdodau lleol unigol yn rhoi cynigion am gyfran ohono, i ddiweddaru i gyflymderau hyd yn oed yn uwch ar gyfer ysgolion eraill. Ond fel rhan o’r grant ysgolion gwledig, un o’r meysydd allweddol y byddem yn hoffi gweld y cynghorau’n defnyddio’r grant hwnnw ar ei gyfer yw annog arloesedd, a fyddai’n cynnwys ystafelloedd dosbarth rhithwir a buddsoddi mewn TGCh a ffyrdd arloesol o addysgu drwy rwydwaith rhithwir.
 
Grantiau Datblygu Disgyblion yn Etholaeth Ogwr
Pupil Development Grants in the Ogmore Constituency
 
13:34
Huw Irranca-DaviesBywgraffiadBiography
2. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet roi’r wybodaeth ddiweddaraf am effaith y grantiau datblygu disgyblion yn etholaeth Ogwr? OAQ(5)0160(EDU)
2. Will the Cabinet Secretary provide an update on the impact of pupil development grants in the Ogmore constituency? OAQ(5)0160(EDU)
 
13:34
Kirsty WilliamsBywgraffiadBiography
I would be delighted to, Huw, because, in Ogmore, 36.5 per cent of pupils on free school meals achieved level 2 inclusive at key stage 4, and that is a 12 per cent increase since the introduction of the PDG. Three quarters of free-school-meal learners achieved the core subject indicator for key stage 2, and that is up from 62 per cent in 2012, an increase of 14 percentage points. The teachers and those students should be congratulated.
Byddwn wrth fy modd, Huw, oherwydd, yn Ogwr, mae 36.5 y cant o’r disgyblion sy’n cael prydau ysgol am ddim wedi cyrraedd trothwy cynwysedig lefel 2 yng nghyfnod allweddol 4, ac mae hynny’n gynnydd o 12 y cant ers cyflwyno’r grantiau datblygu disgyblion. Cyflawnodd tri chwarter y dysgwyr sy’n cael prydau ysgol am ddim y dangosydd pynciau craidd ar gyfer cyfnod allweddol 2, ac mae hynny’n uwch na’r 62 y cant yn 2012, sef cynnydd o 14 pwynt canran. Dylid llongyfarch yr athrawon a’r myfyrwyr hynny.
 
13:34
Huw Irranca-DaviesBywgraffiadBiography
Indeed, and I extend my congratulations to all those in the schools who work with children, with significant advantages, because of the disadvantage that they might face, but also the teaching staff and support staff who work with them to produce those excellent results. And there’s no doubt that the pupil development grant is an invaluable resource to financially assist schools in delivering support to those children from deprived families, with free school meals, of course, being the trigger to eligibility. But, what I want to ask is about those families that are not eligible for free school meals but could be experiencing major disruption in their lives, such as parents divorcing, the bereavement of a parent, chronic illness in a family, job loss within a family, et cetera, and that emotional disturbance that can really impact on a child’s educational needs, as well as social welfare. There is surely a need as well to ensure that these families are also given appropriate support. So, could I ask the Minister to suggest in which ways we can help these families to see that they are supported, if not by the pupil development grant, then by some other mechanisms to ensure that these pupils also have the chance to succeed?
Yn wir, ac rwy’n llongyfarch pawb yn yr ysgolion sy’n gweithio gyda phlant, gyda manteision sylweddol, oherwydd yr anfantais y gallent ei hwynebu, ond hefyd y staff addysgu a’r staff cymorth sy’n gweithio gyda hwy i gynhyrchu’r canlyniadau ardderchog hyn. Ac nid oes unrhyw amheuaeth fod y grant datblygu disgyblion yn adnodd hynod werthfawr sy’n rhoi cymorth ariannol i ysgolion gefnogi plant o deuluoedd difreintiedig, gyda phrydau ysgol am ddim, wrth gwrs, yn faen prawf ar gyfer cymhwysedd. Ond mae’r hyn rwyf am ofyn yn ymwneud â’r teuluoedd hynny nad ydynt yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim ond sydd efallai’n wynebu cryn drafferthion yn eu bywydau, fel rhieni’n ysgaru, colli rhiant, salwch cronig yn y teulu, colli swydd yn y teulu ac ati, a’r aflonyddwch emosiynol a all effeithio’n sylweddol ar anghenion addysgol plentyn, yn ogystal â lles cymdeithasol. Yn sicr, mae angen sicrhau bod y teuluoedd hyn yn cael cymorth priodol hefyd. Felly, a gaf fi ofyn i’r Gweinidog awgrymu ym mha ffyrdd y gallwn helpu’r teuluoedd hyn i sicrhau eu bod yn cael eu cefnogi, os nad drwy’r grant datblygu disgyblion, yna drwy fecanweithiau eraill i sicrhau bod y disgyblion hyn hefyd yn cael cyfle i lwyddo?
 
13:35
Kirsty WilliamsBywgraffiadBiography
Presiding Officer, can I thank the Member for that question? The Member is absolutely right. Unless we give due recognition to the issue of a child’s well-being, then they will not reap the benefits of the educational opportunities that we provide for them. As the Member will be aware, it is my intention to publish an updated version of ‘Qualified for Life’, and I hope that he will be pleased to see recognition of the issue of well-being when that document is published later on this year.
Llywydd, a gaf fi ddiolch i’r Aelod am ei gwestiwn? Mae’r Aelod yn llygad ei le. Oni bai ein bod yn rhoi cydnabyddiaeth haeddiannol i lesiant plentyn, ni fyddant yn elwa ar y cyfleoedd addysgol a ddarparwn ar eu cyfer. Fel y gŵyr yr Aelod, rwy’n bwriadu cyhoeddi fersiwn wedi’i diweddaru o ‘Cymwys am Oes’, a gobeithiaf y bydd yn falch o weld mater llesiant yn cael ei gydnabod pan fydd y ddogfen yn cael ei chyhoeddi yn ddiweddarach eleni.
 
With regard to specific action that I am taking, I am working very closely with my colleague, the Cabinet Secretary for children. We are joint funding a series of pilots around ACEs, and the impact that adverse childhood experiences can have on a child’s well-being. And, in conjunction with the Cabinet Secretary for health, we’re about to launch some pilots with regard to how better we can support schools by ensuring that health service staff with expertise in child and adolescent mental health are more prevalent in our schools. And we hope to announce details of that pilot shortly.
O ran y camau penodol rwyf yn eu cymryd, rwy’n gweithio’n agos iawn gyda fy nghyd-Aelod, Ysgrifennydd y Cabinet dros blant. Rydym yn cydariannu cyfres o gynlluniau peilot sy’n ymwneud â phrofiadau niweidiol yn ystod plentyndod, a’r effaith y gall profiadau niweidiol yn ystod plentyndod eu cael ar lesiant plentyn. Ac ar y cyd ag Ysgrifennydd y Cabinet dros iechyd, rydym ar fin lansio cynlluniau peilot sy’n ymwneud â sut y gallwn gefnogi ysgolion yn well drwy sicrhau bod staff gwasanaeth iechyd sy’n arbenigo ym maes iechyd meddwl plant a’r glasoed yn fwy cyffredin yn ein hysgolion. Ac rydym yn gobeithio cyhoeddi manylion y cynllun peilot hwnnw cyn bo hir.
 
13:37
As you may know, Cabinet Secretary, there’s a new Welsh-medium school in Bettws, a very deprived part of the Ogmore constituency. I’m wondering how clear it is that the PDG can be used to improve Welsh learning skills, if you like, for pupils from English-speaking backgrounds, which actually makes it easier for those families to choose Welsh-medium education for their children, helping them to become bilingual and giving them an advantage in the workplace in later life.
Fel y gwyddoch, efallai, Ysgrifennydd y Cabinet, mae ysgol cyfrwng Cymraeg newydd ym Metws, rhan ddifreintiedig iawn o etholaeth Ogwr. Tybed pa mor glir yw hi y gellir defnyddio’r grant datblygu disgyblion i wella sgiliau dysgu Cymraeg, os mynnwch, ar gyfer disgyblion o gefndiroedd Saesneg eu hiaith, sydd mewn gwirionedd yn ei gwneud yn haws i’r teuluoedd hynny ddewis addysg cyfrwng Cymraeg ar gyfer eu plant, gan eu helpu i ddod yn ddwyieithog a rhoi mantais iddynt yn y gweithle yn ddiweddarach mewn bywyd.
 
13:37
Kirsty WilliamsBywgraffiadBiography
Thank you, Suzy. The Welsh Government produces quite comprehensive guidance to schools on how they can use the PDG. That includes reference to the Sutton Trust toolkit, which is an invaluable resource, evidence and research-based, about what actually works in these circumstances. But each individual school is responsible for deciding on how best to use the PDG allocation because they know their children and their families and their community best. As the Minister said yesterday, we want all children, regardless of their background, to have the opportunity to become bilingual citizens of our nation, and I would expect that, in the school that you spoke of, their PDG, I’m sure, will be used to that effect.
Diolch, Suzy. Mae Llywodraeth Cymru yn cyhoeddi canllawiau eithaf cynhwysfawr i ysgolion ar sut y gallant ddefnyddio’r grant datblygu disgyblion. Mae hynny’n cynnwys cyfeiriad at becyn cymorth Ymddiriedolaeth Sutton, sy’n adnodd hynod o werthfawr, ac sy’n seiliedig ar dystiolaeth ac ymchwil ynglŷn â’r hyn sy’n gweithio yn yr amgylchiadau hyn mewn gwirionedd. Ond mae pob ysgol unigol yn gyfrifol am benderfynu ar y ffordd orau o ddefnyddio arian y grant datblygu disgyblion, gan mai hwy sy’n adnabod eu plant a’u teuluoedd a’u cymuned orau. Fel y dywedodd y Gweinidog ddoe, rydym am i bob plentyn, beth bynnag fo’u cefndiroedd, gael cyfle i fod yn ddinasyddion dwyieithog yn ein cenedl, ac rwy’n disgwyl y bydd yr ysgol y sonioch amdani yn defnyddio eu grant datblygu disgyblion i’r perwyl hwnnw, rwy’n siŵr.
 
13:38
Caroline JonesBywgraffiadBiography
Cabinet Secretary, it’s good news to see that the pupil development grant is having an impact on improving the education chances of our most deprived children and young people. However, the children and young people in Ogmore are about to have their education decimated as budget cuts take hold. Bridgend’s local education authority comprehensive schools could see up to five teaching posts cut as a result of Bridgend shortfalls, which, for the current financial year, is over £300 per pupil below the Welsh average. Cabinet Secretary, how will this affect the pupil development grant?
Ysgrifennydd y Cabinet, mae’n newyddion da gweld bod y grant datblygu disgyblion yn cael effaith ar wella cyfleoedd addysg ein plant a’n pobl ifanc mwyaf difreintiedig. Fodd bynnag, mae addysg y plant a’r bobl ifanc yn Ogwr ar fin cael ei dinistrio wrth i’r toriadau i’r gyllideb ddod i’r amlwg. Gallai ysgolion cyfun awdurdod addysg lleol Pen-y-bont ar Ogwr golli hyd at bum swydd athro o ganlyniad i ddiffygion Pen-y-bont ar Ogwr, sydd dros £300 y disgybl yn is na chyfartaledd Cymru ar gyfer y flwyddyn ariannol bresennol. Ysgrifennydd y Cabinet, sut y bydd hyn yn effeithio ar y grant datblygu disgyblion?
 
13:39
Kirsty WilliamsBywgraffiadBiography
It will have no effect on the pupil development grant, because the pupil development grant is paid directly from Welsh Government to individual schools on the basis of how many pupils they have on free school meals.
Ni fydd yn cael unrhyw effaith ar y grant datblygu disgyblion, gan fod y grant datblygu disgyblion yn cael ei dalu’n uniongyrchol gan Lywodraeth Cymru i ysgolion unigol ar sail faint o’u disgyblion sy’n cael prydau ysgol am ddim.
 
Cwestiynau Heb Rybudd gan Lefarwyr y Pleidiau
Questions Without Notice from Party Spokespeople
 
13:39
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
Cwestiynau’r llefarwyr nawr, a llefarydd y Ceidwadwyr, Darren Millar.
Questions now from the party spokespeople. Welsh Conservative spokesperson, Darren Millar.
 
13:39
Cabinet Secretary, just a few weeks ago, Labour’s First Minister was telling people to vote Labour to scrap tuition fees, but yesterday, in a betrayal of the students and Labour voters across Wales, you, on behalf of his Government, announced a hike in the cap on tuition fees paid by Welsh students. And I think that it goes to show that Labour cannot be trusted to deliver on the promises that it makes to the people of Wales. Last year, in the National Assembly for Wales elections, you made a promise to cut early year class sizes to 25 or under. Can you tell the Assembly today what progress you’re making against that promise?
Ysgrifennydd y Cabinet, ychydig wythnosau yn ôl yn unig, roedd Prif Weinidog Llafur Cymru yn dweud wrth bobl am bleidleisio dros y Blaid Lafur er mwyn cael gwared ar ffioedd dysgu, ond ddoe, gan fradychu’r myfyrwyr a phleidleiswyr Llafur ledled Cymru, fe gyhoeddoch, ar ran ei Lywodraeth ef, gynnydd yn y cap ar ffioedd dysgu a delir gan fyfyrwyr yng Nghymru. A chredaf fod hynny’n dangos na ellir ymddiried yn y Blaid Lafur i gyflawni’r addewidion y mae wedi’u gwneud i bobl Cymru. Y llynedd, yn etholiadau Cynulliad Cenedlaethol Cymru, gwnaethoch addewid i dorri maint dosbarthiadau’r blynyddoedd cynnar i 25 neu lai. A allwch ddweud wrth y Cynulliad heddiw pa gynnydd rydych yn ei wneud ar yr addewid hwnnw?
 
13:40
Kirsty WilliamsBywgraffiadBiography
First of all, as I said, I am not an expert on the Labour Party’s manifesto for the Assembly elections of last year, but what I am aware of is that what that manifesto commitment said was that Welsh students would be better off than their English counterparts. The fact that this Government will introduce a grant scheme that will see our poorest students entitled to a grant equivalent to the living wage is something that we can be proud of.
Yn gyntaf oll, fel y dywedais, nid wyf yn arbenigwr ar faniffesto’r Blaid Lafur ar gyfer etholiadau’r Cynulliad y llynedd, ond rwy’n ymwybodol fod yr ymrwymiad maniffesto yn dweud y byddai myfyrwyr Cymru yn well eu byd na’u cymheiriaid yn Lloegr. Mae’r ffaith y bydd y Llywodraeth hon yn cyflwyno cynllun grant a fydd yn sicrhau bod ein myfyrwyr tlotaf yn gymwys i gael grant sy’n cyfateb i’r cyflog byw yn rhywbeth y gallwn fod yn falch ohono.
 
I noticed this morning in a speech, Justine Greening said that there were only two ways forward with regard to university fees: it was either fees or it was a cap. I would urge Justine Greening to pick up the phone and understand how a Government can do things differently, because that’s what we’re doing here in Wales.
Sylwais fod Justine Greening wedi dweud mewn araith y bore yma mai dwy ffordd ymlaen yn unig sydd o ran ffioedd prifysgol: naill ai ffioedd neu gap. Byddwn yn annog Justine Greening i godi’r ffôn a dysgu sut y gall Llywodraeth wneud pethau’n wahanol, gan mai dyna beth rydym yn ei wneud yma yng Nghymru.
 
With regard to class sizes, the Member will be aware that we are currently introducing a class-size reduction grant. We are working with the local authorities about how best we can utilise that money, focusing on our youngest pupils, our most deprived pupils and on those children for whom Welsh or English is not their first language, because that’s where the money will make the biggest difference.
O ran maint dosbarthiadau, bydd yr Aelod yn ymwybodol ein bod yn cyflwyno grant lleihau maint dosbarthiadau ar hyn o bryd. Rydym yn gweithio gyda’r awdurdodau lleol ar y ffordd orau i ddefnyddio’r arian hwnnw, gan ganolbwyntio ar ein disgyblion ieuengaf, ein disgyblion mwyaf difreintiedig ac ar y plant nad yw Cymraeg neu Saesneg yn iaith gyntaf iddynt gan mai dyna ble bydd yr arian yn gwneud y gwahaniaeth mwyaf.
 
13:41
I think the voters will make their minds up as to whether the Labour Party has broken its manifesto pledges from just a few weeks ago in a country where it’s able to actually implement those pledges. Can I just ask for some clarification? One of the things that you made a big fuss about during your election campaign for the National Assembly for Wales elections last year was this pledge of reducing class sizes to under 25, but, of course, you’ve spent the past 12 months watering that pledge down so that it actually means nothing of the sort, haven’t you? What you’ve talked about is reducing ratios of adult staff to pupils in classrooms rather than actually delivering on your pledge, and that is because, of course, you’ve got a huge mountain to climb. As of January 2016, there were almost 80,000 children in early years classes with more than 25 pupils—three out of every four pupils in those classes. We know also that there are over 25,000 pupils across Wales who are in class sizes of 30 or more. You promised to deliver class sizes of under 25. You’ve watered it down so that it’s actually a meaningless promise. So, we’ve got broken pledges on tuition fees from Labour and broken promises from you on class sizes. So, given that that promise is really dead in the water because you’re not going to deliver 25 or fewer in those classrooms, will you now listen to the chorus of experts who have spoken up, condemned that policy and suggested that you spend the £36 million that you earmarked for it on other things in the education system instead, where you’ll get better a bang for your buck?
Credaf y bydd y pleidleiswyr yn penderfynu a yw’r Blaid Lafur wedi torri ei haddewidion maniffesto a wnaed ychydig wythnosau yn ôl yn unig mewn gwlad lle mae modd iddi roi’r addewidion hynny ar waith mewn gwirionedd. A gaf fi ofyn am rywfaint o eglurhad? Un o’r pethau y gwnaethoch fôr a mynydd yn eu cylch yn ystod eich ymgyrch etholiadol ar gyfer etholiadau Cynulliad Cenedlaethol Cymru y llynedd oedd yr addewid y byddech yn lleihau maint dosbarthiadau i lai na 25, ond wrth gwrs, rydych wedi treulio’r 12 mis diwethaf yn glastwreiddio’r addewid hwnnw, onid ydych, fel nad yw’n golygu unrhyw beth o’r fath mewn gwirionedd. Yr hyn rydych wedi siarad yn ei gylch yw lleihau’r gymhareb o staff sy’n oedolion i ddisgyblion mewn ystafelloedd dosbarth yn hytrach na chadw at eich addewid, a hynny, wrth gwrs, am fod gennych fynydd anferth i’w ddringo. Ym mis Ionawr 2016, roedd bron i 80,000 o blant mewn dosbarthiadau blynyddoedd cynnar gyda dros 25 o ddisgyblion—tri o bob pedwar disgybl yn y dosbarthiadau hynny. Gwyddom hefyd fod dros 25,000 o ddisgyblion ledled Cymru mewn dosbarthiadau o 30 neu fwy. Gwnaethoch addewid y byddech yn sicrhau dosbarthiadau o lai na 25. Rydych wedi glastwreiddio hynny nes ei fod yn addewid cwbl ddiystyr. Felly, mae’r Blaid Lafur wedi torri eu haddewidion ar ffioedd dysgu ac wedi torri eu haddewidion ar faint dosbarthiadau. Felly, o ystyried bod yr addewid hwnnw’n ddiwerth gan nad ydych yn mynd i gyflawni 25 neu lai yn yr ystafelloedd dosbarth hynny, a fyddwch yn gwrando yn awr ar y corws o arbenigwyr sydd wedi lleisio’u barn, wedi condemnio’r polisi hwnnw ac wedi awgrymu eich bod yn gwario’r £36 miliwn a glustnodwyd gennych ar ei gyfer ar bethau eraill yn y gyfundrefn addysg yn lle hynny, lle byddwch yn cael gwell gwerth am arian?
 
13:43
Kirsty WilliamsBywgraffiadBiography
And that, Presiding Officer, is the truth of the matter: Darren Millar is not willing to listen to parents and he is not willing to listen to the teaching profession when they say that class sizes do matter. My manifesto said that we would aim to reduce class sizes to 25, starting with the largest classes first, and that is exactly what we’re doing with the £36 million that has been made available to local authorities over the term of this Government.
A dyna’r gwir amdani, Llywydd: nid yw Darren Millar yn barod i wrando ar rieni ac nid yw’n barod i wrando ar y proffesiwn addysgu pan ddywedant fod maint dosbarthiadau’n bwysig. Roedd fy maniffesto’n dweud y byddem yn anelu i leihau maint dosbarthiadau i 25, gan ddechrau gyda’r dosbarthiadau mwyaf yn gyntaf, a dyna’n union rydym yn ei wneud â’r £36 miliwn a ddarparwyd i awdurdodau lleol yn ystod tymor y Llywodraeth hon.
 
13:43
Let me remind you of another promise that you made to the pupils and parents across Wales: you said that you were going to raise standards as education Minister, and yet, over the weekend, we saw you downplaying expectations about GCSE results for this summer. Just because we’re having reformed GCSEs doesn’t necessarily mean that we’re heading for poorer results. So, is the promise that you’re making to improve standards going to be another promise that you will not be able to deliver for pupils and parents, and can you tell us why on earth don’t you have more faith in pupils and teachers across Wales and expect them to do well?
Gadewch i mi eich atgoffa o addewid arall a wnaethoch i ddisgyblion a rhieni ledled Cymru: fe ddywedoch y byddech yn codi safonau fel Gweinidog addysg, ac eto, dros y penwythnos, fe’ch gwelsom yn bychanu’r disgwyliadau ar gyfer canlyniadau TGAU yr haf hwn. Nid yw’r ffaith ein bod yn diwygio TGAU yn golygu o reidrwydd ein bod yn anelu am ganlyniadau gwaeth. Felly, a fydd yr addewid y byddwch yn gwella safonau yn addewid arall na fyddwch yn gallu ei gyflawni ar gyfer disgyblion a rhieni, ac a allwch ddweud wrthym pam ar y ddaear nad oes gennych fwy o ffydd yn y disgyblion a’r athrawon ledled Cymru a disgwyl iddynt wneud yn dda?
 
13:44
Kirsty WilliamsBywgraffiadBiography
I am absolutely committed to raising standards. That is my and this Government’s national mission: to raise standards and to close the attainment gap and to ensure that we have an education system in Wales that is a source of national pride and national confidence. The reformed GCSEs are an important part of that process. The reason why Qualifications Wales—the independent body that oversees the examinations system in Wales—has published papers warning of a potential dip in results is because of the introduction of more rigorous maths, English and Welsh GCSEs, because we are moving away from BTEC science. It is appalling to think—[Interruption.] Darren, if you would let me answer, it is appalling to think that, in some schools, until recently, not a single student sat a GCSE in science. Entire cohorts were put into BTEC exams. That was a disgrace. We also know—[Interruption.] We also know—[Interruption.] We also know that we have seen record early entry into this examination series. I am deeply concerned that some schools, for whatever reason, are entering children early for exams, after only one year of study of a course that should have been delivered over two years. And those students, who have the potential to get an A* maybe after two years, will get a C this summer, and those schools will settle for that C. That’s why I’ve asked Qualifications Wales to do a report into early entry, and I will take the appropriate action to ensure that early entry does not jeopardise my pursuit of high standards in our education system.
Rwy’n gwbl ymrwymedig i godi safonau. Dyna yw fy nghenhadaeth genedlaethol i a’r Llywodraeth hon: codi safonau a chau’r bwlch cyrhaeddiad a sicrhau bod gennym system addysg yng Nghymru sy’n destun balchder cenedlaethol a hyder cenedlaethol. Mae’r TGAU diwygiedig yn rhan bwysig o’r broses honno. Y rheswm pam fod Cymwysterau Cymru—y corff annibynnol sy’n goruchwylio’r system arholiadau yng Nghymru—wedi cyhoeddi papurau’n rhybuddio am ostyngiad posibl yn y canlyniadau yw am fod TGAU mathemateg, Saesneg a Chymraeg mwy trwyadl wedi cael eu cyflwyno, gan ein bod yn symud oddi wrth wyddoniaeth BTEC. Mae’n ofnadwy meddwl—[Torri ar draws.] Darren, pe baech yn gadael i mi ateb, mae’n ofnadwy meddwl, mewn rhai ysgolion, nad oedd unrhyw fyfyrwyr yn sefyll arholiadau TGAU mewn gwyddoniaeth tan yn ddiweddar. Roedd cohortau cyfan yn cael eu cyflwyno i sefyll arholiadau BTEC. Roedd hynny’n warthus. Gwyddom hefyd—[Torri ar draws.] Gwyddom hefyd—[Torri ar draws.] Gwyddom hefyd ein bod wedi gweld mwy o fyfyrwyr yn cael eu cyflwyno’n gynnar i sefyll y gyfres hon o arholiadau nag erioed o’r blaen. Rwy’n bryderus iawn fod rhai ysgolion, am ba reswm bynnag, yn cyflwyno plant i sefyll arholiadau’n gynnar, ar ôl un flwyddyn yn unig o astudio cwrs a ddylai gael ei gyflwyno dros gyfnod o ddwy flynedd. A bydd y myfyrwyr hynny, sydd â’r potensial i gael A* efallai ar ôl dwy flynedd, yn cael C yr haf hwn, a bydd yr ysgolion yn setlo am yr C honno. Dyna pam y gofynnais i Cymwysterau Cymru lunio adroddiad ar gyflwyno cynnar, a byddaf yn cymryd y camau priodol i sicrhau nad yw cyflwyno cynnar yn amharu ar fy nod o sicrhau safonau uchel yn ein system addysg.
 
13:46
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
Llefarydd UKIP, Michelle Brown.
UKIP spokesperson, Michelle Brown.
 
13:46
Michelle BrownBywgraffiadBiography
Thank you, Presiding Officer. Cabinet Secretary, in 2012, you said that the welfare of pupils, teachers, and staff at our schools is paramount, and also, when talking about the discovery of asbestos, that the Government will try to shift responsibility on to local authorities and schools. Do you still believe, as you did when in opposition, that the Welsh Government should take responsibility when a local authority either cannot or will not give our teachers and students confidence that they are teaching and learning in a safe environment?
Diolch, Llywydd. Ysgrifennydd y Cabinet, yn 2012, fe ddywedoch fod lles disgyblion, athrawon, a staff yn ein hysgolion yn hollbwysig, a hefyd, wrth sôn am ganfod asbestos, y byddai’r Llywodraeth yn ceisio trosglwyddo cyfrifoldeb ymlaen i awdurdodau lleol ac ysgolion. A ydych yn dal o’r farn, fel roeddech pan oeddech yn un o’r gwrthbleidiau, y dylai Llywodraeth Cymru ysgwyddo’r cyfrifoldeb pan fo awdurdod lleol naill ai’n methu neu’n peidio â rhoi hyder i’n hathrawon a’n myfyrwyr eu bod yn addysgu ac yn dysgu mewn amgylchedd diogel?
 
13:46
Kirsty WilliamsBywgraffiadBiography
It is absolutely crucial for teachers and pupils that they are undertaking their work in an environment that is fit for purpose and meets all the necessary health and safety regulations. That’s why we are, as I said, investing in the largest building of schools and colleges since the 1960s, and the removal of unsuitable buildings is a key part of how we prioritise our investment in the twenty-first century schools programme.
Mae’n gwbl hanfodol i athrawon a disgyblion eu bod yn gwneud eu gwaith mewn amgylchedd sy’n addas at y diben ac sy’n bodloni’r holl reoliadau iechyd a diogelwch angenrheidiol. Dyna pam ein bod, fel y dywedais, yn buddsoddi yn y rhaglen adeiladu ysgolion a cholegau fwyaf ers y 1960au, ac mae cael gwared ar adeiladau anaddas yn rhan allweddol o’r ffordd rydym yn blaenoriaethu ein buddsoddiad yn rhaglen ysgolion yr unfed ganrif ar hugain.
 
13:47
Michelle BrownBywgraffiadBiography
Thank you for that answer, Cabinet Secretary. Last year, when you became Cabinet Secretary for Education, and again today, you quite rightly said that there should be a presumption against the closure of rural schools, and that pupils in rural schools deserve the same opportunities as children in other areas of Wales. What action, if any, would you take if you suspected that a local authority was letting a rural school rot in order to make the case for closure stronger?
Diolch am eich ateb, Ysgrifennydd y Cabinet. Y llynedd, pan ddaethoch yn Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg, ac unwaith eto heddiw, roeddech yn llygad eich lle i ddweud y dylid cael rhagdybiaeth yn erbyn cau ysgolion gwledig, a bod y disgyblion mewn ysgolion gwledig yn haeddu’r un cyfleoedd â phlant mewn ardaloedd eraill yng Nghymru. Pa gamau, os o gwbl, y byddech yn eu cymryd pe baech yn amau bod awdurdod lleol yn gadael i ysgol wledig bydru er mwyn cryfhau’r achos dros ei chau?
 
13:47
Kirsty WilliamsBywgraffiadBiography
Well, as you quite rightly said, a presumption against closure was a manifesto promise in the Welsh Liberal Democrat manifesto, and I’m delighted to be in a position to make progress on that when in Government. As I said in answer to the first question from Janet Finch-Saunders, we are currently out to consultation on the reform of the school organisation code to strengthen that code and, indeed, to create for the first time ever in Wales a definition of what a rural school actually is. The first question any local authority should consider when looking at the issue around small and rural schools is the educational viability of that school, and they should use the opportunity afforded to them by the £2.5 million we are putting into the small and rural schools grant to be able to look at alternatives to closure to maintain a good standard of education in those small schools.
Wel, fel roeddech yn llygad eich lle i’w ddweud, roedd rhagdybiaeth yn erbyn cau yn addewid maniffesto ym maniffesto Democratiaid Rhyddfrydol Cymru, ac rwy’n falch iawn o gael bod mewn sefyllfa i wneud cynnydd ar hynny o beth yn y Llywodraeth. Fel y dywedais wrth ateb y cwestiwn cyntaf gan Janet Finch-Saunders, rydym yn ymgynghori ar hyn o bryd ar ddiwygio’r cod trefniadaeth ysgolion er mwyn cryfhau’r cod hwnnw, ac yn wir, er mwyn creu diffiniad, am y tro cyntaf erioed yng Nghymru, o beth yw ysgol wledig mewn gwirionedd. Y cwestiwn cyntaf y dylai unrhyw awdurdod lleol ei ystyried wrth edrych ar ysgolion bach a gwledig yw hyfywedd addysgol yr ysgol honno, a dylent ddefnyddio’r cyfle a roddir iddynt gan y £2.5 miliwn rydym yn ei roi ar gyfer y grant ysgolion bach a gwledig i edrych ar ddewisiadau eraill yn hytrach na chau, er mwyn cynnal safon dda o addysg yn yr ysgolion bach hynny.
 
13:48
Michelle BrownBywgraffiadBiography
Thank you very much for that answer, Cabinet Secretary. If a local authority isn’t maintaining a rural school properly, would you ever consider it appropriate to remove that school and a relevant proportion of the revenue support grant from the local authority and fund it directly as a delegated school?
Diolch yn fawr iawn am eich ateb, Ysgrifennydd y Cabinet. Os nad yw awdurdod lleol yn cynnal ysgol wledig yn iawn, a fyddech yn ystyried o gwbl ei bod yn briodol cael gwared ar yr ysgol honno a chyfran berthnasol o’r grant cynnal refeniw gan yr awdurdod lleol a’i hariannu’n uniongyrchol fel ysgol ddirprwyedig?
 
13:48
Kirsty WilliamsBywgraffiadBiography
My expectation is, should we move forward with reforms to the school organisation code—. That is a code that is underpinned on a statutory basis, therefore, it is a legal requirement that local authorities comply with that code. If there were examples that that was not the case, then I would take the appropriate action.
Os ydym yn bwrw ymlaen â diwygiadau i’r cod trefniadaeth ysgolion, fy nisgwyliad yw—. Mae hwnnw’n god ag iddo sail statudol, felly mae’n ofyniad cyfreithiol i awdurdodau lleol gydymffurfio â’r cod hwnnw. Pe bai enghreifftiau lle nad oedd hynny’n digwydd, byddwn yn rhoi’r camau priodol ar waith.
 
13:49
Y Llywydd / The Llywydd