By continuing to use our site, you are agreeing for us to set a small number of cookies. Cookie policy

Desktop
Skip Ribbon Commands
Skip to main content
 
 
You are in :
Back to list View this page without hyperlinks
Cyfarfu’r Cynulliad am 13:30 gyda’r Llywydd (Elin Jones) yn y Gadair.
The Assembly met at 13:30 with the Llywydd (Elin Jones) in the Chair.
 
13:30
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
Trefn. Galw’r Cynulliad Cenedlaethol i drefn.
Order. I call the National Assembly to order.
 
1. Cwestiynau i’r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
Mae [R] yn dynodi bod yr Aelod wedi datgan buddiant. Mae [W] yn dynodi bod y cwestiwn wedi’i gyflwyno yn Gymraeg.
[R] signifies the Member has declared an interest. [W] signifies that the question was tabled in Welsh.
 
13:30
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
Yr eitem gyntaf ar yr agenda y prynhawn yma yw cwestiynau i’r Prif Weinidog, a’r cwestiwn cyntaf, Vikki Howells.
The first item on the agenda this afternoon is questions to the First Minister, and the first question, Vikki Howells.
 
Clefyd Rhwystrol Cronig yr Ysgyfaint
Chronic Obstructive Pulmonary Disease
 
13:30
1. Sut y mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi pobl y mae clefyd rhwystrol cronig yr ysgyfaint yn effeithio arnynt? OAQ(5)0263(FM)
1. How is the Welsh Government supporting people who have been affected by chronic obstructive pulmonary disease? OAQ(5)0263(FM)
 
13:30
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Our approach to respiratory health is set out in the national delivery plan, and is being led by the respiratory health implementation group.
Mae ein hagwedd at iechyd anadlol wedi'i nodi yn y cynllun cyflawni cenedlaethol, ac mae'n cael ei arwain gan y grŵp gweithredu ar iechyd anadlol.
 
13:30
Thank you, First Minister. I recently met with the British Lung Foundation to discuss access to pulmonary rehabilitation services for the 2,000 people in my constituency living with COPD. While those in the north Cynon GP cluster are transported to Merthyr with relative ease, those in the south can face difficulties, having to travel to Tonypandy, often over two mountains, for their pulmonary rehabilitation. Ahead of tomorrow’s World COPD Day, what can the Welsh Government do to improve access to this cost-effective treatment in the Cynon valley?
Diolch yn fawr, Brif Weinidog. Cefais gyfarfod â Sefydliad Prydeinig yr Ysgyfaint yn ddiweddar i drafod mynediad at wasanaethau adsefydlu cleifion yr ysgyfaint i’r 2,000 o bobl yn fy etholaeth i sy'n byw gyda COPD. Er bod y rhai yng nghlwstwr meddygon teulu gogledd Cynon yn cael eu cludo i Ferthyr yn gymharol hawdd, gall y rhai yn y de wynebu anawsterau, gan orfod teithio i Donypandy, dros ddau fynydd yn aml, ar gyfer eu triniaeth adsefydlu. Cyn Diwrnod COPD y Byd yfory, beth all Llywodraeth Cymru ei wneud i wella mynediad at y driniaeth gost-effeithiol hon yng nghwm Cynon?
 
13:31
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, we do recognise that there are areas where access is difficult, and it’s why we’re improving access to validated exercise programmes as part of the respiratory disease implementation group’s priority areas. The group is creating an all-Wales data set, to better understand provision and uptake, in order to make sure that the reach is as deep as possible, in order for the programmes to be delivered properly. So, access is an issue that is being considered at this moment in time.
Wel, rydym ni yn cydnabod bod ardaloedd lle mae mynediad yn anodd, a dyna pam yr ydym ni’n gwella mynediad at raglenni ymarfer corff wedi'u dilysu yn rhan o feysydd blaenoriaeth y grŵp gweithredu ar glefyd anadlol. Mae'r grŵp yn creu set ddata Cymru gyfan, er mwyn deall yn well y ddarpariaeth a'r nifer sy’n manteisio arni, er mwyn gwneud yn siŵr bod y cyrhaeddiad mor ddwfn â phosibl, er mwyn i'r rhaglenni gael eu darparu’n briodol. Felly, mae mynediad yn fater sy'n cael ei ystyried ar hyn o bryd.
 
13:31
The national exercise referral scheme can help with the rehabilitation of people with COPD, as well as, of course, people with other health issues. The scheme is funded by Welsh Government but, nevertheless, local authorities in South Wales West charge for the service. Access to the scheme is through GP referral and, bearing in mind that, obviously, your Government supports free prescriptions, why is this, which is effectively exercise on prescription, any different?
Gall y cynllun atgyfeirio ymarfer corff cenedlaethol helpu gydag adsefydlu pobl â COPD, yn ogystal, wrth gwrs, â phobl â phroblemau iechyd eraill. Ariennir y cynllun gan Lywodraeth Cymru, ond, serch hynny, mae awdurdodau lleol yng Ngorllewin De Cymru yn codi tâl am y gwasanaeth. Ceir mynediad at y cynllun trwy atgyfeiriad gan feddyg teulu ac, o gofio, yn amlwg, bod eich Llywodraeth yn cefnogi presgripsiynau am ddim, pam mae hyn, sy'n ymarfer corff ar bresgripsiwn i bob pwrpas, yn wahanol?
 
13:32
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, if somebody receives a prescription, of course, then the approach can be different. But we want to make sure that there is a fair balance between what an individual is expected to contribute and what is available to that individual. And we see that there are good results. For example, there’s been a decline in the overall rate of people dying from a respiratory health condition by 10 per cent, as well as an 11.1 per cent decline in the number of emergency admissions related to respiratory conditions between 2013 and 2014.
Wel, os bydd rhywun yn derbyn presgripsiwn, wrth gwrs, yna gall yr ymagwedd fod yn wahanol. Ond rydym ni eisiau gwneud yn siŵr bod cydbwysedd teg rhwng yr hyn y disgwylir i unigolyn ei gyfrannu a’r hyn sydd ar gael i'r unigolyn hwnnw. Ac rydym ni’n gweld bod canlyniadau da. Er enghraifft, bu gostyngiad o 10 y cant i’r gyfradd gyffredinol o bobl sy'n marw o gyflwr iechyd anadlol, yn ogystal â gostyngiad o 11.1 y cant i nifer y derbyniadau brys yn ymwneud â chyflyrau anadlol rhwng 2013 a 2014.
 
Darpar-Arlywydd Unol Daleithiau America
The President-elect of the United States of America
 
13:32
Gareth BennettBywgraffiadBiography
2. Pa drafodaethau y mae’r Prif Weinidog wedi’u cael ynghylch croesawu darpar-Arlywydd Unol Daleithiau America i Gymru? OAQ(5)0266(FM)
2. What discussions has the First Minister had about welcoming the President-elect of the United States of America to Wales? OAQ(5)0266(FM)
 
13:32
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
None as yet.
Dim, hyd yma.
 
13:32
Gareth BennettBywgraffiadBiography
I thank you for your concise answer, First Minister. Now, I understand that arrangements about the new President—the President-elect—visiting Wales are in the future, but, in terms of trade, I wonder whether you would acknowledge that we now have a future President who is in favour of, and he’s vocally enthused about, striking a trade deal with the UK, and this may lead to a better prospect—[Interruption.] It may lead, despite the naysayers, it may lead to better prospects for a post-Brexit Wales—[Interruption].
Diolch i chi am eich ateb cryno, Brif Weinidog. Nawr, rwy’n deall bod y trefniadau ynghylch yr Arlywydd newydd—y darpar Arlywydd—yn ymweld â Chymru, yn y dyfodol, ond, o ran masnach, tybed a fyddech chi’n cydnabod bod gennym ni erbyn hyn ddarpar Arlywydd sydd o blaid, ac mae wedi lleisio ei farn yn frwd ar y mater, taro bargen fasnachu gyda'r DU, a gallai hyn arwain at ragolygon gwell— [Torri ar draws.] Gallai arwain, er gwaethaf y gwaethafwyr, at ragolygon gwell i Gymru ar ôl Brexit—[Torri ar draws].
 
13:33
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
I can’t hear the question; allow the question to be heard.
Ni allaf glywed y cwestiwn; gadewch i’r cwestiwn gael ei glywed.
 
13:33
Gareth BennettBywgraffiadBiography
I apologise, Llywydd.
Mae’n ddrwg gennyf, Lywydd.
 
13:33
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
No, it’s not you who needs to apologise; it’s the others.
Na, nid chi sydd angen ymddiheuro, ond y lleill.
 
13:33
Gareth BennettBywgraffiadBiography
Thank you, Llywydd, for telling them off. First Minister, are you enthusiastic, as I am, about the future prospects for a post-Brexit Wales with President Trump?
Diolch, Lywydd, am ddweud y drefn wrthyn nhw. Brif Weinidog, a ydych chi’n frwdfrydig, fel yr wyf i, am y rhagolygon yn y dyfodol i Gymru ar ôl Brexit gyda’r Arlywydd Trump?
 
13:33
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, I remain to be convinced. And the reason why I say that is that Donald Trump was elected on the basis of putting America first. On that basis, I don’t see that free trade agreements are going to be high up in his agenda. He has said that he wants to unravel global trading arrangements. So, we will have to wait and see. I mean, clearly, there’s work to be done in order to make sure that the UK is in as strong a position as possible post Brexit, but I see no evidence yet to suggest that America will become an exponent of free trade agreements that are balanced and not wholly in favour of one side rather than the other.
Wel, nid wyf wedi fy argyhoeddi hyd yn hyn. A'r rheswm pam rwy’n dweud hynny yw bod Donald Trump wedi ei ethol ar y sail o roi America yn gyntaf. Ar y sail honno, nid wyf yn gweld bod cytundebau masnach rydd yn mynd i fod yn uchel iawn ar ei agenda. Mae wedi dweud ei fod eisiau dadwneud trefniadau masnachu byd-eang. Felly, bydd yn rhaid i ni aros i weld. Hynny yw, yn amlwg, mae gwaith i'w wneud er mwyn gwneud yn siŵr bod y DU mewn sefyllfa mor gref â phosibl ar ôl Brexit, ond ni welaf unrhyw dystiolaeth hyd yma i awgrymu y bydd America o blaid cytundebau masnach rydd sy’n gytbwys ac nid yn ffafrio un ochr yn llwyr yn hytrach na'r llall.
 
13:34
Rhianon PassmoreBywgraffiadBiography
In Islwyn, we celebrate the historic USA-Wales special relationship with great pride, in General Dynamics, with their base in Oakdale. And, at the important recent summit, those close ties between Wales and the USA were reaffirmed, with the Ministry of Defence signing a £3.5 billion deal, to order 589 SCOUT specialist vehicles. That deal ensured that the 200 employees employed by General Dynamics in Oakdale will have guaranteed work for the next decade. So, will the First Minister outline what plans he has to build on his very successful trip to the USA in September of this year and ensure more American companies want to invest in Wales and our wonderful workforce?
Yn Islwyn, rydym ni’n dathlu’r berthynas arbennig hanesyddol rhwng yr Unol Daleithiau a Chymru gyda balchder mawr, yn General Dynamics, â'u canolfan yn Oakdale. Ac, yn yr uwchgynhadledd bwysig ddiweddar, ailfynegwyd y cysylltiadau agos hynny rhwng Cymru a’r Unol Daleithiau wrth i’r Weinyddiaeth Amddiffyn lofnodi cytundeb gwerth £3.5 biliwn, i archebu 589 o gerbydau arbenigol SCOUT. Sicrhaodd y cytundeb hwnnw y bydd gan y 200 o weithwyr a gyflogir gan General Dynamics yn Oakdale waith pendant ar gyfer y degawd nesaf. Felly, a wnaiff y Prif Weinidog amlinellu pa gynlluniau sydd ganddo i adeiladu ar ei daith lwyddiannus iawn i’r Unol Daleithiau ym mis Medi eleni a sicrhau bod mwy o gwmnïau o America eisiau buddsoddi yng Nghymru ac yn ein gweithlu rhagorol?
 
13:35
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Yes, the message has been that Wales is open for business, and we carried that message to America. The US is a hugely important investor in the Welsh economy. There are two questions that are still posed by US investors: firstly, will they be able to access the large European market if they are based in the UK on the same terms as now? That’s not yet been answered. Secondly, will the regulatory regime be different in the UK compared to the EU? That’s a question that troubles them. So, we need to see answers to those questions as quickly as possible in order to make sure that the flow of investment continues.
Gwnaf, y neges fu bod Cymru ar agor i fusnes, ac aethom â’r neges honno i America. Mae'r Unol Daleithiau yn fuddsoddwr aruthrol o bwysig yn economi Cymru. Mae dau gwestiwn a ofynnir gan fuddsoddwyr o’r Unol Daleithiau o hyd: yn gyntaf, a fyddan nhw’n gallu cael mynediad at y farchnad fawr Ewropeaidd os ydynt wedi eu lleoli yn y DU ar yr un telerau â nawr? Nid yw hynny wedi cael ei ateb eto. Yn ail, a fydd y drefn reoleiddio yn wahanol yn y DU o'i chymharu â'r UE? Mae hwnnw’n gwestiwn sy'n eu poeni. Felly, mae angen i ni weld atebion i'r cwestiynau hynny cyn gynted â phosibl er mwyn sicrhau bod y llif o fuddsoddiad yn parhau.
 
13:35
Bethan JenkinsBywgraffiadBiography
First Minister, I think it would be funny if it wasn’t so serious that UKIP is rushing to welcome the President-elect to Wales without actually discussing the fact that this candidate, President to be, has been espousing misogyny, sexism and homophobia to the rest of the world, and we should be very, very concerned about this. I wonder, in the whole debate around Brexit, the United States and the current discussion around politics, how you will be working to restore faith in politics so that we can try to see through the darkness of some of these discussions. I was at an Asylum Justice meal last night trying to support those who need our help, as opposed to building barriers against supporting them. How can we, as a nation, support those very people who need our support when we have such leaders as Trump in this world?
Brif Weinidog, rwy’n meddwl y byddai'n ddoniol pe na byddai mor ddifrifol bod UKIP yn rhuthro i groesawu’r darpar Arlywydd i Gymru heb drafod y ffaith fod yr ymgeisydd hwn, y darpar Arlywydd, wedi bod yn arddel casineb at wragedd, rhywiaeth a homoffobia i weddill y byd, ac fe ddylem ni fod yn bryderus dros ben am hyn. Tybed, yn yr holl ddadl o amgylch Brexit, yr Unol Daleithiau a'r drafodaeth bresennol am wleidyddiaeth, sut y byddwch chi’n gweithio i adfer ffydd mewn gwleidyddiaeth fel y gallwn ni geisio gweld trwy dywyllwch rhai o'r trafodaethau hyn. Roeddwn i mewn pryd bwyd Cyfiawnder Lloches neithiwr yn ceisio cefnogi'r rhai sydd angen ein help, yn hytrach na chodi rhwystrau yn erbyn eu cefnogi. Sut y gallwn ni, fel cenedl, gefnogi’r union bobl hynny sydd angen ein cefnogaeth pan fo gennym ni arweinwyr megis Trump yn y byd hwn?
 
13:36
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Real leaders build bridges, not walls—that’s the one thing we have to remember. Humanity does not prosper when countries try to cut themselves off from each other. That leads to conflict, and we see from history where that leads. The President-elect will have a huge task on his hands to unite his very divided country—there’s no question about that. We’ve seen in the past week that America is far from being a country at ease with itself, and he will have a significant task to do in order to move forward towards a more united country. He will clearly have to tone down, at the very least, some of the remarks that he made during his election campaign. There are signs that that might be happening, but we wait to see what happens when he is inaugurated in January.
Mae gwir arweinwyr yn codi pontydd, nid waliau—dyna'r un peth y mae'n rhaid i ni ei gofio. Nid yw dynoliaeth yn ffynnu pan fydd gwledydd yn ceisio torri eu hunain i ffwrdd oddi wrth ei gilydd. Mae hynny'n arwain at wrthdaro, ac mae hanes yn dangos i ni ble mae hynny’n arwain. Bydd gan y darpar Arlywydd dasg enfawr ar ei ddwylo i uno ei wlad hynod ranedig—nid oes amheuaeth am hynny. Rydym ni wedi gweld yn yr wythnos ddiwethaf fod America yn bell o fod yn wlad sy’n fodlon â’i hun, a bydd ganddo dasg sylweddol i’w gwneud er mwyn symud ymlaen tuag at wlad fwy unedig. Mae’n amlwg y bydd yn rhaid iddo ostegu, o leiaf, rhai o'r sylwadau a wnaeth yn ystod ei ymgyrch etholiadol. Ceir arwyddion y gallai hynny fod yn digwydd, ond rydym ni’n aros i weld beth fydd yn digwydd pan gaiff ei urddo ym mis Ionawr.
 
Cwestiynau Heb Rybudd gan Arweinwyr y Pleidiau
Questions Without Notice from the Party Leaders
 
13:37
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
Cwestiynau yn awr gan arweinwyr y pleidiau. Arweinydd Plaid Cymru, Leanne Wood.
Questions now from the party leaders. The leader of Plaid Cymru, Leanne Wood.
 
13:37
Leanne WoodBywgraffiadBiographyArweinydd Plaid Cymru / The Leader of Plaid Cymru
Diolch, Lywydd. First Minister, do you agree that cuts to disability benefits and changes to assessments brought in by Westminster Governments have gone too far and are now harming people who are in genuine need?
Diolch, Lywydd. Brif Weinidog, a ydych chi’n cytuno bod toriadau i fudd-daliadau anabledd a newidiadau i asesiadau a gyflwynwyd gan Lywodraethau San Steffan wedi mynd yn rhy bell ac yn niweidio pobl sydd mewn gwir angen erbyn hyn?
 
13:37
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
There’s no question at all in my mind that what’s been done by the UK Government with regard to benefits has targeted the most vulnerable. The bedroom tax is one example of that, and she has mentioned another example there. From my perspective, society is judged according to how well it looks after its most vulnerable, not by targeting its most vulnerable.
Nid oes unrhyw amheuaeth o gwbl yn fy meddwl i bod yr hyn sydd wedi ei wneud gan Lywodraeth y DU o ran budd-daliadau wedi targedu'r rhai mwyaf agored i niwed. Mae'r dreth ystafell wely yn un enghraifft o hynny, ac mae hi wedi crybwyll enghraifft arall yn y fan yna. O’m safbwynt i, bernir cymdeithas ar sail pa mor dda y mae'n gofalu am ei rhai mwyaf agored i niwed, nid trwy dargedu ei rhai mwyaf agored i niwed.
 
13:37
Thank you, First Minister. The Ken Loach film ‘I, Daniel Blake’ is resonating with people everywhere. I’m sure you’ll be aware that that film explores hardship, the root causes of hardship and how the system seems to be rigged against those people who are most in need of help. A major part of the hardship experienced by disabled people has come down to flaws in the way in which assessments are carried out. Will the First Minister accept that general practitioners and doctors should be the people making assessments of disability, and that there should be no barriers for disabled people to getting the support that they deserve?
Diolch yn fawr, Brif Weinidog. Mae ffilm Ken Loach "I, Daniel Blake' yn cyseinio gyda phobl ym mhob man. Rwy'n siŵr y byddwch chi’n ymwybodol bod y ffilm yn archwilio caledi, yr achosion sydd wrth wraidd caledi a sut y mae'n ymddangos bod y system wedi ei threfnu i weithredu yn erbyn y bobl hynny sydd fwyaf angen cymorth. Mae rhan fawr o'r caledi a ddioddefir gan bobl anabl wedi ei hachosi gan wallau yn y ffordd y mae asesiadau’n cael eu cynnal. A wnaiff y Prif Weinidog dderbyn mai meddygon teulu a meddygon ddylai fod y bobl sy’n gwneud asesiadau o anabledd, ac na ddylai fod unrhyw rwystrau sy’n atal pobl anabl rhag cael y cymorth y maen nhw’n ei haeddu?
 
13:38
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
I could not disagree with either of those comments that she’s made. GPs are perfectly well qualified to make an assessment as to whether somebody should qualify for a particular benefit or not. Similarly, of course, I do worry about the fact that those people who are having to go through a number of obstacles in order to claim a benefit are being dissuaded from doing so, and that means greater hardship for them. There are some who may not even want to go through that process in the first place, despite the fact that they may be entitled to benefits. That is where we are, unfortunately, at the moment as a society, where those people who most people would accept need help from the state are being dissuaded from getting that help.
Ni allwn anghytuno â’r naill na'r llall o'r sylwadau hynny y mae hi wedi eu gwneud. Mae meddygon teulu yn gwbl gymwys i wneud asesiad ynghylch pa un a ddylai rhywun fod yn gymwys ar gyfer budd-dal penodol ai peidio. Yn yr un modd, wrth gwrs, rwy’n poeni am y ffaith bod y bobl hynny sy'n gorfod mynd trwy nifer o rwystrau er mwyn hawlio budd-dal yn cael eu hanghymell rhag gwneud hynny, ac mae hynny'n golygu mwy o galedi iddyn nhw. Ceir rhai efallai nad ydynt eisiau mynd drwy'r broses honno yn y lle cyntaf hyd yn oed, er gwaethaf y ffaith y gallai fod ganddyn nhw hawl i fudd-daliadau. Dyna lle’r ydym ni, yn anffodus, ar hyn o bryd fel cymdeithas, lle mae’r bobl hynny y byddai'r rhan fwyaf o bobl yn derbyn sydd angen help gan y wladwriaeth yn cael eu hanghymell rhag cael y cymorth hwnnw.
 
13:39
I share your concerns, First Minister, and I’m glad that you agree with my position. I’ll give you an opportunity to demonstrate how much you agree. I’ve got a constituent who is claiming employment support allowance and wishes to claim a disability grant in order to enter education. Her GP is demanding that she pays a charge of £95 for completing the forms. Without those forms, she won’t get the grant and, therefore, won’t be able to study. I’ve had it confirmed that students may have to pay to get disabled students grants, and that GPs may charge for this work, which the British Medical Association guidance suggests could be a charge of £90 for 20 minutes’ work. That’s what they say is appropriate, and that is more than you are earning as First Minister. Do you think it’s appropriate that the NHS that you’ve been running for 17 years is putting substantial financial barriers in the way of disabled people trying to improve their lives? And will you commit to getting rid of these charges as soon as is possible?
Rwy’n rhannu eich pryderon, Brif Weinidog, ac rwy'n falch eich bod chi’n cytuno â’m safbwynt i. Rhoddaf gyfle i chi ddangos faint yr ydych chi’n cytuno. Mae gennyf etholwr sy'n hawlio lwfans cymorth cyflogaeth ac yn dymuno hawlio grant anabledd er mwyn mynd i addysg. Mae ei meddyg teulu yn mynnu ei bod hi’n talu ffi o £95 am lenwi'r ffurflenni. Heb y ffurflenni hynny, ni fydd hi'n cael y grant ac, felly, ni fydd hi’n gallu astudio. Cadarnhawyd i mi y gallai fod yn rhaid i fyfyrwyr dalu i gael grantiau myfyrwyr anabl, ac y caiff meddygon teulu godi tâl am y gwaith hwn, ac mae canllawiau Cymdeithas Feddygol Prydain yn awgrymu y gallai hynny fod yn ffi o £90 am 20 munud o waith. Dyna maen nhw’n ei ddweud sy’n briodol, ac mae hynny'n fwy nag yr ydych chi’n ei ennill fel Prif Weinidog. A ydych chi'n meddwl ei bod yn briodol bod y GIG yr ydych chi wedi bod yn ei redeg ers 17 mlynedd yn rhoi rhwystrau ariannol sylweddol yn ffordd pobl anabl sy’n ceisio gwella eu bywydau? Ac a wnewch chi ymrwymo i gael gwared ar y ffioedd hyn cyn gynted â phosibl?
 
13:40
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, this is the difficulty with the independent contractor model: GPs do charge for services that go beyond the contract, which is why, of course, as Members have heard me say in this Chamber before, there are other models that we need to consider in the future. She has raised an important point on behalf of her constituent. If she writes to me with more details about the case she has raised, I will, of course, write back to her with a personal response.
Wel, dyma’r anhawster gyda'r model contractwyr annibynnol: mae meddygon teulu yn codi tâl am wasanaethau sy'n mynd y tu hwnt i'r contract, a dyna pam, wrth gwrs, fel y mae’r Aelodau wedi fy nghlywed i’n dweud yn y Siambr hon o'r blaen, mae modelau eraill y mae angen i ni eu hystyried yn y dyfodol. Mae hi wedi codi pwynt pwysig ar ran ei hetholwr. Os gwnaiff hi ysgrifennu ataf i gyda mwy o fanylion am yr achos y mae hi wedi ei godi, byddaf, wrth gwrs, yn ysgrifennu yn ôl ati gydag ymateb personol.
 
13:40
Y Llywydd / The LlywyddBywgraffiadBiography
Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, Andrew R.T. Davies.
The leader of the Welsh Conservatives, Andrew R.T. Davies.
 
13:40
Andrew R.T. DaviesBywgraffiadBiographyArweinydd y Ceidwadwyr Cymreig / The Leader of the Welsh Conservatives
Thank you very much, Presiding Officer. First Minister, the Government announced last week that an extra £50 million was to be made available for winter pressures—something we hope will actually alleviate some of the pressures that the acute or primary sectors faced this summer, so that people don’t have the waits they’ve historically had to endure. One of the things that people do dread undertaking these days is ringing their local GP surgery to try to get an appointment, especially an appointment on that particular day, because obviously the demand is so great. Can you tell me exactly how that £50 million or what part of that £50 million will go into general practice to alleviate the pressures that general practice in particular is facing in accommodating the extra demand that it is facing?
Diolch yn fawr iawn, Lywydd. Brif Weinidog, cyhoeddodd y Llywodraeth yr wythnos diwethaf y bydd £50 miliwn ychwanegol yn cael ei roi ar gael ar gyfer pwysau’r gaeaf—rhywbeth yr ydym ni’n gobeithio fydd yn lleddfu peth o'r pwysau a wynebwyd gan y sector acíwt neu sylfaenol yr haf hwn, fel nad yw pobl yn dioddef yr amseroedd aros y bu’n rhaid iddynt eu dioddef yn hanesyddol. Un o'r pethau y mae’n gas gan bobl ei wneud y dyddiau hyn yw ffonio eu meddygfa deulu leol i geisio cael apwyntiad, yn enwedig apwyntiad ar y diwrnod penodol hwnnw, oherwydd yn amlwg mae'r galw mor fawr. A allwch chi ddweud wrthyf sut yn union y bydd y £50 miliwn, neu pa ran o'r £50 miliwn hwnnw, fydd yn mynd i feddygfeydd teulu i leddfu'r pwysau y mae meddygfeydd teulu yn benodol yn eu hwynebu wrth fodloni’r galw ychwanegol y maen nhw’n ei wynebu?
 
13:41
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, GP surgeries organise themselves in different ways. Some do offer appointments on that day, and I’ve seen them. Others, for reasons that they have to explain, will wait for a week or two, or sometimes even longer. That’s not acceptable for the people who they serve, but the money for winter pressures is designed, of course, to ensure that the health service is able to deal with any pressures that may arise as a result of colder weather, where people come in with respiratory conditions, for example. We know that if they’re admitted to accident and emergency departments with respiratory conditions, they tend to be admitted and wait longer in hospital. And we know that the health boards, as they have done in years gone by, are planning for winter pressures, and the money will be available in order for them to be able to meet those pressures.
Wel, mae meddygfeydd teulu yn trefnu eu hunain mewn gwahanol ffyrdd. Mae rhai yn cynnig apwyntiadau ar y diwrnod hwnnw, ac rwyf i wedi eu gweld. Bydd eraill, am resymau y bydd yn rhaid iddyn nhw eu hesbonio, yn aros am wythnos neu ddwy, neu’n hwy weithiau. Nid yw hynny’n dderbyniol i’r bobl y maen nhw’n eu gwasanaethu, ond mae'r arian ar gyfer pwysau'r gaeaf wedi ei gynllunio, wrth gwrs, i sicrhau bod y gwasanaeth iechyd yn gallu ymdrin ag unrhyw bwysau a allai godi o ganlyniad i dywydd oerach, lle mae pobl yn dod i mewn gyda chyflyrau anadlol, er enghraifft. Rydym ni’n gwybod os cânt eu derbyn i adrannau damweiniau ac achosion brys gyda chyflyrau anadlol, eu bod nhw’n tueddu i gael eu derbyn ac aros yn hwy yn yr ysbyty. Ac rydym ni’n gwybod bod y byrddau iechyd, fel y maen nhw wedi ei wneud yn y blynyddoedd a fu, yn cynllunio ar gyfer pwysau'r gaeaf, a bydd yr arian ar gael er mwyn iddyn nhw allu ymateb i’r pwysau hwnnw.
 
13:42
Andrew R.T. DaviesBywgraffiadBiography
It wasn’t a trick question, First Minister; I genuinely do want to see this money used to help people get the appointments they require. Forty per cent of people do say that they have problems in getting an appointment on the day that they ring their surgeries up, whatever part of Wales they live in. So, I’d be really grateful if you could say exactly how the improvements can be brought forward in general practice, with this additional money—the £50 million that will go into the acute and the primary sector—to alleviate some of those pressures, but, importantly, how, over the lifetime of this Assembly, with the budget that you have, you will increase the availability of services within the primary sector and get more GPs into surgeries, wherever they may choose to operate in Wales, because that clearly isn’t happening at the moment.
Nid cwestiwn tric oedd hwn, Brif Weinidog; rwyf i wir eisiau gweld yr arian hwn yn cael ei ddefnyddio i helpu pobl gael yr apwyntiadau sydd eu hangen arnynt. Mae pedwar deg y cant o bobl yn dweud eu bod nhw’n cael problemau’n cael apwyntiad ar y diwrnod y maen nhw’n ffonio eu meddygfeydd, pa bynnag ran o Gymru y maen nhw’n byw ynddi. Felly, byddwn yn ddiolchgar iawn pe gallech chi ddweud sut yn union y gellir cyflwyno’r gwelliannau mewn meddygfeydd teulu, gyda’r arian ychwanegol hwn—y £50 miliwn a fydd yn mynd i mewn i'r sector acíwt a sylfaenol—i leddfu peth o'r pwysau hwnnw, ond, yn bwysig, sut, yn ystod oes y Cynulliad hwn, gyda'r gyllideb sydd gennych, y byddwch yn cynyddu’r gwasanaethau sydd ar gael yn y sector sylfaenol a chael mwy o feddygon teulu i mewn i feddygfeydd, lle bynnag y byddant yn dewis gweithredu yng Nghymru, gan ei bod yn amlwg nad yw hynny’n digwydd ar hyn o bryd.
 
13:43
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
It’s not just about GPs; it’s about all the services that the health service offers. For example, people can be diverted away from needing to go into hospital if they get support at home through social services, which is why, of course, we’ve made sure that the social services budget has not been cut to the extent that it has been elsewhere. We’ve ensured, of course, that where GP practices no longer exist, that the health board takes those practices over and they offer a better service, actually—they offer a better and more holistic service than what has gone on before, as the people of Prestatyn will explain. But, of course, we know that there’ll be many people who have to be admitted to hospital, and it’s hugely important that that money is available for the hospitals to deal with any extra increases in A&E admissions.
Nid yw’n ymwneud â meddygon teulu yn unig; mae'n ymwneud â’r holl wasanaethau y mae'r gwasanaeth iechyd yn eu cynnig. Er enghraifft, gellir cyfeirio pobl oddi wrth orfod mynd i'r ysbyty os byddant yn cael cymorth gartref trwy wasanaethau cymdeithasol, a dyna pam, wrth gwrs, yr ydym ni wedi gwneud yn siŵr nad yw'r gyllideb gwasanaethau cymdeithasol wedi cael ei thorri i'r graddau y mae hynny wedi digwydd mewn mannau eraill. Rydym ni wedi sicrhau, wrth gwrs, mewn lleoedd nad yw meddygfeydd teulu yn bodoli mwyach, bod y bwrdd iechyd yn cymryd y meddygfeydd hynny drosodd a’u bod yn cynnig gwasanaeth gwell, mewn gwirionedd—eu bod yn cynnig gwasanaeth gwell a mwy cyfannol na'r hyn sydd wedi digwydd o'r blaen, fel y bydd pobl Prestatyn yn ei esbonio. Ond, wrth gwrs, rydym ni’n gwybod y bydd llawer o bobl a fydd yn gorfod cael eu derbyn i'r ysbyty, ac mae'n hynod bwysig bod yr arian hwnnw ar gael i’r ysbytai ymdrin ag unrhyw gynnydd ychwanegol i dderbyniadau i adrannau damweiniau ac achosion brys.
 
13:43
Andrew R.T. DaviesBywgraffiadBiography
First Minister, we’ve actually seen the money going into general practice declining over the last four years—a £20 million decline over the last four years. That’s why the Royal College of General Practitioners have a campaign at the moment to increase the overall take of the NHS budget going into general practice up to 11 per cent of the budget by 2020. Can you commit to meeting that aspiration from the royal college and, indeed, will you commit to there being more general practitioners in Wales at the end of this Assembly term than there are at the moment? We understand these things do take time, but you have now four-and-a-half years left of the mandate where you can make those changes, you can make those investments that the royal college are talking about, and you can start to recruit the extra staff that are required to create that doorway into the NHS, given that the first point of contact for most people—90 per cent of people—is their general practice.
Brif Weinidog, rydym ni wedi gweld yr arian sy’n mynd i mewn i feddygfeydd teulu yn gostwng dros y pedair blynedd diwethaf—gostyngiad o £20 miliwn dros y pedair blynedd diwethaf. Dyna pam mae gan Goleg Brenhinol yr Ymarferwyr Cyffredinol ymgyrch ar hyn o bryd i gynyddu’r gyfran o gyllideb y GIG sy’n mynd i feddygfeydd teulu i 11 y cant o'r gyllideb erbyn 2020. A allwch chi ymrwymo i gyflawni’r dyhead hwnnw gan y coleg brenhinol ac, yn wir, a wnewch chi ymrwymo i gael mwy o feddygon teulu yng Nghymru ar ddiwedd y tymor Cynulliad hwn nag sydd gennym ar hyn o bryd? Rydym ni’n deall bod y pethau hyn yn cymryd amser, ond mae gennych chi bedair blynedd a hanner ar ôl o’r mandad nawr, pryd y gallwch chi wneud y newidiadau hynny, pryd y gallwch chi wneud y buddsoddiadau hynny y mae'r coleg brenhin