By continuing to use our site, you are agreeing for us to set a small number of cookies. Cookie policy

Desktop
Skip Ribbon Commands
Skip to main content
 
 
You are in :
Back to list View this page without hyperlinks
Cyfarfu’r Cynulliad am 13:30 gyda’r Llywydd (Elin Jones) yn y Gadair.
The Assembly met at 13:30 with the Llywydd (Elin Jones) in the Chair.
 
13:30
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
Galw’r Cynulliad Cenedlaethol i drefn.
I call the National Assembly to order.
 
1. Cwestiynau i’r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
Mae [R] yn dynodi bod yr Aelod wedi datgan buddiant. Mae [W] yn dynodi bod y cwestiwn wedi’i gyflwyno yn Gymraeg.
[R] signifies the Member has declared an interest. [W] signifies that the question was tabled in Welsh.
 
13:30
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
Yr eitem gyntaf ar ein hagenda ni y prynhawn yma yw cwestiynau i’r Prif Weinidog. Y cwestiwn cyntaf—Paul Davies.
The first item on our agenda this afternoon is questions to the First Minister, and the first question is from Paul Davies.
 
Busnesau Bach yng Ngorllewin Cymru
Small Businesses in West Wales
 
13:30
1. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am yr hyn y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i gynorthwyo busnesau bach yng ngorllewin Cymru? OAQ(5)0511(FM)
1. Will the First Minister make a statement on what the Welsh Government is doing to support small businesses in west Wales? OAQ(5)0511(FM)
 
13:30
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Mae cymorth busnes ar gael i entrepreneuriaid ac i fusnesau micro, bach a chanolig ym mhob rhan o Gymru trwy ein gwasanaeth Busnes Cymru. Ein ffocws ar hyn o bryd yw cefnogi entrepreneuriaid arloesol, swyddi a’r economi.
Business support is available for entrepreneurs and micro, small and medium-sized businesses across Wales through our Business Wales service. Our focus remains on supporting innovation-driven entrepreneurs, jobs and the economy.
 
13:30
Brif Weinidog, rwy’n parhau i dderbyn etholwyr a busnesau yng ngorllewin Cymru yn cysylltu â fi ynglŷn â threthi busnes. Er bod eich Llywodraeth chi wedi cyhoeddi arian ychwanegol i fusnesau ar y stryd fawr, mae yna lawer o ddryswch, ac mae yna nifer o fusnesau sydd ddim yn gwybod pwy sy’n gymwys i dderbyn y cymorth hwn. Felly, a allwch chi gadarnhau y bydd y Llywodraeth yn llawer mwy clir ynglŷn â phwy sydd yn gymwys? Hefyd, a allwch chi ddweud wrthym ni pam roedd y Llywodraeth eisiau targedu busnesau ar y stryd fawr, heb gynnwys busnesau eraill?
First Minister, I continue to receive comments from constituents and businesses in west Wales complaining about business rates. Although your Government announced additional funding for high-street businesses, there is a great deal of confusion and many businesses don’t know who’s qualified to receive that assistance. So, can you confirm that the Government will be far clearer as to who qualifies? Also, can you tell us why the Government wanted to target high-street businesses without including other businesses?
 
13:31
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Beth rydym wedi targedu yw trio helpu’r rheini sydd wedi colli allan, a’u helpu nhw dros dro, o achos y ffaith bod adnewyddu wedi bod o’r trethi busnes. Mae lot fawr o bobl wedi elwa o achos hynny—lot o fusnesau, wrth gwrs, sydd yn dawel, sydd wedi gweld cwymp yn y trethi maen nhw’n eu talu. Ond mae yna gynllun mewn lle er mwyn helpu busnesau bach yn enwedig sydd wedi gweld twf a chynnydd yn eu trethi nhw.
What we’ve been trying to do is helping those who’ve lost out temporarily because of the renewal of the business rates. Many people have benefited from that, and of course those businesses who are keeping quiet, perhaps, have seen a drop in the business rates. But we hope that we’ll be able to help small businesses, particularly those who have seen an increase in their rates.
 
13:31
Mae ffigurau o fanc Lloyds wedi dangos bod 40 y cant yn llai o fusnesau wedi cael eu sefydlu yn y pum mlynedd diwethaf yma yn sir Benfro, Gwynedd, Ceredigion a sir Fôn, i gymharu gyda chwymp o 26 y cant ar draws Cymru ac 20 y cant yn Lloegr. A ydy’r Prif Weinidog yn fodlon edrych i fewn i’r rhesymau pam fod y ffigurau mor wahanol yn y siroedd gorllewinol o’u cymharu, yn nodweddiadol, gyda llefydd fel Blaenau Gwent, lle gwelwyd cwymp o dim ond 8 y cant? Mae’r wobr yn mynd i Ferthyr, lle roedd cwymp o llai na 0.5 y cant. A ydy’r Prif Weinidog yn fodlon gofyn i’w Weinidogion i edrych ar y mater yma o beth sy’n digwydd yn y gorllewin yn uniongyrchol ar y pwnc yma?
Figures from Lloyds Bank have shown that 40 per cent fewer businesses were established in the last five years in Pembrokeshire, Gwynedd, Ceredigion and Anglesey, as compared with a fall of 26 per cent across Wales and 20 per cent in England. Is the First Minister willing to look into why the figures are so very different in the westerly counties as compared with places such as Blaenau Gwent, where there’s been a decline of only 8 per cent? The award goes to Merthyr, where a decline of less than 0.5 per cent was seen. Will the First Minister ask his Ministers to look at this issue on what’s happening in west Wales on this particular topic?
 
13:32
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Rwy’n credu eich bod chi’n sôn am ffigurau banc Lloyds. Nid ydym yn gwybod beth yw’r fethodoleg maen nhw wedi’i ddefnyddio, nac, wrth gwrs, beth yn gwmws yw natur y ‘data set’. Wrth ddweud hynny, mae’r nifer o enedigaethau busnes wedi cynyddu o 8,225 yn 2011 i 11,525 yn 2015. Ond, wrth gwrs, fe wnawn ni ystyried y ffigurau sydd wedi dod o fanc Lloyds, er mwyn gweld os oes unrhyw fath o broblem fan hyn sydd eisiau ei datrys mewn un rhan o Gymru.
I believe you’re talking about the Lloyds Bank figures. We don’t know what methodology they used and we don’t know exactly what the nature of the data set is. Having said that, the number of business births has increased from 8,225 in 2011 to 11,525 in 2015. But of course, we will consider the figures that have been issued by Lloyds Bank to see whether there’s any kind of problem here that we need to address in one part of Wales.
 
13:33
Last week, the Welsh Government announced two new business investment funds of £7 million each. The application deadline is in just five weeks’ time. The same thing happened with the growth and prosperity fund last year. It was announced on 17 September last year and the deadline for the large applications was just four weeks later. The Scottish Government has created a £500 million fund with an open window for applications over three years. We seem to run the show with: every time the Welsh Government finds a bit of money down the back of the Welsh European Funding Office’s sofa, they announce a new fund, and it’s closed before most businesses have had the opportunity to hear about it. It’s the opposite of strategic, and I would say to the First Minister, gently, that it makes Wales look amateurish.
Yr wythnos diwethaf, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru ddwy gronfa buddsoddiad busnes newydd o £7 miliwn yr un. Mae’r dyddiad cau ar gyfer ceisiadau ymhen dim ond pum wythnos. Digwyddodd yr un peth gyda'r gronfa twf a ffyniant y llynedd. Fe’i cyhoeddwyd ar 17 Medi y llynedd ac roedd y dyddiad cau ar gyfer ceisiadau mawr bedair wythnos yn unig yn ddiweddarach. Mae Llywodraeth yr Alban wedi creu cronfa £500 miliwn â ffenestr agored ar gyfer ceisiadau dros dair blynedd. Mae’n ymddangos ein bod ni’n rhedeg y sioe drwy: bob tro y mae Llywodraeth Cymru yn dod o hyd i rywfaint o arian i lawr cefn soffa Swyddfa Cyllid Ewropeaidd Cymru, mae’n cyhoeddi cronfa newydd, ac mae'n cael ei chau cyn i’r rhan fwyaf o fusnesau gael y cyfle i glywed amdani. Y gwrthwyneb i strategol yw hyn, a byddwn yn dweud wrth y Prif Weinidog, yn dyner, ei fod yn gwneud i Gymru edrych yn amaturaidd.
 
13:34
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, our unemployment rate is better than Scotland, actually. Our economic growth is better than Scotland. We have done far better than the Scottish Government in that regard. Can I also say that the schemes that he has referred to were oversubscribed? It may be that the window is short, but nevertheless, the schemes are popular, they deliver and their economic statistics show that.
Wel, mae ein cyfradd ddiweithdra yn well na'r Alban, a dweud y gwir. Mae ein twf economaidd yn well na'r Alban. Rydym ni wedi gwneud yn llawer gwell na Llywodraeth yr Alban yn hynny o beth. A gaf i hefyd ddweud bod y cynlluniau y mae ef wedi cyfeirio atynt wedi eu gordanysgrifio? Efallai fod y ffenestr yn fyr, ond serch hynny, mae'r cynlluniau’n boblogaidd, maen nhw’n cyflawni ac mae eu hystadegau economaidd yn dangos hynny.
 
Cysgu Allan
Rough Sleeping
 
13:34
2. Beth y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i fynd i'r afael â chysgu allan yng Nghymru? OAQ(5)0518(FM)
2. What is the Welsh Government doing to tackle rough sleeping in Wales? OAQ(5)0518(FM)
 
13:34
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Rough sleeping, we know, is a problem in many parts of Wales, which is why we have the legislation that we’ve passed in order to ensure that rough sleeping was dealt with. There is a question mark at the moment in terms of us being able to understand the numbers of people who are sleeping rough. It can be a difficult people to assess, but we are not complacent, and we are continuing to invest through our Supporting People programme and homelessness prevention grants.
Mae cysgu ar y stryd, rydym ni’n gwybod, yn broblem mewn sawl rhan o Gymru, a dyna pam mae gennym ni’r ddeddfwriaeth yr ydym ni wedi ei phasio i sicrhau yr ymdriniwyd â chysgu ar y stryd. Ceir marc cwestiwn ar hyn o bryd o ran ein gallu i ddeall niferoedd y bobl sy'n cysgu ar y stryd. Gall fod yn anodd asesu’r bobl hyn, ond nid ydym yn hunanfodlon, ac rydym ni’n parhau i fuddsoddi drwy ein rhaglen Cefnogi Pobl a grantiau atal digartrefedd.
 
13:34
I thank the First Minister for that response. Last week, press reports highlighted the experience of people sleeping rough in Neath. The people who were interviewed had been through job loss, difficulty in claiming benefits, prison and addiction, and they spoke movingly about the impact on their health and their sense of loneliness. The legislation that the First Minister has referred to is acknowledged as having made great progress, in particular around prevention, and I welcome the preservation of Supporting People, as he mentioned in his response. But Shelter believes that the way the Welsh Government monitors rough sleeping means, in their words:
Diolch i'r Prif Weinidog am yr ymateb yna. Yr wythnos diwethaf, amlygodd adroddiadau yn y wasg brofiad pobl sy'n cysgu ar y stryd yng Nghastell-nedd. Roedd y bobl a gyfwelwyd wedi bod trwy golli swyddi, anhawster yn hawlio budd-daliadau, carchar a chaethiwed, a gwnaethant siarad yn deimladwy am yr effaith ar eu hiechyd a'u hymdeimlad o unigrwydd. Cydnabyddir bod y ddeddfwriaeth y mae'r Prif Weinidog wedi cyfeirio ati yn un sydd wedi gwneud cynnydd gwych, yn enwedig o ran atal, ac rwy’n croesawu’r ffaith fod Cefnogi Pobl yn cael ei gadw, fel y soniwyd ganddo yn ei ymateb. Ond mae Shelter yn credu bod y ffordd y mae Llywodraeth Cymru yn monitro cysgu ar y stryd yn golygu, yn eu geiriau nhw:
 
‘We simply don’t know enough about…rough sleeping to be able to fix it.’
Yn syml, nid ydym yn gwybod digon am...gysgu ar y stryd i allu ei ddatrys.
 
They also highlight the comparative lack of Housing First accommodation in Wales. In addition to the measures already in place, will the First Minister therefore look at how the Welsh Government monitors rough sleeping, so that we can understand how best to tackle it, and will he also look at the availability of Housing First stock in Wales?
Tynnwyd sylw ganddynt hefyd at y diffyg cymharol o lety Tai yn Gyntaf yng Nghymru. Yn ogystal â'r mesurau sydd eisoes ar waith, a wnaiff y Prif Weinidog edrych felly ar sut y mae Llywodraeth Cymru yn monitro cysgu ar y stryd, fel y gallwn ddeall y ffordd orau o fynd i'r afael â hynny, ac a wnaiff ef edrych hefyd ar faint o stoc Tai Cyntaf sydd ar gael yng Nghymru?
 
13:35
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Yes. An independent evaluation of the implementation of the Housing (Wales) Act 2014 has been commissioned, and an interim report is expected in draft format by June of this year. That work will help us to understand how rough sleepers are being treated under the legislation, and I can say that alternative monitoring systems are being explored in order to assist with the annual monitoring that takes place. There’ll be further information on that later in the year. And, of course, we’re looking to work with local authorities, who are responsible for meeting needs in their local areas, to ensure that people don’t become homeless in the first place, which, of course, is the intention of the legislation.
Gwnaf. Mae gwerthusiad annibynnol o weithrediad Deddf Tai (Cymru) 2014 wedi ei gomisiynu, a disgwylir adroddiad interim ar ffurf drafft erbyn mis Mehefin eleni. Bydd y gwaith hwnnw'n ein helpu i ddeall sut mae pobl sy'n cysgu ar y stryd yn cael eu trin o dan y ddeddfwriaeth, a gallaf ddweud bod systemau monitro eraill yn cael eu harchwilio er mwyn cynorthwyo â’r monitro blynyddol sy'n digwydd. Bydd rhagor o wybodaeth am hynny ar gael yn ddiweddarach yn y flwyddyn. Ac, wrth gwrs, ein bwriad yw gweithio gydag awdurdodau lleol, sy'n gyfrifol am ddiwallu anghenion yn eu hardaloedd lleol, i sicrhau nad yw pobl yn dod yn ddigartref yn y lle cyntaf, a dyna, wrth gwrs, yw bwriad y ddeddfwriaeth.
 
13:36
Bethan JenkinsBywgraffiadBiography
Brif Weinidog, fel sydd wedi cael ei grybwyll yn barod, mae Shelter yn poeni’n fawr bod yna ddiffyg data ar gael ar gyfer monitro’r hyn sydd yn digwydd yng Nghymru. Rwy’n credu gyda nifer o gynlluniau eraill, megis Cymunedau dros Waith a Chymunedau yn Gyntaf, mae data a diffyg data yn thema sydd yn dod trwyddo gan eich Llywodraeth chi. Gyda mater sydd mor bwysig, a gyda’r ffaith bod gennym ni Ddeddf mor gryf, pam ydy sefyllfa’n codi ble mae yna ddiffyg data ar rywbeth mor bwysig? Pa waith, yn ogystal â’r gwaith rydych chi newydd sôn am yn eich ymateb i Jeremy Miles, sydd yn mynd i fod yn digwydd er mwyn sicrhau na fydd yna dwf y flwyddyn nesaf yn y nifer o bobl sydd yn ddigartref?
First Minister, as has already been mentioned, Shelter are gravely concerned about the lack of data available to monitor what is happening in Wales. I believe with many of your other programmes such as Communities First and Communities for Work, the data and the lack of data is an emerging theme for your Government. With such an important issue in the fact that we do have such strong legislation, why does a situation arise where there is a lack of data on such an important issue? What work in addition to that that you’ve just outlined in your response to Jeremy Miles will be ongoing in order to ensure that there is no growth next year in the number of homeless people in Wales?
 
13:37
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Un peth o’r data sydd yn bwysig i ddweud yw bod yr ystadegau'n dangos, yn 2015-16, bod y ddeddfwriaeth ei hun yn llwyddiannus er mwyn helpu 65 y cant o deuluoedd a oedd o dan bwysau, ac efallai’n colli tŷ o achos hynny. Felly, rŷm ni’n gwybod bod hynny wedi gweithio’n dda dros ben, ond fel y dywedais i’n gynharach, mae’n hollbwysig i sicrhau bod y data sydd gyda ni yn ddigonol er mwyn sicrhau ein bod yn deall bod y ddeddfwriaeth yn gweithio yn y ffordd fwyaf effeithiol ag sy’n bosibl.
One thing from the data that is important to say is that the statistics from 2015-16 show that the legislation was successful in helping 65 per cent of families who were under pressure and perhaps lost their house because of that. And so we know that that has worked extremely well. But as I said earlier, it is extremely important to ensure that the data that we have is adequate in order to ensure that the legislation works in the most effective way possible.
 
13:37
Mark IsherwoodBywgraffiadBiography
As a member of the multiagency and cross-party working group that successfully campaigned under the leadership of community campaigners Together Creating Communities to establish the Tŷ Nos night shelter in Wrexham, it’s particularly frustrating that the Welsh Government’s latest national rough sleeper count not only shows a 72 per cent increase in rough sleepers across Wales, but the numbers in Wrexham on the night of the count were up from 17 to 27 on the previous years, and at 61, Wrexham had the highest proportion of people sleeping rough over a two-week period in Wales—significantly higher, even, than Cardiff. How, therefore, do you propose that the Welsh Government should engage with Wrexham town centre forum steering group, whose chair, Andrew Atkinson, has said that it’s time for everyone to put politics aside, stop blaming each other and work together mutually to get to grips with the town’s issues?
Fel aelod o'r gweithgor amlasiantaeth a thrawsbleidiol a ymgyrchodd yn llwyddiannus o dan arweiniad yr ymgyrchwyr cymunedol Ymgyrchwyr Trefnu Cymunedol Cymru i sefydlu lloches nos Tŷ Nos yn Wrecsam, mae'n arbennig o rwystredig bod cyfrifiad cenedlaethol diweddaraf Llywodraeth Cymru o’r rheini sy’n cysgu ar y stryd nid yn unig yn dangos cynnydd o 72 y cant i bobl sy'n cysgu ar y stryd ledled Cymru, ond bod y niferoedd yn Wrecsam ar noson y cyfrif i fyny o 17 i 27 o’i gymharu â’r blynyddoedd cynt, a Wrecsam oedd â’r gyfran uchaf o bobl, 61, yn cysgu ar y stryd dros gyfnod o bythefnos yng Nghymru—sy’n sylweddol uwch na Chaerdydd, hyd yn oed. Sut, felly, ydych chi’n cynnig y dylai Llywodraeth Cymru ymgysylltu â grŵp llywio fforwm canol tref Wrecsam, y mae ei gadeirydd, Andrew Atkinson, wedi dweud ei bod yn bryd i bawb roi gwleidyddiaeth o'r neilltu, rhoi'r gorau i feio ei gilydd a gweithio gyda'i gilydd ar y ddwy ochr i fynd i’r afael â phroblemau’r dref?
 
13:38
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
The Member quotes a Conservative candidate, who, as we know, may not be perhaps the most objective person to quote at this stage. But I have to say that his party has to take responsibility for this. Many people become homeless because of the changes in welfare benefits. The hammering that people have through the bedroom tax—[Interruption.] Yes, it’s true to say that we look to use legislation and other means in order to look to prevent homelessness, but of course, the UK Government is responsible for taking money away from people and putting them in danger of being homeless. And so, his party has to accept responsibility for much of the threat of homelessness that people have to face.
Mae'r Aelod yn dyfynnu ymgeisydd Ceidwadol, efallai nad yw’r unigolyn mwyaf gwrthrychol, fel y gwyddom, i’w ddyfynnu ar hyn o bryd. Ond mae'n rhaid i mi ddweud bod yn rhaid i’w blaid ef gymryd cyfrifoldeb am hyn. Mae llawer o bobl yn dod yn ddigartref oherwydd y newidiadau i fudd-daliadau lles. Mae'r ergyd y mae pobl wedi ei chael gan y dreth ystafell wely—[Torri ar draws.] Ydy, mae'n wir i ddweud ein bod ni’n bwriadu defnyddio deddfwriaeth a dulliau eraill i geisio atal digartrefedd, ond wrth gwrs, mae Llywodraeth y DU yn gyfrifol am gymryd arian oddi wrth bobl a’u rhoi mewn perygl o fod yn ddigartref. Ac felly, mae’n rhaid i’w blaid ef dderbyn cyfrifoldeb am lawer o'r bygythiad o ddigartrefedd y mae’n rhaid i bobl ei wynebu.
 
13:39
Caroline JonesBywgraffiadBiography
First Minister, unfortunately, the narrative around rough sleeping has been completely toxic. Rather than seeing rough sleepers as poor, unfortunate souls forced to find shelter in shop doorways facing hypothermia and starvation, many have seen them and branded them as delinquents and a scourge to be removed from our high streets. First Minister, do you agree with me that, rather than serving anti-social behaviour orders on these people or locking them up for vagrancy, councils across Wales should be providing shelter and working with the various agencies and partnerships to find them permanent accommodation and support?
Brif Weinidog, yn anffodus, mae'r naratif ynghylch cysgu ar y stryd wedi bod yn gwbl wenwynig. Yn hytrach nag ystyried pobl sy'n cysgu ar y stryd fel eneidiau truenus, anffodus sy’n gorfod dod o hyd i loches mewn drysau siopau gan wynebu hypothermia a newyn, mae llawer wedi eu hystyried a’u brandio fel tramgwyddwyr a phla i’w waredu o’n strydoedd mawr. Brif Weinidog, a ydych chi’n cytuno â mi, yn hytrach na chyflwyno gorchmynion ymddygiad gwrthgymdeithasol i’r bobl hyn neu eu rhoi dan glo am gardota, y dylai cynghorau ledled Cymru fod yn darparu lloches ac yn gweithio gyda’r gwahanol asiantaethau a phartneriaethau i ddod o hyd i lety a chymorth parhaol iddynt?
 
13:39
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, I’m not sure you can lock people up for vagrancy anymore, but I take the point about stigma. I have been to the Salvation Army’s purple bus that appears in Cathays Park in Cardiff. I’ve seen and met many of the people who are homeless. They have very different stories to tell. Some of them have to wrestle with addiction, some of them find it very difficult to remain in accommodation when they get their accommodation, and there are many problems that individuals have to face. But through the work of groups like the Salvation Army with the accommodation that they provide, working with local authorities and Government, we aim to provide a holistic solution to the problems that so many people face that make them homeless in the first place.
Wel, nid wyf yn siŵr y gallwch chi roi pobl dan glo am gardota mwyach, ond rwy’n derbyn y pwynt am stigma. Rwyf i wedi bod ym mws porffor Byddin yr Iachawdwriaeth sy'n ymddangos ym Mharc Cathays yng Nghaerdydd. Rwyf wedi gweld a chyfarfod llawer o'r bobl sy'n ddigartref. Mae ganddyn nhw straeon gwahanol iawn i'w hadrodd. Mae'n rhaid i rai ohonyn nhw frwydo â chaethiwed, mae rhai ohonynt yn ei chael hi’n anodd iawn aros mewn llety pan eu bod yn cael eu llety, a cheir llawer o broblemau y mae’n rhaid i unigolion eu hwynebu. Ond trwy waith grwpiau fel Byddin yr Iachawdwriaeth gyda'r llety y maen nhw’n ei gynnig, gan weithio gydag awdurdodau lleol a’r Llywodraeth, ein nod yw cynnig ateb cyfannol i'r problemau y mae cymaint o bobl yn eu hwynebu sy’n eu gwneud yn ddigartref yn y lle cyntaf.
 
Cwestiynau Heb Rybudd gan Arweinwyr y Pleidiau
Questions Without Notice from the Party Leaders
 
13:40
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
Cwestiynau nawr gan arweinwyr y pleidiau. Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, Andrew R.T. Davies.
Questions now from the party leaders. Leader of the Welsh Conservatives, Andrew R.T. Davies.
 
13:40
Andrew R.T. DaviesBywgraffiadBiographyArweinydd y Ceidwadwyr Cymreig / The Leader of the Welsh Conservatives
Thank you, Presiding Officer. Can I first of all wish you many happy returns, First Minister? As someone who’s got many years to go before I hit the milestone of 50, I look forward to maybe you telling me what it’s like. [Laughter.] But I wish you all the best on your birthday today, and I’d also like to send best wishes to the Cabinet Secretary for rural affairs who, obviously, is convalescing at the moment, and hopefully she’ll be back with us as soon as possible.
Diolch i chi, Lywydd. A gaf i, yn gyntaf oll, ddymuno pen-blwydd hapus i chi, Brif Weinidog? Fel rhywun sydd â blynyddoedd lawer i fynd cyn i mi gyrraedd y garreg filltir o 50, edrychaf ymlaen efallai at glywed gennych chi sut brofiad yw hwnnw. [Chwerthin.] Ond dymunaf yn dda iawn i chi ar eich pen-blwydd heddiw, a hoffwn hefyd anfon dymuniadau gorau at Ysgrifennydd y Cabinet dros faterion gwledig sydd, yn amlwg, yn gwella ar hyn o bryd, a gobeithio y bydd hi yn ôl gyda ni cyn gynted â phosibl.
 
Yesterday, First Minister, the Swansea city deal was signed by both Governments and, obviously, the partners who worked to build up that deal—the local authorities and, importantly, businesses who were involved in creating the combination of projects that, hopefully, will lift GVA and employability skills levels and the prospects for the Swansea city region. I specifically mention ‘region’, because it’s not just Swansea we’re looking at here. It has, though, not unreasonably, been put to people that this doesn’t bear much of a resemblance to what Sir Terry Matthews was talking about when he initially, as the chair of the city region board, brought this forward some 12 months ago, and that the concept has moved away from people and more to buildings. Do you share that view, and the view that, actually, the deal before us could potentially be a ‘build it for people to come’, rather than investing in the people of the region?
Ddoe, Brif Weinidog, llofnodwyd bargen ddinesig Abertawe gan y ddwy Lywodraeth ac, yn amlwg, y partneriaid a weithiodd i lunio’r fargen honno—yr awdurdodau lleol ac, yn bwysig, busnesau a oedd yn rhan o greu'r cyfuniad o brosiectau a fydd, gobeithio, yn codi lefelau GYG a sgiliau cyflogadwyedd a'r rhagolygon i ddinas-ranbarth Abertawe. Rwy’n sôn yn benodol am 'ranbarth', gan nad Abertawe yn unig yr ydym ni’n ei hystyried yma. Fodd bynnag, awgrymwyd i bobl, ac nid yn afresymol, nad yw hyn yn debyg iawn i'r hyn yr oedd Syr Terry Matthews yn siarad amdano pan gyflwynwyd hyn ganddo, fel cadeirydd bwrdd y ddinas-ranbarth, ar y cychwyn tua blwyddyn yn ôl, a bod y cysyniad wedi symud oddi wrth bobl a mwy at adeiladau. A ydych chi’n rhannu'r safbwynt hwnnw, a’r safbwynt, mewn gwirionedd, y gallai’r cytundeb sydd o’n blaenau fod yn un 'adeiladu i bobl ddod', yn hytrach na buddsoddi ym mhobl y rhanbarth?
 
13:42
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
No, I don’t think that’s fair. The deal itself is a deal that had to be agreed via the local authorities and by the UK Government and with ourselves. It’s absolutely right to say that almost half of the investment that will come will come from the private sector—it’s a very good example of what happens when Governments co-operate; it’s a very good example of what happens when public and private sector co-operate as well. The 11 projects that will be funded are intended to create more than 10,000 jobs, so it’s not about buildings; it is about creating jobs and opportunities for people, and that is something that both Governments and the local authorities are confident will happen.
Na, nid wyf yn credu bod hynny'n deg. Mae'r cytundeb ei hun yn gytundeb y bu’n rhaid ei gytuno drwy'r awdurdodau lleol a chan Lywodraeth y DU a chyda ni. Mae'n hollol gywir i ddweud y bydd bron i hanner y buddsoddiad a fydd yn dod yn dod o’r sector preifat—mae'n enghraifft dda iawn o'r hyn sy'n digwydd pan fydd Llywodraethau’n cydweithredu; mae'n enghraifft dda iawn o'r hyn sy'n digwydd pan fydd y sector cyhoeddus a phreifat yn cydweithredu hefyd. Bwriedir i’r 11 prosiect a fydd yn cael eu hariannu greu dros 10,000 o swyddi, felly nid yw'n ymwneud ag adeiladau; mae'n ymwneud â chreu swyddi a chyfleoedd i bobl, ac mae hynny'n rhywbeth y mae’r ddwy Lywodraeth a'r awdurdodau lleol yn ffyddiog fydd yn digwydd.
 
13:42
Andrew R.T. DaviesBywgraffiadBiography
And you are confident, First Minister, with this deal, that GVA, which is about 74 per cent of the UK level in the Swansea city region, will increase over the 15 years of the deal. So, can you give us some firm indicators that you will be benchmarking, and you Government will be benchmarking, as success? What can we expect in the three, five, eight and 10 years when this deal will be coming forward, so that we can actually mark you and the UK Government and the partners about the increase in GVA levels in this area? Because it is vital that people actually can see wealth and opportunity increasing, rather than some of the soundbites that we’ve had on other regeneration initiatives that maybe have happened in the past.
Ac ydych chi’n hyderus, Brif Weinidog, gyda'r cytundeb hwn, y bydd GYG, sydd tua 74 y cant o lefel y DU yn ninas-ranbarth Abertawe, yn cynyddu dros 15 mlynedd y cytundeb. Felly, a allwch chi roi dangosyddion pendant i ni y byddwch chi’n eu meincnodi, ac y bydd eich Llywodraeth yn eu meincnodi, fel llwyddiant? Beth allwn ni ei ddisgwyl ymhen tair, pump, wyth a 10 mlynedd pan fydd y cytundeb hwn yn cael ei gyflwyno, fel y gallwn eich marcio chi a Llywodraeth y DU a'r partneriaid ar gynnydd i lefelau GYG yn y maes hwn? Oherwydd mae’n hanfodol bod pobl yn gallu gweld cyfoeth a chyfleoedd yn cynyddu, yn hytrach na rhai o'r sylwadau bachog yr ydym ni wedi eu cael ar fentrau adfywio eraill sydd efallai wedi digwydd yn y gorffennol.
 
13:43
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
There is an issue in Wales, as indeed there is in the UK, about productivity. There is no easy silver bullet that deals with productivity, but one area where productivity can be improved is through skills and providing people via those skills with higher paid jobs. The leader of the Welsh Conservatives asked how we judge whether the scheme is successful. There are two ways of measuring: first of all an increase in GVA per head and secondly an increase in GVA per head when compared to the rest of Wales and the rest of the UK. Both those things I expect to see delivered.
Ceir problem yng Nghymru, fel sydd yn y DU a dweud y gwir, ynghylch cynhyrchiant. Nid oes unrhyw fwled arian hawdd sy'n ymdrin â chynhyrchiant, ond un maes lle gellir gwella cynhyrchiant yw drwy sgiliau a darparu i bobl drwy’r sgiliau hynny swyddi sy'n talu'n well. Gofynnodd arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig sut yr ydym yn barnu a yw'r cynllun yn llwyddiannus. Ceir dwy ffordd o fesur: yn gyntaf oll, cynnydd i GYG y pen ac yn ail, cynnydd i GYG y pen o’i gymharu â gweddill Cymru a gweddill y DU. Rwy’n disgwyl gweld y ddau beth hynny yn cael eu cyflawni.
 
13:43
Andrew R.T. DaviesBywgraffiadBiography
I welcome that. I would have liked, maybe, a more definitive mark as to where you would like to see GVA over the period growing to from where it is at the moment, at 74 per cent. But it is important that Cardiff has got a city deal and that Swansea city region has got a city deal. Obviously, north Wales desperately needs the growth deal to be delivered. Yesterday in ‘The Guardian’, you accused the Prime Minister of having a tin ear when it came to listening to concerns that you raised around devolution and maybe the constitutional fabric of the UK. One thing that has come out from north Wales, from the ambition board in particular, is the ability for the Welsh Government to devolve responsibility to north Wales so that those powers around business rates, for example, around skills and around transport—I appreciate there are issues around business rates—but on skills and transport, there would be a greater synergy between the Northern Powerhouse and north Wales to create a better driver for economic prosperity in north Wales. Will your Government actively consider devolving responsibilities out of Cathays Park, or will you be showing a tin ear to the requests that are coming out of north Wales from businesses and council leaders when they’re asking you for these responsibilities?
Rwy’n croesawu hynny. Byddwn wedi hoffi, efallai, marc mwy pendant o ran ble y byddech chi’n hoffi gweld GYG yn tyfu iddo o ble y mae ar hyn o bryd, sef 74 y cant. Ond mae'n bwysig bod gan Gaerdydd fargen ddinesig a bod gan dinas-ranbarth Abertawe fargen ddinesig. Yn amlwg, mae’r gogledd mewn angen dybryd i’r cytundeb twf gael ei gyflawni. Ddoe yn 'The Guardian', cyhuddwyd Prif Weinidog y DU gennych o fod yn fyddar o ran gwrando ar bryderon a godwyd gennych ynghylch datganoli ac efallai ffabrig cyfansoddiadol y DU. Un peth sydd wedi dod allan o’r gogledd, o’r bwrdd uchelgais yn arbennig, yw'r gallu i Lywodraeth Cymru ddatganoli cyfrifoldeb i’r gogledd fel bod y pwerau hynny o ran ardrethi busnes, er enghraifft, o ran sgiliau ac o ran trafnidiaeth—rwy’n sylweddoli bod problemau ynghylch ardrethi busnes—ond o ran sgiliau a thrafnidiaeth, byddai mwy o synergedd rhwng y Northern Powerhouse a gogledd Cymru i greu gwell sbardun ar gyfer ffyniant economaidd yn y gogledd. A wnaiff eich Llywodraeth ystyried yn weithredol datganoli cyfrifoldebau allan o Barc Cathays, neu a fyddwch chithau yn fyddar i'r ceisiadau sy'n dod allan o’r gogledd gan fusnesau ac arweinwyr cyngor pan eu bod yn gofyn i chi am y cyfrifoldebau hyn?
 
13:45
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, there’s no difficulty with what the leader of the Welsh Conservatives is saying. This Cardiff city deal and the Swansea bay deal are driven by local authorities. It’s not something that we seek to impose; the same will apply to the north Wales growth deal. I made the point yesterday: this is not about the south of Wales, or indeed about large urban areas. These are the two deals that were ready first because of the working between local authorities. The north-east, particularly, would come next, and we will look to devolve as many powers as we can, in the future. In terms of business rates, it’s more difficult because, with business rates, we know that there are many local authorities that would lose out if business rates were devolved. But we want to make sure that as many decisions are taken locally as possible, and that means local authorities being very much in the driving seat, working together to deliver for their regions and working cross-border, of course, creating prosperity both sides of the border.
Wel, nid oes unrhyw anhawster â'r hyn y mae arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig yn ei ddweud. Mae’r fargen ddinesig hon i Gaerdydd a chytundeb Bae Abertawe yn cael eu hysgogi gan awdurdodau lleol. Nid yw'n rhywbeth yr ydym ni’n ceisio ei orfodi; bydd yr un peth yn berthnasol i gytundeb twf gogledd Cymru. Fe wnes i’r pwynt ddoe: nid yw hyn yn ymwneud â de Cymru, na chydag ardaloedd trefol mawr yn wir. Dyma’r ddau gytundeb a oedd yn barod gyntaf oherwydd y gwaith rhwng awdurdodau lleol. Y gogledd-ddwyrain, yn arbennig, fyddai’n dod nesaf, a’n nod fydd datganoli cymaint o bwerau ag y gallwn, yn y dyfodol. O ran ardrethi busnes, mae'n anoddach oherwydd, gydag ardrethi busnes, rydym ni’n gwybod bod llawer o awdurdodau lleol a fyddai ar eu colled pe byddai ardrethi busnes yn cael eu datganoli. Ond rydym ni eisiau gwneud yn siŵr bod cymaint o benderfyniadau yn cael eu gwneud yn lleol â phosibl, ac mae hynny'n golygu’n sicr bod awdurdodau lleol wrth y llyw, yn cydweithio i ddarparu ar gyfer eu rhanbarthau ac yn gweithio ar draws ffiniau, wrth gwrs, gan greu ffyniant ar y ddwy ochr i’r ffin.
 
13:45
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
Arweinydd grŵp UKIP, Neil Hamilton.
Leader of the UKIP group, Neil Hamilton.
 
13:45
Neil HamiltonBywgraffiadBiographyArweinydd Grŵp UKIP Cymru / Leader of the UKIP Wales Group
Diolch yn fawr, Lywydd. I’d like to wish the First Minister happy birthday, as well, and to assure him that, as you get older, there’s nothing to fear as long as you remain in rude health like me. The First Minister will agree—[Interruption.] The This Minister will agree, I’m sure, whatever our differing views on Brexit, uncertainty is to be deprecated, and the Prime Minister, at least, is about to resolve one uncertainty by triggering article 50. It’s regrettable, though, that Nicola Sturgeon has now sought to create another uncertainty over a referendum in Scotland, no doubt confident that the Prime Minister would refuse her request. I wonder if the First Minister would agree with me the best way to reduce this particular uncertainty is to call Nicola Sturgeon’s bluff and hold a referendum.
Diolch yn fawr, Lywydd. Hoffwn innau ddymuno pen-blwydd hapus i'r Prif Weinidog, hefyd, a’i sicrhau, wrth i chi heneiddio, nad oes unrhyw beth i'w ofni cyn belled â'ch bod yn parhau i fod mewn iechyd perffaith fel fi. Bydd y Prif Weinidog yn cytuno—[Torri ar draws.] Bydd y Prif Weinidog yn cytuno, rwy'n siŵr, beth bynnag fo’n gwahanol safbwyntiau ar Brexit, bod ansicrwydd i’w resynu, ac mae Prif Weinidog y DU, o leiaf, ar fin datrys un ansicrwydd drwy sbarduno erthygl 50. Mae'n anffodus, fodd bynnag, bod Nicola Sturgeon bellach wedi ceisio creu ansicrwydd arall dros refferendwm yn yr Alban, gan fod yn ffyddiog, heb os, y byddai Prif Weinidog y DU yn gwrthod ei chais. Tybed a fyddai'r Prif Weinidog yn cytuno â mi mai’r ffordd orau o leihau’r ansicrwydd penodol hwn yw derbyn her Nicola Sturgeon a chynnal refferendwm.
 
13:46
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, first things first, I should thank the leader of UKIP and, indeed, the leader of the Welsh Conservatives for their good wishes, from different perspectives, indeed, in that regard. But my view is, and I’ve said this publicly, that if the Scottish Parliament votes to hold a referendum, the UK Government should not stand in the way of the Scottish Parliament, any more than the European Commission or Parliament should have stood in the way of the UK holding a referendum on Brexit. I think it’s right that if the Scottish Parliament supports a referendum and looks for a particular date, that the views of the Scottish Parliament should be respected.
Wel, yn gyntaf oll, dylwn ddiolch i arweinydd UKIP ac, yn wir, arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig am eu dymuniadau da, o wahanol safbwyntiau, yn wir, yn hynny o beth. Ond fy marn i yw, ac rwyf i wedi dweud hyn yn gyhoeddus, os bydd Senedd yr Alban yn pleidleisio i gynnal refferendwm, ni ddylai Llywodraeth y DU atal Senedd yr Alban, ddim mwy nag y dylai’r Comisiwn Ewropeaidd neu Senedd Ewrop fod wedi atal y DU rhag cynnal refferendwm ar Brexit. Rwy'n credu ei bod yn iawn os bydd Senedd yr Alban yn cefnogi refferendwm ac yn edrych ar ddyddiad penodol, y dylai safbwyntiau Senedd yr Alban gael eu parchu.
 
13:47
I’m glad to hear the First Minister say that, because I agree with him that it’s rarely wrong to consult the people on a major issue of this kind. If there were to be a referendum campaign, it would also have some relevance for Wales, because Scotland has a budget deficit of £15 billion a year, although it’s a larger economy than Wales, and it’s much the same figure as we have here—£15 billion deficit. That is, effectively, a transfer of funds from one part of the UK to another, which would disappear if either Scotland or Wales became politically independent.
Rwy'n falch o glywed y Prif Weinidog yn dweud hynny, oherwydd rwy’n cytuno ag ef mai anaml iawn y mae’n anghywir i ymgynghori â phobl ar fater pwysig fel hwn. Pe byddai ymgyrch refferendwm, byddai hefyd yn berthnasol i Gymru i ryw raddau, gan fod gan yr Alban ddiffyg yn y gyllideb o £15 biliwn y flwyddyn, er ei bod yn economi fwy na Chymru, ac mae’n debyg iawn i’r ffigur sydd gennym ni yma—diffyg o £15 biliwn. Mae hynny, i bob pwrpas, yn drosglwyddiad o arian o un rhan o'r DU i un arall, a fyddai'n diflannu pe byddai Cymru neu'r Alban yn dod yn wleidyddol annibynnol.
 
13:48
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, it is not my view that independence is in Wales’s interests. I’m aware of the substantial financial transfers that take place and that come into Wales, which is why I’m a strong devolutionist, but not somebody who supports independence.
Wel, nid wyf i’n credu bod annibyniaeth o fudd i Gymru. Rwy'n ymwybodol o'r trosglwyddiadau ariannol sylweddol sy'n digwydd ac sy'n dod i Gymru, a dyna pam yr wyf yn ddatganolwr pybyr, ond nid yn rhywun sy'n cefnogi annibyniaeth.
 
13:48
It’s very important, I think—all of us who believe in the integrity of the United Kingdom should remain united on this point that, actually, Wales would be vastly poorer if it left the United Kingdom, because there is no way that any cut in any budget by a UK department that would be subsequently devolved to Wales could possibly be compensated for in any other way. Therefore, because public expenditure is now nearly 60 per cent of the Welsh GDP, there would be a massive hit for all poor and vulnerable people, and all those who rely upon the national health service and other social services for their health and well-being.
Mae'n bwysig iawn, rwy’n meddwl—dylai pob un ohonom ni sy'n credu yng nghyfanrwydd y Deyrnas Unedig aros yn unedig ar y pwynt hwn y byddai Cymru, mewn gwirionedd, yn llawer tlotach pe byddai'n gadael y Deyrnas Unedig, oherwydd nid oes unrhyw ffordd y gellid mantoli unrhyw doriad i unrhyw gyllideb gan adran y DU a fyddai'n cael ei ddatganoli i Gymru wedyn mewn unrhyw ffordd arall. Felly, gan fod gwariant cyhoeddus bron i 60 y cant o CDG Cymru erbyn hyn, byddai’n ergyd fawr i’r holl bobl dlawd ac agored i niwed, ac i bawb sy'n dibynnu ar y gwasanaeth iechyd gwladol a gwasanaethau cymdeithasol eraill ar gyfer eu hiechyd a'u llesiant.
 
13:49
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
The case for independence by those who make it in Wales is built not on the economy, to my mind, but on emotion. What we must guard against, from my perspective, is that the emotional case doesn’t overwhelm the economic one, which is why it’s hugely important that, when the UK leaves the EU, we have in place a structure that reflects a proper partnership of the four nations within the UK, but it’s not a case of the UK Government imposing its will in devolved areas on the devolved Governments, and we also have an independent adjudication process for policing the rules of the internal single market of the UK. I believe that’s the way forward—respect for the four national identities within the UK, as well as other identities within the UK. That, for me, would represent, for Wales, a very good outcome. But my worry is the UK Government—I did say that there’s a tin ear, although the meeting yesterday was better, I have to say, than any we’ve had in the past. It is hugely important the UK Government itself doesn’t create the conditions where people feel annoyed enough to take the view that, actually, they don’t believe the UK is worth preserving. That is not something I’d want to see.
Mae’r achos dros annibyniaeth gan y rhai sy'n ei ddadlau yng Nghymru wedi ei seilio nid ar yr economi, yn fy marn i, ond ar emosiwn. Yr hyn y mae’n rhaid i ni warchod yn ei erbyn, yn fy nhyb i, yw nad yw'r achos emosiynol yn gorlethu'r un economaidd, a dyna pam mae’n hynod bwysig, pan fydd y DU yn gadael yr UE, bod gennym ni strwythur ar waith sy'n adlewyrchu partneriaeth briodol o bedair gwlad y DU, ond nid yw'n achos o Lywodraeth y DU yn gorfodi ei hewyllys mewn meysydd datganoledig ar y Llywodraethau datganoledig, a bod gennym ni hefyd broses ddyfarnu annibynnol ar gyfer plismona rheolau marchnad sengl mewnol y DU. Rwy'n credu mai dyna’r ffordd ymlaen—parch at bedair hunaniaeth genedlaethol y DU, yn ogystal â hunaniaethau eraill o fewn y DU. Byddai hynny, i mi, yn cynrychioli canlyniad da iawn i Gymru. Ond fy mhryder i yw y bydd Llywodraeth y DU—fe wnes i ddweud bod clust fyddar, er bod y cyfarfod ddoe yn well, mae’n rhaid i mi ddweud, nag unrhyw un yr ydym ni wedi ei gael yn y gorffennol. Mae'n bwysig iawn nad yw Llywodraeth y DU ei hun yn creu'r amodau lle mae pobl yn teimlo'n ddigon ddig i fabwysiadu’r safbwynt nad ydynt yn credu bod y DU yn werth ei chadw. Nid yw hynny'n rhywbeth yr hoffwn i ei weld.
 
13:50
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
Arweinydd Plaid Cymru, Leanne Wood.
The leader of Plaid Cymru, Leanne Wood.
 
13:50
Leanne WoodBywgraffiadBiographyArweinydd Plaid Cymru / The Leader of Plaid Cymru
Well, it’s clear that Wales is so wealthy and so prosperous that the status quo is the only option for us, isn’t it? First Minister, in recent years there have been a number of scandals concerning the quality of treatment of some patients in some wards in the Welsh NHS. How confident are you that the systems for identifying and correcting problems are now robust enough to prevent another Tawel Fan or Princess of Wales-style scandal?
Wel, mae'n amlwg bod Cymru mor gyfoethog ac mor llewyrchus mai’r status quo yw'r unig ddewis i ni, ynte? Brif Weinidog, yn ystod y blynyddoedd diwethaf, bu nifer o sgandalau yn ymwneud ag ansawdd triniaeth rhai cleifion mewn rhai wardiau yn y GIG yng Nghymru. Pa mor hyderus ydych chi fod y systemau ar gyfer nodi a chywiro problemau yn ddigon cadarn erbyn hyn i atal sgandal arall tebyg i Dawel Fan neu Dywysoges Cymru?
 
13:50
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
We’re confident the structures that are in place now would avoid those scenarios, and are robust.
Rydym ni’n hyderus y byddai’r strwythurau sydd ar waith nawr yn osgoi’r sefyllfaoedd hynny, a’u bod yn gadarn.
 
13:50
First Minister, one area of hospital treatment where problems have regularly been identified is that of hospital nutrition and hydration. Hospital nutrition is a basic healthcare need, I’m sure you’ll agree with me on that. Now, yesterday, the Public Accounts Committee released another report on nutrition, and this is five years after the last report on nutrition. The report found, and I quote,
Brif Weinidog, un maes o driniaeth ysbyty lle nodwyd problemau yn rheolaidd yw maeth a hydradiad mewn ysbytai. Mae maeth yn yr ysbyty yn angen gofal iechyd sylfaenol, rwy'n siŵr y byddwch chi’n cytuno â mi ar hynny. Nawr, ddoe, cyhoeddodd y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus adroddiad arall ar faeth, ac mae hyn bum mlynedd ar ôl yr adroddiad diwethaf ar faeth. Canfu'r adroddiad, a dyfynnaf,
 
‘a story of a distinct lack of leadership, stagnant activity, and frustratingly slow progress in a number of important areas.’
‘gwnaethom ganfod diffyg arweinyddiaeth, diffyg gweithgarwch a chynnydd rhwystredig o araf mewn sawl maes pwysig.’
 
You claim to have introduced new initiatives to fix this. Why have they not yet succeeded, and what reasons can you give for the slow progress on hospital nutrition?
Rydych chi’n honni eich bod wedi cyflwyno mentrau newydd i ddatrys hyn. Pam nad ydynt wedi llwyddo eto, a pha resymau allwch chi eu rhoi am y cynnydd araf o ran maeth mewn ysbytai?
 
13:51
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, of course, there is a formal process for responding to reports, but it’s right to say that nutrition and hydration is hugely important. The report did highlight good progress that had been made in a number of areas, but, of course, it’s hugely important to have reports such as this in order to make sure that there is as much improvement as we’d all want to see.
Wel, wrth gwrs, ceir proses ffurfiol ar gyfer ymateb i adroddiadau, ond mae'n iawn i ddweud bod maeth a hydradiad yn hynod bwysig. Tynnodd yr adroddiad sylw at gynnydd da a wnaed mewn nifer o feysydd, ond, wrth gwrs, mae'n hynod bwysig cael adroddiadau fel hyn er mwyn gwneud yn siŵr bod cymaint o welliant ag y byddai bob un ohonom yn dymuno ei weld.
 
13:51
How many reports do we need, First Minister? The report highlighted that 9 per cent of patients were not being given enough water to drink. There are other areas where progress is non-existent—no progress on a computerised catering information system, and that problem was identified back in 2011. Not a single health board has a named director with responsibility for nutrition, and not a single health board has achieved 100 per cent compliance with nutritional care pathway training, despite it being mandatory since its introduction in 2011.
Faint o adroddiadau sydd eu hangen arnom ni, Brif Weinidog? Nododd yr adroddiad bod 9 y cant o gleifion nad oeddent yn cael digon o ddŵr i'w yfed. Ceir meysydd eraill lle na fu unrhyw gynnydd o gwbl—dim cynnydd ar system gwybodaeth arlwyo gyfrifiadurol, a nodwyd y broblem honno yn ôl yn 2011. Nid oes gan yr un bwrdd iechyd gyfarwyddwr penodedig yn gyfrifol am faeth, ac nid oes yr un bwrdd iechyd wedi sicrhau cydymffurfiad o 100 y cant â hyfforddiant llwybr gofal maethol, er ei fod yn orfodol ers ei gyflwyno yn 2011.
 
What you hear from management is very different to what we, as Assembly Members, hear from patients and our constituents. When can we expect to see some leadership from you on hospital nutrition? When will we get beyond apologies and claims of lessons learned to see that these simple, basic problems in the NHS have to be prevented before they cause serious harm to some of our patients?
Mae’r hyn y byddwch chi’n ei glywed gan reolwyr yn wahanol iawn i'r hyn yr ydym ni, fel Aelodau Cynulliad, yn ei glywed gan gleifion a’n hetholwyr. Pryd gallwn ni ddisgwyl gweld rhywfaint o arweinyddiaeth gennych chi o ran maeth mewn ysbytai? Pryd y byddwn ni’n mynd y tu hwnt i ymddiheuriadau a honiadau o wersi a ddysgwyd i weld bod yn rhaid atal y problemau syml, sylfaenol hyn yn y GIG cyn iddyn nhw achosi niwed difrifol i rai o'n cleifion?
 
13:52
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
We’ve already introduced a range of initiatives aimed at patients, staff and visitors in relation to healthy eating. We’re considering ways to improve healthy food provision in hospitals even further, including an upcoming review of the mandatory standards. And as I said earlier on, the statement by the PAC does acknowledge the huge improvements already achieved by the NHS. The auditor general, in his report, said that he recognised that NHS bodies have made good progress implementing the recommendations made by both himself and by the committee, and that two thirds of the recommendations were fully actioned, with ongoing work to address those recommendations not yet complete. So, most have been done. Some have not yet been done, but what is clear from what has been said by the auditor general is that what is left to do is in the process of being done.
Rydym ni eisoes wedi cyflwyno amrywiaeth o fentrau ar gyfer cleifion, staff ac ymwelwyr o ran bwyta'n iach. Rydym ni’n ystyried ffyrdd o wella'r ddarpariaeth o fwyd iach mewn ysbytai hyd yn oed ymhellach, gan gynnwys adolygiad o safonau gorfodol sydd ar y gweill. Ac fel y dywedais yn gynharach, mae’r datganiad gan y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus yn cydnabod y gwelliannau enfawr a wnaed eisoes gan y GIG. Dywedodd yr archwilydd cyffredinol, yn ei adroddiad, ei fod yn cydnabod bod cyrff y GIG wedi gwneud cynnydd da o ran gweithredu'r argymhellion a wnaed ganddo fe a chan y pwyllgor, a bod dwy ran o dair o'r argymhellion wedi eu gweithredu’n llawn, a bod gwaith parhaus yn mynd rhagddo i fynd i'r afael â'r argymhellion hynny nad ydynt yn gyflawn hyd yn hyn. Felly, mae'r rhan fwyaf wedi eu gwneud. Mae rhai nad ydynt wedi eu gwneud eto, ond yr hyn sy'n eglur o'r hyn a ddywedwyd gan yr archwilydd cyffredinol yw bod yr hyn sydd ar ôl i'w wneud wrthi’n cael ei wneud.
 
Gwell Swyddi yn Nes at Adref
Better Jobs Closer to Home
 
13:53
3. A wnaiff y Prif Weinidog roi'r wybodaeth ddiweddaraf am gynlluniau Llywodraeth Cymru i greu gwell swyddi yn nes at adref? OAQ(5)0521(FM)
3. Will the First Minister provide an update on Welsh Government plans to create better jobs closer to home? OAQ(5)0521(FM)
 
13:53
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
A cross-Government team is taking forward the Better Jobs, Closer to Home programme to better align a range of commercial projects with other interventions to support creation of meaningful employment in communities with high levels of joblessness.
Mae tîm traws-Lywodraeth yn bwrw ymlaen â’r rhaglen Swyddi Gwell yn Nes at Adref i gyfochri amrywiaeth o brosiectau masnachol yn well gydag ymyraethau eraill i gefnogi creu cyflogaeth ystyrlon mewn cymunedau sydd â lefelau uchel o ddiweithdra.
 
13:54
It’s worth remembering that it was in October 2015 that the Wales Trades Union Congress launched its excellent campaign for better jobs, closer to home, to benefit Valleys communities such as the one I represent in Caerphilly, and, indeed, I received a very friendly note from them last week emphasising that, and I was pleased to see the same principles contained in the programme for government.
Mae'n werth cofio mai ym mis Hydref 2015 y gwnaeth Cyngres Undebau Llafur Cymru lansio ei ymgyrch ardderchog ar gyfer swyddi gwell yn nes at adref, er budd cymunedau’r Cymoedd fel yr un yr wyf i’n ei gynrychioli yng Nghaerffili, ac, yn wir, derbyniais nodyn cyfeillgar iawn ganddyn nhw yr wythnos diwethaf yn pwysleisio hynny, ac roeddwn i’n falch o weld yr un egwyddorion wedi eu cynnwys yn y rhaglen lywodraethu.
 
I’d like to welcome the speech the Cabinet Secretary for Economy and Infrastructure made yesterday at Coleg y Cymoedd, where he recognised the importance of addressing regional differences and taking a regional focus to creating resilient communities and indeed better jobs, closer to home. With this in mind, will the First Minister provide more specifics about the Welsh Government’s approach that will tackle those economic challenges faced by the northern Valleys of south Wales, helping develop our own specialised sectors, building on existing strength, and the social capital that exists there?
Hoffwn groesawu'r araith a wnaeth Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a Seilwaith ddoe yng Ngholeg y Cymoedd, pryd y cydnabu bwysigrwydd mynd i'r afael â gwahaniaethau rhanbarthol a rhoi pwyslais rhanbarthol ar greu cymunedau cydnerth ac yn wir swyddi gwell yn nes at adref. Gyda hyn mewn golwg, a wnaiff y Prif Weinidog gynnig rhagor o fanylion am ddull Llywodraeth Cymru a fydd yn mynd i'r afael â’r heriau economaidd hynny a wynebir gan Gymoedd gogleddol y de, gan helpu i ddatblygu ein sectorau arbenigol ein hunain, gan adeiladu ar gryfder presennol, a'r cyfalaf cymdeithasol sy'n bodoli yno?
 
13:55
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, firstly, the commercial pilots are starting to test the interventions to see how they can be as effective as they can be. We’re looking to implement a specific strategy, both regionally in the northern Valleys, and across the whole of Wales. There is a ministerial taskforce that’s been set up cross-Government in order to address some of these issues. The challenge for us is that there are differences within the Valleys themselves in terms of performance. We know that Merthyr is doing particularly well in terms of attracting investment. That is not reflected in every Valleys community. So, what we’re looking to do is ensure that we can even out economic development and improvement over the course of the next few years, rather than seeing some parts of the Valleys do well and others less well—commercial interventions and pilot projects apart. Of that, the taskforce is another limb of that.
Wel, yn gyntaf, mae’r treialon masnachol yn dechrau profi'r ymyraethau i weld sut y gallant fod mor effeithiol ag y gallant fod. Rydym yn bwriadu gweithredu strategaeth benodol, yn rhanbarthol yn y Cymoedd gogleddol, ac ar draws Cymru gyfan. Ceir tasglu gweinidogol a sefydlwyd ar draws y Llywodraeth i fynd i'r afael â rhai o'r materion hyn. Yr her i ni yw bod gwahaniaethau o fewn y Cymoedd eu hunain o ran perfformiad. Rydym ni’n gwybod bod Merthyr yn gwneud yn arbennig o dda o ran denu buddsoddiad. Nid yw hynny yn cael ei adlewyrchu ym mhob cymuned yn y Cymoedd. Felly, yr hyn yr ydym ni’n ceisio ei wneud yw sicrhau y gallwn wasgaru datblygiad a gwelliant economaidd yn gyfartal dros y blynyddoedd nesaf, yn hytrach na gweld rhai rhannau o'r Cymoedd yn gwneud yn dda ac eraill ddim cystal—ac eithrio ymyraethau masnachol a phrosiectau arbrofol. O hynny, mae’r tasglu yn gangen arall o hynny.
 
13:55
Sian GwenllianBywgraffiadBiography
Gwell swyddi yn nes at adref—i fy etholwyr i, beth mae hyn yn ei olygu yw creu swyddi o ansawdd yn y gogledd-orllewin, ac mae dyletswydd ar Lywodraeth Cymru i ddangos y ffordd efo hyn, ac i gael polisïau cwbl fwriadus i wasgaru swyddi Llywodraeth ar draws Cymru. Pryd, felly, mae eich Llywodraeth chi yn bwriadu diwygio ei strategaeth lleoli swyddi? Mae angen cynnwys meini prawf penodol newydd a fyddai’n arwain ar ddosbarthu swyddi Llywodraeth Cymru mewn ffordd gyfartal ar draws Cymru. Rydw i’n awgrymu eich bod chi yn diwygio’r strategaeth lleoli swyddi ar frys cyn i bobl y gogledd golli pob ffydd yn eich Llywodraeth.
Better jobs, closer to home—for my constituents, what this means is creating quality jobs in north-west Wales, and the Welsh Government is duty-bound to show the way in this regard and to have deliberate policies to ensure that Government jobs are distributed across Wales. When, then, does your Government intend to reform its job location strategy? We need to include specific new criteria that would lead to the distribution of Welsh Government jobs in an equal way across Wales. I suggest that you do amend and reform this strategy as a matter of urgency, before the people of north Wales lose all confidence in your Government.
 
13:56
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Mae hynny’n hollol annheg o gofio’r ffaith mai ni, fel Llywodraeth, wnaeth agor Cyffordd Llandudno. Ni fel Llywodraeth oedd â swyddfa yng Nghaernarfon. Ni fel Llywodraeth sydd wedi symud mwy o swyddi mas o Gaerdydd nag erioed o dan y Swyddfa Gymreig, gyda swyddi ar draws Cymru. Nid yw’n bosibl cael swyddfa ym mhob lle, yn amlwg, ond mae’n record ni yn un da dros ben ynglŷn â symud swyddi, yn enwedig i’r gogledd. Mae mwy o swyddi yn y gogledd nawr—pobl sy’n gweithio i Lywodraeth Cymru—nag oedd erioed yn wir ynglŷn â sefyllfa’r Swyddfa Gymreig.
I think that’s totally unfair, bearing in mind that it was us, as a Government, that opened the Llandudno Junction office, and it was us, as a Government, that had an office in Caernarfon, and it was us, as a Government, that has moved more jobs out of Cardiff than ever under the Welsh Office, with jobs across the whole of Wales. It’s not possible to have an office in every location, obviously, but our record is an extremely good one in relation to moving jobs, particularly in north Wales. There are more people working for Welsh Government in north Wales than was ever true under the old Welsh Office.
 
13:57
First Minister, if we want to have more people working closer to home, then what about homeworkers? One of the problems that homeworkers face in my constituency and in other parts, particularly of north Wales, is poor broadband connectivity. We saw a report last week that said that some of the slowest speeds can be found in north Wales, and there are still many people who don’t have access to superfast broadband. What are you doing to hold BT and Openreach to account to make sure that they deliver on their promises and their obligations under the scheme? And what action are you taking to address those 4 or 5 per cent of properties that are currently outside the scope of the scheme, so that those people too in those areas can also have the opportunity to work from home?
Brif Weinidog, os ydym ni eisiau cael mwy o bobl yn gweithio’n agosach at adref, yna beth am weithwyr cartref? Un o'r problemau y mae gweithwyr cartref yn eu hwynebu yn fy etholaeth i ac mewn rhannau eraill, o’r gogledd yn enwedig, yw cysylltedd band eang gwael. Gwelsom adroddiad yr wythnos diwethaf a oedd yn dweud bod rhai o'r cyflymderau mwyaf araf i'w gweld yng ngogledd Cymru, a cheir llawer o bobl nad oes ganddynt fynediad at fand eang cyflym iawn o hyd. Beth ydych chi'n ei wneud i ddwyn BT ac Openreach i gyfrif i sicrhau eu bod yn cyflawni eu haddewidion a'u rhwymedigaethau o dan y cynllun? A pha gamau ydych chi’n eu cymryd i fynd i'r afael â’r 4 neu 5 y cant o’r cartrefi hynny sydd y tu allan i gwmpas y cynllun ar hyn o bryd, fel y gall y bobl hynny hefyd yn yr ardaloedd hynny gael y cyfle i weithio o gartref?
 
13:57
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
As the Member knows, we are looking for 96 per cent of premises to have access to superfast broadband by the summer. Many of those premises would never have had access without Government intervention because the market was never there. It’s right to point out, of course, the roughly 4 per cent of people who wouldn’t be part of superfast Cymru—they are in particularly remote areas. There will be other alternatives that will have to be explored for them, such as, for example, the use of satellites rather than using the cables. These are issues we are aware of. Even though Superfast Cymru focuses on the 96 per cent, the 4 per cent are not forgotten about.
Fel y mae’r Aelod yn gwybod, ein nod yw i 96 y cant o gartrefi gael mynediad at fand eang cyflym iawn erbyn yr haf. Ni fyddai llawer o'r cartrefi hynny fyth wedi cael mynediad heb ymyrraeth gan y Llywodraeth gan nad oedd y farchnad yno erioed. Mae'n iawn nodi, wrth gwrs, y ffigur bras o 4 y cant o bobl na fyddent wedi bod yn rhan o Gyflymu Cymru—maen nhw mewn ardaloedd arbennig o anghysbell. Bydd dewisiadau eraill y bydd yn rhaid eu harchwilio ar eu cyfer nhw, fel, er enghraifft, y defnydd o loerennau yn hytrach na defnyddio'r ceblau. Mae'r rhain yn faterion yr ydym yn ymwybodol ohonynt. Er bod Cyflymu Cymru yn canolbwyntio ar y 96 y cant, nid yw’r 4 y cant wedi eu hanghofio.
 
13:58
David J. RowlandsBywgraffiadBiography
First Minister, I’m given to understand that there are at present 175 businesses on waiting lists for council-owned units in Caerphilly, some for up to five years. Can you therefore indicate whether there are any Government plans to help councils like Caerphilly construct new units to accommodate such surpluses, given the fact that, obviously, these companies have the potential have to create thousands of jobs close to home?
Brif Weinidog, rwyf wedi cael ar ddeall bod 175 o fusnesau ar restrau aros am unedau sy'n eiddo i'r cyngor yng Nghaerffili ar hyn o bryd, rhai ers hyd at bum mlynedd. A allwch chi nodi felly a oes unrhyw gynlluniau gan y Llywodraeth i helpu cynghorau fel Caerffili i adeiladu unedau newydd i ddarparu ar gyfer gwargedion o'r fath, o ystyried y ffaith, yn amlwg, bod gan y cwmnïau hyn y potensial i greu miloedd o swyddi yn agos at adref?
 
13:58
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, I’m not aware of the situation in Caerphilly as he describes it. I will write to him on that, because it’s specific to Caerphilly council rather than to Welsh Government. We need to avoid a situation where we build speculatively lots and lots of different factory units because we know that a lot of them remain empty, or they did remain empty in the 1990s. What we look to do is to identify existing buildings that are appropriate for businesses who want them, and to look at where units can be built where we know there will be a demand. And that is something certainly that forms part of our economic strategy.
Wel, nid wyf yn ymwybodol o'r sefyllfa yng Nghaerffili fel y mae’n ei disgrifio. Byddaf yn ysgrifennu ato ynglŷn â hynny, gan ei fod yn benodol i gyngor Caerffili yn hytrach nag i Lywodraeth Cymru. Mae angen i ni osgoi sefyllfa lle’r ydym ni’n adeiladu llawer iawn o wahanol unedau ffatri ar hap gan ein bod ni’n gwybod bod llawer ohonynt yn aros yn wag, neu roedden nhw’n aros yn wag yn y 1990au. Yr hyn yr ydym ni’n bwriadu ei wneud yw nodi adeiladau presennol sy'n briodol i fusnesau sydd eu heisiau, ac edrych lle y gellir adeiladu unedau lle’r ydym ni’n gwybod y bydd galw. Ac mae hynny'n rhywbeth sy’n sicr yn rhan o'n strategaeth economaidd.
 
Confensiwn Cyfansoddiadol
A Constitutional Convention
 
13:59
4. Pa gynnydd sydd wedi'i wneud o ran sefydlu confensiwn cyfansoddiadol? OAQ(5)0517(FM)
4. What progress has been made in setting up a constitutional convention? OAQ(5)0517(FM)
 
13:59
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
The Member will know I’ve been calling for a number of years for a constitutional convention to consider the future governance of the United Kingdom, and the challenges posed by EU withdrawal make the case for such a convention even stronger.
Bydd yr Aelod yn gwybod fy mod i wedi bod yn galw ers nifer o flynyddoedd am gonfensiwn cyfansoddiadol i ystyried llywodraethiad y Deyrnas Unedig yn y dyfodol, ac mae'r heriau a ddaw yn sgil gadael yr UE yn gwneud yr achos dros gonfensiwn o'r fath hyd yn oed yn gryfach.
 
13:59
I thank the First Minister for that response and congratulate him for raising this very important issues for so many years. Would he agree that the unwritten constitution of the UK is unstainable, in view of leaving the EU and with the threat of a second Scottish independence referendum?
Diolch i'r Prif Weinidog am yr ymateb yna ac rwy’n ei longyfarch am godi’r mater pwysig iawn hwn ers cymaint o flynyddoedd. A fyddai'n cytuno bod cyfansoddiad anysgrifenedig y DU yn anghynaladwy, o ystyried gadael yr UE a chyda'r bygythiad o ail refferendwm ar annibyniaeth yr Alban?
 
14:00
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, at the heart of the problem, as we leave the EU, is parliamentary sovereignty and the idea that all power comes from one place in Westminster, which has the ability to do whatever it wants. I don’t think that’s the right approach. I think there are several centres of democratic accountability, of which this Assembly is one. For me, the UK has to move more towards a system of shared sovereignty. It works in Canada. It doesn’t create instability. Canada is one of the most prosperous and secure countries in the world, but we have to get away from this idea that, somehow, everything is subordinate to Westminster and the UK Parliament in Westminster. That is not the model I believe—. It may have worked in the nineteenth century, but it’s not the model that’s going to work in this century.
Wel, mae sofraniaeth seneddol a'r syniad bod yr holl rym yn dod o un lle yn San Steffan, sydd â'r gallu i wneud beth bynnag y mae’n dymuno, wrth wraidd y broblem, wrth i ni adael yr UE. Nid wyf yn credu mai dyna'r dull cywir. Rwy'n credu y ceir sawl canolfan o atebolrwydd democrataidd, ac mae’r Cynulliad hwn yn un ohonynt. I mi, mae’n rhaid i’r DU symud mwy at system o sofraniaeth a rennir. Mae'n gweithio yng Nghanada. Nid yw'n creu ansefydlogrwydd. Mae Canada yn un o'r gwledydd mwyaf ffyniannus a diogel yn y byd, ond mae'n rhaid i ni symud oddi wrth y syniad hwn bod popeth, rywsut, yn israddol i San Steffan a Senedd y DU yn San Steffan. Nid dyna'r model rwy’n credu—. Efallai ei fod wedi gweithio yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, ond nid dyna’r model sy'n mynd i weithio yn y ganrif hon.
 
14:00
I was disappointed that the First Minister’s response to the developments last week was what sounded like calls for an internal constitutional convention for the Labour Party. But in moving forward, we know that the Welsh Government-Plaid Cymru White Paper on Europe has been rejected out of hand by the UK Government. We know that the UK Government has broken its promise to have a UK-wide approach to EU negotiations before triggering article 50. This doesn’t bode well for the much-awaited repeal Bill and related legislation, but there is a clause in the Welsh Government-Plaid Cymru White Paper—I suppose we could call it article 132—that the First Minister could trigger, which would mean bringing to this Assembly a continuity Bill now, in anticipation of the repeal Bill, to defend the current Welsh constitution from a power grab from Westminster.
Roeddwn i’n siomedig mai ymateb y Prif Weinidog i ddatblygiadau yr wythnos diwethaf oedd yr hyn a oedd yn swnio fel galwadau am gonfensiwn cyfansoddiadol mewnol i’r Blaid Lafur. Ond wrth symud ymlaen, rydym ni’n gwybod bod Papur Gwyn Llywodraeth Cymru-Plaid Cymru ar Ewrop wedi ei wrthod yn bendant gan Lywodraeth y DU. Rydym ni’n gwybod bod Llywodraeth y DU wedi torri ei haddewid i gael un dull ar gyfer y DU gyfan ar gyfer trafodaethau’r UE cyn sbarduno erthygl 50. Nid yw hyn yn argoeli'n dda i’r Bil diddymu mawr ddisgwyliedig a deddfwriaeth gysylltiedig, ond ceir cymal ym Mhapur Gwyn Llywodraeth Cymru-Plaid Cymru—mae'n debyg y gellid ei alw’n erthygl 132—sy’n golygu y gallai'r Prif Weinidog sbarduno, a fyddai'n golygu dod â Bil dilyniant i'r Cynulliad hwn nawr, gan ragweld y Bil diddymu, i amddiffyn cyfansoddiad presennol Cymru rhag ymgais gan San Steffan i gydio pŵer.
 
14:01
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, first of all, there’s been no formal response to the White Paper that we have produced. Secondly, the great reform Bill, as it’s termed, is designed to be a Bill that will preserve—we are told—EU law in the jurisdictions of the UK and the laws of the different parts and different nations of the UK. If that’s all it does, then it’s sensible. However, what we would not accept—in fact, we would oppose this tooth and nail—is any suggestion that there will be a clawback of existing powers, or that powers that return from Brussels should sit, even for a period of time, in Westminster. That is something that we will guard against very strongly, and we will examine the great repeal Bill very closely to make sure that that does not happen. And we will not support that if that is proposed as part of that Bill.
Wel, yn gyntaf oll, ni fu unrhyw ymateb ffurfiol i'r Papur Gwyn yr ydym ni wedi ei lunio. Yn ail, cynlluniwyd y Bil diwygio mawr, fel y’i gelwir, i fod yn Fil a fydd yn cadw—felly y dywedir wrthym—cyfraith yr UE yn awdurdodaethau’r DU a chyfreithiau gwahanol rannau a gwahanol wledydd y DU. Os mai dyna’r cwbl y mae'n ei wneud, yna mae'n synhwyrol. Fodd bynnag, yr hyn na fyddem yn ei dderbyn—a dweud y gwir, byddem yn gwrthwynebu hyn i’r carn—yw unrhyw awgrym y bydd pwerau presennol yn cael eu cydio’n ôl, neu y dylai pwerau sy’n dychwelyd o Frwsel orwedd, hyd yn oed am gyfnod o amser, yn San Steffan. Mae hynny'n rhywbeth y byddwn yn wyliadwrus iawn ohono, a byddwn yn archwilio’r Bil diddymu mawr yn ofalus iawn i wneud yn siŵr nad yw hynny'n digwydd. Ac ni fyddwn yn cefnogi hynny os cynigir hynny yn rhan o'r Bil hwnnw.
 
14:02
First Minister, I think the problem with a constitutional convention is that you can’t really have one until after a second referendum in Scotland, which, at some point in the future, does look a possibility. I just wonder if your more immediate aims should be with the Prime Minister to see how the Joint Ministerial Committee system could be strengthened. I commend Mr Drakeford’s remarks on how that might happen, although not the style in which he made them. I think it was too caustic in Parliament when he compared the current process to St Fagans Community Council. [Laughter.] But, he did make some interesting points about how the JMCs could be made more robust, with agendas, a secretariat and a clear purpose and future work plan. That’s what you should be concentrating on.
Brif Weinidog, rwy’n credu mai’r broblem gyda chonfensiwn cyfansoddiadol yw na allwch chi wir gael un tan ar ôl yr ail refferendwm yn yr Alban, sydd, ar ryw adeg yn y dyfodol, yn edrych fel posibilrwydd. Rwy’n meddwl tybed a ddylai eich nodau mwy uniongyrchol fod gyda Phrif Weinidog y DU i weld sut y gallai system y Cydbwyllgor Gweinidogion gael ei chryfhau. Rwy’n cymeradwyo sylwadau Mr Drakeford ar sut y gallai hynny ddigwydd, os nad yr arddull a ddefnyddiodd i’w gwneud. Rwy’n meddwl ei bod yn rhy ddeifiol yn y Senedd pan gymharodd y broses bresennol i Gyngor Cymuned Sain Ffagan. [Chwerthin.] Ond, fe wnaeth rhai pwyntiau diddorol am sut y gallai'r Cydbwyllgorau gael eu gwneud yn fwy cadarn, gydag agendâu, ysgrifenyddiaeth a diben eglur a chynllun gwaith ar gyfer y dyfodol. Dyna beth y dylech chi fod yn canolbwyntio arno.
 
14:03
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Over the next two years, following the triggering of article 50, there is a golden opportunity to restructure the way in which decisions are taken across the UK. It’s no good waiting until that period of time has elapsed because then we will find ourselves in a situation where there’s no way of putting in place an alternative system. What does that mean? It means that the JMC should evolve into a proper council of Ministers where joint decisions are taken, where that is appropriate, in areas that are devolved. It may well be that there is merit in having a general framework with regard to agriculture, or indeed fisheries, as long as it’s agreed. We know that, when the UK leaves the EU, there is the distinct possibility that state aid rules will no longer apply, in which case we’ll have a free-for-all inside the internal single market of the UK. I’ve mentioned the term ‘trade law’. I think that’s perfectly possible. There was a trade law between Ireland and the UK in the 1930s. It’s in no-one’s interest for that to happen. The alternative to that is to put together a set of rules in the UK, agreed by the four UK Governments and, importantly, an independent adjudication body that polices those rules—a court. The European Court of Justice performs that function in the European single market; the US Supreme Court performs that function in terms of inter-state commerce in the US. An internal single market without agreed rules and a method of policing those rules is not a proper internal single market. I want to see that internal single market work properly.
Dros y ddwy flynedd nesaf, ar ôl sbarduno erthygl 50, ceir cyfle euraidd i ailstrwythuro'r ffordd y mae penderfyniadau yn cael eu gwneud ar draws y DU. Nid oes diben aros tan y bydd y cyfnod hwnnw o amser wedi mynd heibio, oherwydd wedyn byddwn yn canfod ein hunain mewn sefyllfa lle nad oes unrhyw ffordd o gyflwyno system arall. Beth mae hynny’n ei olygu? Mae'n golygu y dylai'r Cydbwyllgor Gweinidogion esblygu i fod yn gyngor Gweinidogion priodol lle mae penderfyniadau ar y cyd yn cael eu gwneud, pan fo hynny'n briodol, mewn meysydd sydd wedi'u datganoli. Mae'n ddigon posibl bod rhinwedd mewn cael fframwaith cyffredinol o ran amaethyddiaeth, neu bysgodfeydd yn wir, cyn belled â’i fod wedi ei gytuno. Rydym ni’n gwybod, pan fydd y DU yn gadael yr UE, bod posibilrwydd cryf na fydd rheolau cymorth gwladwriaethol yn gymwys mwyach, ac os felly bydd gennym sefyllfa gwbl agored ym marchnad sengl fewnol y DU. Rwyf wedi crybwyll y term 'cyfraith fasnach'. Rwy'n credu bod hynny'n gwbl bosibl. Roedd cyfraith fasnach rhwng Iwerddon a'r DU yn y 1930au. Nid yw o fudd i unrhyw un i hynny ddigwydd. Y dewis yn hytrach na hynny yw llunio cyfres o reolau yn y DU, wedi’u cytuno gan bedair Llywodraeth y DU ac, yn bwysig, corff dyfarnu annibynnol sy'n plismona’r rheolau hynny—llys. Mae Llys Cyfiawnder Ewrop yn cyflawni’r swyddogaeth honno ym marchnad sengl Ewrop; mae Goruchaf Lys yr Unol Daleithiau yn cyflawni’r swyddogaeth honno o ran masnach ryng-dalaith yn yr Unol Daleithiau. Nid yw marchnad sengl fewnol heb reolau y cytunwyd arnynt a dull o blismona’r rheolau hynny yn farchnad sengl fewnol briodol. Rwyf eisiau gweld y farchnad sengl fewnol honno’n gweithio’n iawn.
 
14:04
Huw Irranca-DaviesBywgraffiadBiography
Personally, I very much welcome the leadership that the First Minister is showing on this drive towards a constitutional convention. But, further to David Melding’s important question, in the immediate here and now, and following that fascinating session we had yesterday, where we had in the gallery law students from the University of South Wales looking on, if we do not achieve that greater parity of esteem that you could see in a council of Ministers and independent adjudication as well, what is your prognosis then, going forward, as we transition to exiting the European Union and to a very different framework within the UK? What’s your prognosis if we do not get those mechanisms in place?
Yn bersonol, rwy’n croesawu'n fawr yr arweinyddiaeth y mae'r Prif Weinidog yn ei dangos ar yr ymgyrch hon i gael confensiwn cyfansoddiadol. Ond, ymhellach i gwestiwn pwysig David Melding, ar hyn o bryd, ac yn dilyn y sesiwn ddiddorol honno a gawsom ddoe, lle'r oedd gennym ni fyfyrwyr y gyfraith o Brifysgol De Cymru yn yr oriel yn ein gwylio, os na fyddwn yn sicrhau mwy o gydraddoldeb o ran parch y gallech chi ei weld mewn cyngor Gweinidogion a dyfarnu annibynnol hefyd, beth yw eich prognosis, felly, wrth symud ymlaen, wrth i ni ymadael â’r Undeb Ewropeaidd a newid i fframwaith gwahanol iawn o fewn y DU? Beth yw eich prognosis os na fyddwn yn cael y mecanweithiau hynny ar waith?
 
14:05
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
There is a danger that the UK will start to unravel. In particular, one thing that is not often mentioned, but I think is worth noting, is what might cause the rise of English nationalism, and people in England feeling aggrieved with the system. And I think this can all be avoided fairly easily. The distinct national identities of our four nations can be recognised while at the same time recognising the common purpose that the UK provides, but that does mean putting in place a structure that reflects the fact that this is a partnership of nations, rather than believing that this is something like the unitary state that the UK was in 1972, before it entered what was then the Common Market. So, these issues are resolvable—there’s no doubt about that in my mind. They need to be resolved so that, when the UK leaves the EU, that structure is in place already in terms of the internal single market of the UK, in terms of the council of Ministers, rather than doing it a few years after that and then leaving a vacuum. That’s in no-one’s interest.
Mae perygl y bydd y DU yn dechrau datod. Yn arbennig, un peth nad yw'n cael ei grybwyll yn aml, ond yr wyf yn credu sy’n werth ei nodi, yw’r hyn a allai achosi twf cenedlaetholdeb Seisnig, a phobl yn Lloegr yn teimlo bod y system yn gwneud cam â nhw. Ac rwy’n meddwl y gellir osgoi hyn oll yn weddol hawdd. Gall hunaniaethau cenedlaethol amlwg ein pedair gwlad gael eu cydnabod drwy gydnabod ar yr un pryd y diben cyffredin y mae’r DU yn ei ddarparu, ond mae hynny'n golygu sefydlu strwythur sy'n adlewyrchu'r ffaith fod hon yn bartneriaeth o genhedloedd, yn hytrach na chredu fod hyn yn rhywbeth tebyg i’r wladwriaeth unedol yr oedd y DU ym 1972, cyn iddi ymuno â’r hyn a oedd y Farchnad Gyffredin ar y pryd. Felly, mae modd datrys y materion hyn—nid oes unrhyw amheuaeth yn fy meddwl am hynny. Mae angen eu datrys fel, pan fydd y DU yn gadael yr UE, y bydd y strwythur hwnnw ar waith eisoes o ran marchnad sengl fewnol y DU, o ran cyngor y Gweinidogion, yn hytrach na'i wneud ychydig flynyddoedd wedi hynny ac yna gadael gwagle. Nid yw hynny o fudd i neb.
 
Digartrefedd ym Merthyr Tudful a Rhymni
Homelessness in Merthyr Tydfil and Rhymney
 
14:06
5. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am strategaeth Llywodraeth Cymru ar gyfer mynd i’r afael â digartrefedd ym Merthyr Tudful a Rhymni? OAQ(5)0515(FM)
5. Will the First Minister make a statement on the Welsh Government’s strategy for tackling homelessness in Merthyr Tydfil and Rhymney? OAQ(5)0515(FM)
 
14:06
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, yes. I mentioned earlier on the legislation and what we’re doing to monitor the legislation. We of course continue to work with all local authorities to ensure greater consistency and support to those who are homeless or are at risk of homelessness.
Wel, gwnaf. Soniais yn gynharach am y ddeddfwriaeth a'r hyn yr ydym ni’n ei wneud i fonitro'r ddeddfwriaeth. Rydym ni’n parhau, wrth gwrs, i weithio gyda'r holl awdurdodau lleol i sicrhau mwy o gysondeb a chefnogaeth i'r rheiny sy'n ddigartref neu sydd mewn perygl o fod yn ddigartref.
 
14:06
Thank you, First Minister. My concerns are similar to the ones that were raised by Jeremy Miles earlier on, but I want to focus on one specific point. I had the opportunity during January through to just this week of volunteering at the winter night shelter in Merthyr Tydfil that was provided by the council, and I’d probably like to place on record now my thanks to Merthyr Tydfil council for providing that night shelter and for the selfless volunteers who have worked throughout the whole of that period to support the residents there. But what I was probably moved by more than anything else was the total hopelessness of people who find themselves homeless now. There were lots of people there using the shelter who’d found themselves homeless for a number of reasons that you alluded to earlier on—health problems, and drug dependency, and so on. But I was also struck by the number that were there because of family breakdown in relationships. So, they didn’t have other issues, just literally nowhere else to live. And it was the kind of downward spiral—
Diolch yn fawr, Brif Weinidog. Mae fy mhryderon yn debyg i'r rhai a godwyd gan Jeremy Miles yn gynharach, ond hoffwn ganolbwyntio ar un pwynt penodol. Cefais y cyfle yn ystod mis Ionawr hyd at yr wythnos hon i wirfoddoli yn lloches nos y gaeaf ym Merthyr Tudful a ddarparwyd gan y cyngor, ac mae’n debyg yr hoffwn nawr gofnodi fy niolch i Gyngor Merthyr Tudful am ddarparu’r lloches nos honno ac i’r gwirfoddolwyr anhunanol sydd wedi gweithio trwy gydol y cyfnod hwnnw i gefnogi'r trigolion yno. Ond mae’n debyg mai’r hyn a wnaeth effeithio mwy na dim arall arnaf oedd anobaith llwyr pobl sy'n canfod eu hunain yn ddigartref nawr. Roedd llawer o bobl yno yn defnyddio'r lloches a oedd wedi canfod eu hunain yn ddigartref am nifer o resymau y cyfeiriasoch atynt yn gynharach—problemau iechyd, a chaethiwed i gyffuriau, ac yn y blaen. Ond cefais fy nharo hefyd gan y nifer a oedd yno oherwydd chwalfa deuluol mewn perthnasoedd. Felly, nid oedd ganddynt broblemau eraill, dim ond nad oedd ganddynt unman arall i fyw, yn llythrennol. Ac yr oedd yn fath o sefyllfa sydd yn gwaethygu—
 
14:08
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
You do need to come to a question.
Mae angen i chi ddod at gwestiwn.
 
14:08
[Continues.]—that those people face. The question, First Minister, came about from a discussion I had with two relatively young men who decided that they could best lift themselves out of homelessness by joining together to get a place to rent. They’d found a suitable place—
[Yn parhau.]—y mae’r bobl hynny yn ei hwynebu. Daeth y cwestiwn, Brif Weinidog, o drafodaeth a gefais gyda dau ddyn cymharol ifanc a benderfynodd mai’r ffordd orau iddynt allu codi eu hunain allan o ddigartrefedd oedd trwy ymuno â'i gilydd i gael lle i'w rentu. Roedden nhw wedi dod o hyd i le addas—
 
14:08
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
You really do need to get to your question.
Mae wir angen i chi gyrraedd eich cwestiwn.
 
14:08
I need to explain—
Mae angen i mi esbonio—
 
14:08
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
No, you’ve already explained your explanation, now get to your question, please.
Na, rydych chi eisoes wedi esbonio eich esboniad, nawr dewch at eich cwestiwn, os gwelwch yn dda.
 
14:08
Okay. They couldn’t find a guarantor, because they had no access to anybody who could guarantee the rental with the private landlord. So, could you, First Minister, give some indication of what the Welsh Government can do, possibly working in conjunction with local authorities and housing providers, to break down the barriers that make it difficult for the homeless to secure rented accommodation and possibly look at—
Iawn. Nid oeddent yn gallu dod o hyd i warantwr, gan nad oedd ganddynt fynediad at unrhyw un a allai warantu’r rhent gyda'r landlord preifat. Felly, a allech chi, Brif Weinidog, roi rhyw syniad o'r hyn y gall Llywodraeth Cymru ei wneud, o bosibl drwy weithio ar y cyd ag awdurdodau lleol a darparwyr tai, i chwalu'r rhwystrau sy'n ei gwneud hi'n anodd i bobl ddigartref sicrhau llety rhent ac o bosibl ystyried—
 
14:09
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
Can you please answer the question, First Minister? The question has been asked.
A allwch chi ateb y cwestiwn os gwelwch yn dda, Brif Weinidog? Mae'r cwestiwn wedi'i ofyn.
 
14:09
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
There are a number of issues that my friend the Member for Merthyr Tydfil and Rhymney has identified, and that is, quite often, people cannot get themselves out of the rut they find themselves in: they can’t get a job, because they haven’t got an address; they can’t look the part for a job, because they haven’t got any money; they find it difficult to access help for mental health problems or for addiction problems. There are pathways that people can follow that are provided by a number of third sector organisations, but getting people onto that pathway is often the difficult part. I suspect that, for many individuals, it’s a tailor-made approach to that individual that will work most effectively, but, of course, we also face a situation where people are homeless because they literally have nowhere to live and they can’t claim housing benefit because of their age. Because of that, they find themselves living on the streets as a result of that, and that is something that could have been prevented by the UK Government.
Ceir nifer o faterion y mae fy nghyfaill yr Aelod dros Ferthyr Tudful a Rhymni wedi eu nodi, sef, yn aml iawn, na all pobl gael eu hunain allan o'r twll y maen nhw’n canfod eu hunain ynddo: ni allant gael swydd, gan nad oes cyfeiriad ganddynt; ni allant edrych yn drwsiadus ar gyfer swydd, oherwydd nad oes ganddyn nhw unrhyw arian; maen nhw’n ei chael yn anodd cael cymorth ar gyfer problemau iechyd meddwl neu ar gyfer problemau caethiwed. Ceir llwybrau y gall pobl eu dilyn a ddarperir gan nifer o sefydliadau trydydd sector, ond cael pobl ar y llwybr hwnnw yw’r peth anodd yn aml. Rwy’n amau, i lawer o unigolion, mai dull wedi'i deilwra'n benodol i'r unigolyn hwnnw fydd yn gweithio’n fwyaf effeithiol, ond, wrth gwrs, rydym ni hefyd yn wynebu sefyllfa lle mae pobl yn ddigartref oherwydd nad oes ganddynt unrhyw le i fyw, yn llythrennol, ac na allant hawlio budd-dal tai oherwydd eu hoedran. Oherwydd hynny, maen nhw’n canfod eu hunain yn byw ar y strydoedd o ganlyniad i hynny, ac mae hynny'n rhywbeth y gallai Llywodraeth y DU fod wedi ei atal.
 
14:10
Mohammad AsgharBywgraffiadBiography
In October last year, the Conservative Government announced a £14 million programme to provide an innovative approach to tackling homelessness. This includes a number of initiatives to help individuals in danger of becoming homeless, to help rough sleepers to access employment and education opportunities, and to address the underlying issues of long-term rough sleepers, such as poor mental health or substance abuse. Will the First Minister agree to consider the UK Government’s programme to see what measures can be introduced to tackle homelessness in Merthyr Tydfil and other parts of south-east Wales?
Ym mis Hydref y llynedd, cyhoeddodd y Llywodraeth Geidwadol raglen gwerth £14 miliwn i ddarparu dull arloesol o fynd i'r afael â digartrefedd. Mae hyn yn cynnwys nifer o fentrau i helpu unigolion sydd mewn perygl o fod yn ddigartref, i helpu’r rheini sy'n cysgu ar y stryd i gael mynediad at gyfleoedd cyflogaeth ac addysg, ac i fynd i'r afael â phroblemau sylfaenol pobl sy’n cysgu ar y stryd yn yr hirdymor, fel iechyd meddwl gwael neu gamddefnyddio sylweddau. A wnaiff y Prif Weinidog gytuno i ystyried rhaglen Llywodraeth y DU i weld pa fesurau y gellir eu cyflwyno i fynd i'r afael â digartrefedd ym Merthyr Tudful a rhannau eraill o’r de-ddwyrain?
 
14:10
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
First, there are lots of young people who are homeless because of the UK Government and the decisions it took with regard to supporting those who needed somewhere to live. They have nowhere else to live; they can’t get housing benefit; they find it difficult to get a job; so, they end up living on the streets as a result of that. That money could have been better targeted, I suggest to the Member, if it was used in that way.
Yn gyntaf, ceir llawer o bobl ifanc sy'n ddigartref oherwydd Llywodraeth y DU a'r penderfyniadau a wnaeth o ran cynorthwyo’r rheini a oedd angen rhywle i fyw. Nid oes ganddyn nhw unrhyw le arall i fyw; ni allant gael budd-dal tai; maen nhw’n ei chael hi’n anodd cael swydd; felly, maen nhw’n byw ar y strydoedd o ganlyniad i hynny. Gallai’r arian hwnnw fod wedi cael ei dargedu’n well, awgrymaf i’r Aelod, pe byddai wedi cael ei ddefnyddio yn y ffordd honno.
 
The UK Government is playing catch up to us. Our Supporting People programme plays a very important part in preventing homelessness. We’ve protected that budget. We spent £124.4 million on that programme in 2017-18. We’ve also developed a number of distinct approaches to support those members of our community most at risk—for example, ex-service personnel, those who are ex-offenders—and a pathway to try to help young people avoid homelessness because of the actions of the UK Government. So, I would argue to him that, actually, the UK Government is trying to catch up with what we’re doing already.
Mae Llywodraeth y DU yn dal i fyny â ni. Mae ein rhaglen Cefnogi Pobl yn chwarae rhan bwysig iawn o ran atal digartrefedd. Rydym ni wedi diogelu’r gyllideb honno. Gwariwyd £124.4 miliwn gennym ar y rhaglen honno yn 2017-18. Rydym ni hefyd wedi datblygu nifer o ddulliau ar wahân i gefnogi’r aelodau hynny o’n cymuned sydd yn y perygl mwyaf—er enghraifft, cyn-filwyr, y rheini sy’n gyn-droseddwyr—a llwybr i geisio helpu pobl ifanc osgoi digartrefedd oherwydd gweithredoedd Llywodraeth y DU. Felly, byddwn yn dadlau, mewn gwirionedd, bod Llywodraeth y DU yn ceisio dal i fyny â'r hyn yr ydym ni’n ei wneud eisoes.
 
Cefnogaeth Ariannol ar gyfer Cyflogaeth
Financial Support for Employment
 
14:11
Mohammad AsgharBywgraffiadBiography
6. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am gefnogaeth ariannol Llywodraeth Cymru i gyflogaeth yn ne-ddwyrain Cymru? OAQ(5)0513(FM)
6. Will the First Minister make a statement on Welsh Government financial support for employment in south-east Wales? OAQ(5)0513(FM)
 
14:11
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Yes. We continue to provide all forms of employment support to all areas of Wales. This includes our highly successful Jobs Growth Wales and Business Wales programmes, additional investment in apprenticeships and, of course, not forgetting, a range of other EU-funded programmes.
Gwnaf. Rydym ni’n parhau i ddarparu pob math o gymorth cyflogaeth i bob rhan o Gymru. Mae hyn yn cynnwys ein rhaglenni Twf Swyddi Cymru a Busnes Cymru hynod lwyddiannus, buddsoddiad ychwanegol mewn prentisiaethau ac, wrth gwrs, heb anghofio, amrywiaeth o raglenni eraill a ariennir gan yr UE.
 
14:11
Mohammad AsgharBywgraffiadBiography
Thank you very much for the reply, First Minister. The announcement by Newsquest that they propose to close their subediting hub in Newport and relocate to Weymouth has been raised in this Chamber before. However, it has been revealed that Newsquest received £95,000 from the Welsh Government in 2012-13 under the Skills Growth Wales programme, and a further £245,000 to expand its subediting hub last year.
Diolch yn fawr am yr ateb yna, Brif Weinidog. Codwyd y cyhoeddiad gan Newsquest eu bod yn bwriadu cau eu canolfan is-olygu yng Nghasnewydd ac adleoli i Weymouth yn y Siambr hon o'r blaen. Fodd bynnag, datgelwyd bod Newsquest wedi derbyn £95,000 gan Lywodraeth Cymru yn 2012-13 o dan raglen Sgiliau Twf Cymru, a £245,000 arall i ehangu ei ganolfan is-olygu y llynedd.
 
Will the First Minister advise us what conditions applied to these grants and what action will the Welsh Government take to safeguard its investment in supporting employment in Newport?
A wnaiff y Prif Weinidog ddweud wrthym pa amodau oedd yn gymwys i’r grantiau hyn a pha gamau wnaiff Llywodraeth Cymru eu cymryd i ddiogelu ei buddsoddiad mewn cefnogi cyflogaeth yng Nghasnewydd?
 
14:12
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
In 2015, we provided £245,808 to the company towards the creation of 50 jobs and the safeguarding of 15 jobs at the facility in Maesglas. That was exceeded, but the award was conditional on the jobs being in place until May 2020. If that condition is not met, then we will look to recoup the money.
Yn 2015, darparwyd £245,808 gennym i'r cwmni tuag at greu 50 o swyddi a diogelu 15 o swyddi yn y cyfleuster ym Maesglas. Aethpwyd y tu hwnt i hynny, ond roedd y dyfarniad yn amodol bod y swyddi yno tan fis Mai 2020. Os na chaiff yr amod hwnnw ei fodloni, yna byddwn yn ceisio adennill yr arian.
 
Cadwyni Cyflenwi'r Sector Cyhoeddus
Public Sector Supply Chains
 
14:13
Huw Irranca-DaviesBywgraffiadBiography
7. Beth y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i hyrwyddo arferion cyflogaeth da ar gyfer gweithwyr yng nghadwyni cyflenwi'r sector cyhoeddus yng Nghymru? OAQ(5)0523(FM)
7. What is the Welsh Government doing to promote good employment practices for workers involved in public sector supply chains in Wales? OAQ(5)0523(FM)
 
14:13
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
A code of practice on ethical employment in supply chains was launched on 9 March. We expect the Welsh public sector to sign up to the code and to help improve the well-being of workers in our supply chains.
Lansiwyd cod ymarfer ar gyflogaeth foesegol mewn cadwyni cyflenwi ar 9 Mawrth. Rydym yn disgwyl i'r sector cyhoeddus yng Nghymru gytuno i’r cod a helpu i wella llesiant gweithwyr yn ein cadwyni cyflenwi.
 
14:13
Huw Irranca-DaviesBywgraffiadBiography
I thank the First Minister for that answer. It was heartening to hear of the new code of practice for ethical employment for supply chains to the Welsh public sector because it shows real leadership. But, in launching the code of practice, the Cabinet Secretary said:
Diolch i'r Prif Weinidog am yr ateb yna. Roedd yn galonogol clywed am y cod ymarfer newydd ar gyfer cyflogaeth foesegol ar gyfer cadwyni cyflenwi i'r sector cyhoeddus yng Nghymru gan ei fod yn dangos arweinyddiaeth wirioneddol. Ond wrth lansio’r cod ymarfer, dywedodd Ysgrifennydd y Cabinet:
 
‘It is only by working together that we can help deliver a better, and crucially, a fairer deal for workers in our supply chains in Wales and throughout the world.’
'Dim ond drwy gydweithio y gallwn ni helpu i sicrhau gwell amodau, ac yn bwysicach na hynny amodau tecach, i weithwyr y gadwyn gyflenwi yng Nghymru ac ar draws y byd.'
 
So, can I seek assurance from the First Minister that we will try to make this bite deeply in Wales through the long reach of the public sector and other agencies, third sector and others, but also use that reach deep into other nations, including developing nations, so that our supply chains, including those parts that rely on sourcing overseas, do not exploit any worker anywhere?
Felly, a gaf i ofyn am sicrwydd gan y Prif Weinidog y byddwn yn ceisio sicrhau bod hyn yn treiddio’n ddwfn yng Nghymru trwy gyrhaeddiad hir y sector cyhoeddus ac asiantaethau eraill, y trydydd sector ac eraill, ond hefyd defnyddio’r cyrhaeddiad dwfn hwnnw i wledydd eraill, gan gynnwys gwledydd datblygol, fel nad yw ein cadwyni cyflenwi, gan gynnwys y rhannau hynny sy'n dibynnu ar ffynonellau tramor, yn cam-fanteisio ar unrhyw weithiwr yn unrhyw le?
 
14:14
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
The code demonstrates the Welsh Government’s commitment to the eradication of illegal and unethical practices that affect workers in Wales and beyond. We need to have the longest reach possible and of course to ensure that this rolls through not just the public sector but private sector as well. So, we will encourage businesses operating in Wales to sign up to the code as well. That will raise and level the playing field for ethically responsible businesses so that those who employ staff legally and ethically cannot be undercut by those who don’t.
Mae'r cod yn dangos ymrwymiad Llywodraeth Cymru i gael gwared ar arferion anghyfreithlon ac anfoesegol sy'n effeithio ar weithwyr yng Nghymru a thu hwnt. Mae angen i ni gael y cyrhaeddiad hiraf posibl ac wrth gwrs sicrhau bod hyn yn digwydd drwy’r sector cyhoeddus yn ogystal â’r sector preifat. Felly, byddwn yn annog busnesau sy'n gweithredu yng Nghymru i gytuno â’r cod hefyd. Bydd hynny’n codi ac yn sicrhau sefyllfa deg i fusnesau moesegol-gyfrifol fel na all y rhai sy'n cyflogi staff yn gyfreithlon ac yn foesegol gael eu tanbrisio gan y rheini nad ydynt.
 
Cefnogi Pobl Anabl
Supporting Disabled People
 
14:14
Caroline JonesBywgraffiadBiography
8. A wnaiff y Prif Weinidog amlinellu sut y mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi pobl anabl i barhau'n aelodau gweithgar o'u cymunedau? OAQ(5)0520(FM)
8. Will the First Minister outline how the Welsh Government is supporting disabled people to remain active members of their community? OAQ(5)0520(FM)
 
14:14
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Our ‘Framework for Action on Independent Living’ sets out our plans to support disabled people in Wales to live independently in their communities. We will be looking to review the framework this year, embracing, of course, the principles of the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015.
Mae ein 'Fframwaith Gweithredu ar Fyw'n Annibynnol' yn nodi ein cynlluniau i gefnogi pobl anabl yng Nghymru i fyw'n annibynnol yn eu cymunedau. Rydym yn bwriadu adolygu'r fframwaith eleni, gan groesawu, wrth gwrs, egwyddorion Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015.
 
14:15
Caroline JonesBywgraffiadBiography
Thank you, First Minister, for that answer. I have been dealing with a constituent whose wheelchair had to go in for repair. He was left without a suitable alternative, as this was a bespoke chair, for over two months and has been unable to successfully contact anyone for updates. It was only after I contacted the chief executive of the local health board that any action was taken. Frankly, this is unacceptable. I am told that waiting time for wheelchairs is excessive. How can we possibly hope to support disabled people to remain active members of their community if we can't provide for such basic needs? First Minister, what is your Government doing to eliminate waiting time for wheelchairs and ensure timely repairs to this essential element of a disabled person’s support?
Diolch yn fawr, Brif Weinidog, am yr ateb yna. Rwyf wedi bod yn ymdrin ag etholwr y bu’n rhaid i’w gadair olwyn fynd i mewn i gael ei hatgyweirio. Fe’i gadawyd heb gadair addas arall, gan fod hon yn gadair bwrpasol, am dros ddau fis ac nid yw wedi llwyddo i gysylltu ag unrhyw un i gael y newyddion diweddaraf. Dim ond ar ôl i mi gysylltu â phrif weithredwr y bwrdd iechyd lleol y cymerwyd unrhyw gamau. Mae hyn yn annerbyniol. Dywedir wrthyf fod amser aros am gadeiriau olwyn yn ormodol. Sut y gallwn ni obeithio cefnogi pobl anabl i barhau i fod yn aelodau gweithgar o'u cymuned os na allwn ni ddarparu ar gyfer anghenion sylfaenol o'r fath? Brif Weinidog, beth mae eich Llywodraeth yn ei wneud i gael gwared ar amseroedd aros am gadeiriau olwyn a sicrhau atgyweiriadau prydlon i’r elfen hanfodol hon o gymorth person anabl?
 
14:15
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, it's clear that the constituent who contacted you has gone through a difficult experience. It needs to be investigated. Could I ask the Member to write to me and I will, of course, write back to her to provide her constituent with an explanation?
Wel, mae'n amlwg bod yr etholwr a gysylltodd â chi wedi bod trwy brofiad anodd. Mae angen ymchwilio iddo. A gaf i ofyn i'r Aelod ysgrifennu ataf a byddaf, wrth gwrs, yn ysgrifennu'n ôl ati i ddarparu esboniad i’w hetholwr?
 
14:16
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
Diolch i’r Prif Weinidog.
Thank you, First Minister.
 
14:16
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
Yr eitem nesaf ar ein hagenda ni yw’r datganiad a chyhoeddiad busnes, ac rydw i’n galw ar arweinydd y tŷ, Jane Hutt.
The next item on our agenda is the business statement and announcement, and I call on the leader of the house, Jane Hutt.
 
14:16
Jane HuttBywgraffiadBiographyArweinydd y Tŷ a'r Prif Chwip / The Leader of the House and Chief Whip
Diolch, Lywydd. I have a few changes to report to this week’s business. The statement on the future of youth work delivery has been postponed to 4 April. In its place, the Cabinet Secretary for Communities and Children will make an oral statement on park homes commission rates—next steps. Finally, the time allocated to the Counsel General’s oral Assembly questions tomorrow has been reduced and business for the next three weeks is as shown on the business statement and announcement found among the meeting papers available to Members electronically.
Diolch, Lywydd. Mae gennyf ychydig o newidiadau i'w hadrodd i fusnes yr wythnos hon. Mae'r datganiad ar ddyfodol cyflawni gwaith ieuenctid wedi ei ohirio nes 4 Ebrill. Yn lle hynny, bydd Ysgrifennydd y Cabinet dros Gymunedau a Phlant yn gwneud datganiad llafar ar gyfraddau comisiwn cartrefi mewn parciau—y camau nesaf. Yn olaf, mae'r amser a neilltuwyd i gwestiynau llafar y Cynulliad i’r Cwnsler Cyffredinol yfory wedi ei leihau ac mae busnes y tair wythnos nesaf yn dilyn yr hyn a ddangosir yn y datganiad a’r cyhoeddiad busnes ymhlith papurau'r cyfarfod sydd ar gael i'r Aelodau yn electronig.
 
14:16
Andrew R.T. DaviesBywgraffiadBiography
Leader of the house, can we have a statement from the Cabinet Secretary for health, please, on paediatric rheumatology services in Wales? Sadly, in Wales, we do not have any paediatric rheumatology services—dedicated services—and in particular we do not have any teams to help young people who are diagnosed with arthritis at very young ages, very often at school age, and this causes a huge amount of problems, not only just from the pain side of managing the pain of arthritis, but also the ability to engage fully in the education system and be able to support children going through the education system so that they can reach their full potential. I'm led to believe, through a meeting that I had yesterday, that many people are diverted into the centres that are located in England, of which there are 12. In Scotland, there are two, and, in Northern Ireland, with a much smaller population than Wales, there is one dedicated centre, whereas at the moment there is just merely a consultant service here in south Wales, which doesn't provide the full service that a team approach would develop, where—. If you look at the standards that should be in place, there should be a consultant, there should be two nurse specialists, one physiotherapist, and an occupational therapist, to help develop the services here in Wales. I'd be grateful if we could have a statement so we can see whether the Government has any intention to bring forward what I would say is this missing link in the provision of healthcare for young people who suffer the pain—the chronic pain—of arthritis and the help that they must require.
Arweinydd y tŷ, a gawn ni ddatganiad gan Ysgrifennydd y Cabinet dros iechyd, os gwelwch yn dda, ar wasanaethau rhewmatoleg bediatrig yng Nghymru? Yn anffodus, yng Nghymru, nid oes gennym unrhyw wasanaethau rhewmatoleg bediatrig—gwasanaethau penodedig—ac yn benodol nid oes gennym unrhyw dimau i helpu pobl ifanc sy'n canfod bod ganddynt arthritis yn ifanc iawn, yn aml iawn plant o oedran ysgol. Mae hyn yn achosi llawer iawn o broblemau, nid yn unig o ran yr ochr boen o reoli poen arthritis, ond hefyd y gallu i gymryd rhan lawn yn y system addysg a gallu cefnogi plant sy'n mynd drwy'r system addysg fel y gallant gyrraedd eu llawn botensial. Rydw i'n deall, yn dilyn cyfarfod a gefais ddoe, fod llawer o bobl yn cael eu hailgyfeirio i'r canolfannau yn Lloegr, lle ceir 12 ohonynt. Yn yr Alban, mae dwy ganolfan, ac yng Ngogledd Iwerddon, sydd â phoblogaeth lai o lawer na Chymru, ceir un ganolfan bwrpasol. Dim ond un gwasanaeth ymgynghorol sydd yma yn ne Cymru ar hyn o bryd, ac nid yw hwnnw'n darparu'r gwasanaeth llawn y byddai gweithio mewn tîm yn ei ddatblygu, lle—. Pe baech yn edrych ar y safonau a ddylai fod ar waith, fe ddylai fod meddyg ymgynghorol, fe ddylai fod dwy nyrs arbenigol, un ffisiotherapydd, ac un therapydd galwedigaethol, i helpu i ddatblygu'r gwasanaethau yma yng Nghymru. Byddwn yn ddiolchgar pe bai modd i ni gael datganiad fel y gallwn weld a oes gan y Llywodraeth unrhyw fwriad o gyflwyno’r hyn y byddwn i’n ei alw’n ddolen goll yn y ddarpariaeth o ofal iechyd i bobl ifanc sy'n dioddef poen— poen cronig —arthritis a'r cymorth y mae'n rhaid bod ei angen arnynt.
 
14:18
Andrew R.T. Davies raises an important point. Of course, the fact that we have now got a children's hospital here in Wales, which, of course, is taking forward innovative treatments and care pathways—and I think that what we need to look at very carefully now is, in terms of paediatric rheumatology, what care pathway is available, and, of course, the Cabinet Secretary has heard the point that has been made today.
Mae Andrew R.T. Davies yn codi pwynt pwysig. Wrth gwrs, mae'r ffaith bod gennym bellach ysbyty plant yma yng Nghymru, sydd, wrth gwrs, yn datblygu triniaethau arloesol a llwybrau gofal—a chredaf mai’r hyn y mae angen i ni edrych arno yn ofalus iawn nawr yw, o ran rhewmatoleg bediatrig, pa lwybr gofal sydd ar gael, ac, wrth gwrs, mae Ysgrifennydd y Cabinet wedi clywed y pwynt a wnaed heddiw.
 
14:18
Huw Irranca-DaviesBywgraffiadBiography
I wonder if we can find time for a statement on the impact of the changes to work and pensions conditions for the employment support allowance that are kicking in on 1 April, and the impact in Wales in particular. The Work and Pensions Select Committee, a cross-party committee, has questioned the very principle behind these cuts to employment and support allowance from 1 April. They've been justified on the grounds that they will actually remove person-centred incentives discouraging people from returning to work. But the committee states the evidence is at best ambiguous and in fact carries the risk that, in their words, it will affect disabled people's quality of life and the likelihood of moving into work. So, I wonder if we can find time for some assessment or some statement on the impact of that in Wales, because it's of material impact on the lives of my constituents.
Tybed a oes modd i ni ddod o hyd i amser am ddatganiad ar effaith y newidiadau i amodau gwaith a phensiynau ar gyfer y lwfans cyflogaeth a chymorth sy'n dod i rym ar 1 Ebrill, a'r effaith yng Nghymru yn benodol. Mae'r Pwyllgor Dethol ar Waith a Phensiynau, pwyllgor trawsbleidiol, wedi cwestiynu’r egwyddor y tu ôl i’r toriadau hyn i’r lwfans cyflogaeth a chymorth o 1 Ebrill. Maen nhw wedi cael eu cyfiawnhau ar y sail y byddant yn cael gwared ar gymhellion sy’n canolbwyntio ar yr unigolyn, sy’n annog pobl i beidio â dychwelyd i'r gwaith. Ond mae'r pwyllgor yn datgan bod y dystiolaeth yn amwys ar y gorau ac mewn gwirionedd bydd perygl iddo, yn eu geiriau nhw, effeithio ar safon byw pobl anabl a'r tebygolrwydd o fynd i weithio. Felly, tybed a allwn ni ddod o hyd i amser ar gyfer rhyw asesiad neu ryw ddatganiad ar effaith hynny yng Nghymru, oherwydd mae’n cael effaith sylweddol ar fywydau fy etholwyr i.