By continuing to use our site, you are agreeing for us to set a small number of cookies. Cookie policy

Desktop
Skip Ribbon Commands
Skip to main content
 
 
You are in :
Back to list View this page without hyperlinks
Cyfarfu’r Cynulliad am 13:30 gyda’r Llywydd (y Fonesig Rosemary Butler) yn y Gadair.
The Assembly met at 13:30 with the Presiding Officer (Dame Rosemary Butler) in the Chair.
 
13:30
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
Good afternoon. The National Assembly for Wales is now in session.
Prynhawn da. Dyma ddechrau trafodion Cynulliad Cenedlaethol Cymru.
 
13:30
Datganiad gan y Llywydd
Statement by the Presiding Officer
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
Before I call the First Minister, it gives me great pleasure to announce that, in accordance with Standing Order 26.75, the Qualifications Wales Bill was given Royal Assent on 5 August.
Cyn i mi alw ar y Prif Weinidog, mae'n rhoi pleser mawr i mi gyhoeddi, yn unol â Rheol Sefydlog 26.75, y rhoddwyd Cydsyniad Brenhinol i Fil Cymwysterau Cymru ar 5 Awst.
 
13:30
1. Cwestiynau i’r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
Now we move to item 1, which is questions to the First Minister, and first this afternoon is Mike Hedges.
Symudwn at eitem 1 nawr, sef cwestiynau i'r Prif Weinidog, a Mike Hedges sydd gyntaf y prynhawn yma.
 
Rhaglen Her Ysgolion Cymru
The Schools Challenge Cymru Programme
 
13:31
1. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am ganlyniadau TGAU ysgolion sy'n dod o dan raglen Her Ysgolion Cymru? OAQ(4)2421(FM)
1. Will the First Minister make a statement on the GCSE results of schools that fall under the Schools Challenge Cymru programme? OAQ(4)2421(FM)
 
13:31
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Yes. I’m delighted that around two thirds of the 40 Schools Challenge Cymru schools have reported an improvement in the number of their pupils gaining five or more good GCSEs this summer. We await the provisional results later this month, but this indicates a strong start to the programme.
Gwnaf. Rwy’n falch iawn bod tua dwy ran o dair o’r 40 ysgol Her Ysgolion Cymru wedi nodi gwelliant yn nifer eu disgyblion a lwyddodd i gael canlyniadau da mewn pump neu fwy o bynciau TGAU yr haf hwn. Disgwyliwn y canlyniadau dros dro yn ddiweddarach y mis hwn, ond mae hyn yn dangos cychwyn cadarn i'r rhaglen.
 
13:31
Can I thank the First Minister for that response? Following the huge success of the Schools Challenge programme in London, I have been a strong advocate of Schools Challenge Cymru. Will the First Minister join me in congratulating Pentrehafod, one of the Schools Challenge Cymru in Swansea East, on their hugely improved GCSE results?
A gaf i ddiolch i'r Prif Weinidog am yr ymateb yna? Yn dilyn llwyddiant ysgubol y rhaglen Her Ysgolion yn Llundain, rwyf wedi bod yn gefnogwr cryf o Her Ysgolion Cymru. A wnaiff y Prif Weinidog ymuno â mi i longyfarch Pentrehafod, un o ysgolion Her Ysgolion Cymru yn Nwyrain Abertawe, ar eu canlyniadau TGAU sydd wedi gwella’n aruthrol?
 
13:31
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Yes, I’ll join the Member in congratulating Pentrehafod—their best ever set of GCSE results. Good news for the teachers and the pupils who, of course, should be congratulated. We know that other schools have reported good progress as well, including Tonypandy Community College and Blackwood Comprehensive School. I think it’s right to say that we await the official results with optimism.
Gwnaf, ymunaf â’r Aelod i longyfarch Pentrehafod—eu set o ganlyniadau TGAU gorau erioed. Newyddion da i'r athrawon a'r disgyblion a dylid, wrth gwrs, eu llongyfarch. Rydym ni’n gwybod bod ysgolion eraill wedi nodi cynnydd da hefyd, gan gynnwys Coleg Cymunedol Tonypandy ac Ysgol Gyfun y Coed Duon. Rwy'n credu ei bod yn iawn i ddweud ein bod yn aros am y canlyniadau swyddogol yn llawn gobaith.
 
13:32
Good afternoon, First Minister. I’m sure you join with me in congratulating all those young people who achieved good GCSE results this year, and commiserate with those who perhaps might have been disappointed. Are you in a position yet to tell us how well those children who have been identified as more able and talented have done in schools in disadvantaged areas that don’t benefit from the Schools Challenge Cymru programme?
Prynhawn da, Brif Weinidog. Rwy'n siŵr eich bod yn ymuno â mi i longyfarch yr holl bobl ifanc hynny a gafodd ganlyniadau TGAU da eleni, ac i gydymdeimlo â'r rhai sydd efallai wedi eu siomi. A ydych chi mewn sefyllfa eto i ddweud wrthym pa mor dda y mae’r plant hynny y nodwyd eu bod yn fwy galluog a thalentog wedi gwneud mewn ysgolion mewn ardaloedd difreintiedig nad ydynt yn elwa ar raglen Her Ysgolion Cymru?
 
13:32
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, as we know, we await the provisional results, but we are confident that education is moving in the right direction in Wales. We’ve seen the results from the Schools Challenge Cymru schools; we’ve seen the results across Wales, and we know that her party would cut education spending by 20 per cent.
Wel, fel y gwyddom, rydym ni’n aros am y canlyniadau rhagarweiniol, ond rydym ni’n hyderus bod addysg yn symud i'r cyfeiriad cywir yng Nghymru. Rydym ni wedi gweld y canlyniadau o'r ysgolion Her Ysgolion Cymru; rydym ni wedi gweld y canlyniadau ledled Cymru, ac rydym ni’n gwybod y byddai ei phlaid hi’n torri gwariant ar addysg gan 20 y cant.
 
13:32
Mae’ch Llywodraeth, Brif Weinidog, wedi addo y byddwch yn cau y bwlch cyrhaeddiad ar gyfer plant sy’n derbyn prydau ysgol am ddim yn ysgolion Her Ysgolion Cymru. Ond, bythefnos yn ôl, mewn datganiad ysgrifenedig, fe wnaeth eich Gweinidog addysg ostwng y targed o 37 y cant o’r plant hyn i gyrraedd gradd C TGAU i 34 y cant ar gyfer categoreiddio’r ysgolion. Wedi methu targed roedd eich Llywodraeth eich hunan yn dweud nad oedd yn ddigon uchelgeisiol, mae’ch Llywodraeth wedi newid y targed. Bob tro rydych yn methu cyflawni, eich ateb yw newid y targed. Pryd fydd angen newid y Llywodraeth?
Your Government, First Minister, has pledged to close the attainment gap between children who receive free school meals in the Schools Challenge Cymru school. But, a fortnight ago, in a written statement, your education Minister reduced that target from 37 per cent of these children to achieve grade C at GCSE to 34 per cent for the schools’ categorisation. Having missed a target that your own Government stated was not ambitious enough, your Government has now changed that target. Every time you fail to deliver, your answer is to change the target. When will there be a need for change of Government?
 
13:33
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Nid yw’n wir i ddweud ein bod ni wedi lleihau’r targedau, achos 37 y cant yw’r targed cyfun ynglŷn â nifer y disgyblion sy’n gallu cael cinio ysgol am ddim o ran sicrhau eu bod nhw’n cael pump TGAU da yn y pen draw. Dyna felly yw’r targed erbyn 2017.
It’s not true to say that we have reduced the targets, because 37 per cent remains the comprehensive target as regards the number of pupils who receive free school meals, to ensure that they get five good GCSEs ultimately, and that’s the target for 2017.
 
Cam-drin Plant yn Rhywiol
Child Sexual Abuse
 
13:33
2. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad ar y camau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i fynd i'r afael â cham-drin plant yn rhywiol yng Nghymru? OAQ(4)2429(FM)
2. Will the First Minister make a statement on Welsh Government measures to tackle child sexual abuse in Wales? OAQ(4)2429(FM)
 
13:34
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Yes. We are working with stakeholders to support continued improvement in professional practice in tackling child sexual abuse and exploitation. The National Independent Safeguarding Board will further strengthen the safeguarding framework and will support improvements in practice across Wales.
Gwnaf. Rydym ni’n gweithio gyda rhanddeiliaid i gefnogi gwelliant parhaus i arfer proffesiynol o ran mynd i'r afael â cham-drin a cham-fanteisio rhywiol ar blant. Bydd y Bwrdd Diogelu Annibynnol Cenedlaethol yn cryfhau'r fframwaith diogelu ymhellach a bydd yn cefnogi gwelliannau i arfer ledled Cymru.
 
13:34
Thank you. First Minister, Wales is the only home nation that does not keep track of how long a child has either a child protection plan in place or is on a child protection register. Being on the register or having a plan in place is a key indicator of a child at risk, but the information your Government currently holds is a year-end snapshot and does not measure a child’s length of exposure to risk. If we don’t have this important measure in place, First Minister, how is your Government going to be able to ascertain whether or not we have children simply drifting in the system without having a concrete resolution to the situation they find themselves in?
Diolch yn fawr. Brif Weinidog, Cymru yw'r unig un o’r gwledydd cartref nad yw'n cadw cofnod o ba mor hir y bu gan blentyn gynllun amddiffyn plant ar waith neu ei fod ar gofrestr amddiffyn plant. Mae bod ar y gofrestr neu fod â chynllun ar waith yn ddangosydd allweddol o blentyn mewn perygl, ond cipolwg diwedd blwyddyn yw’r unig wybodaeth sydd gan eich Llywodraeth ar hyn o bryd ac nid yw'n mesur am ba hyd y mae plentyn wedi ei amlygu i risg. Os nad yw’r mesur pwysig hwn ar waith gennym, Brif Weinidog, sut mae eich Llywodraeth yn mynd i allu canfod pa un a oes gennym blant nad ydynt yn cael sylw yn y system a heb gael datrysiad pendant i'r sefyllfa y maen nhw’n canfod eu hunain ynddi?
 
13:34
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
While I would argue is that the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014 further strengthens the existing safeguarding arrangements for children, it does introduce a new duty to report to the local authority, and it does define ‘a child at risk’. We know that other organisations, such as health services, the police service and probation services, will be required to inform the local authority where they have reasonable cause to believe that a child is at risk. Following such notification, the local authorities will exercise their existing duty to investigate under the current Children Act 2004. So, my argument would be that the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014 strengthens the provision that’s available for children who are at risk, and that is something I’m sure that Members will welcome.
Yr hyn y byddwn yn ei ddadlau yw bod Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Lles (Cymru) 2014 yn cryfhau’r trefniadau diogelu presennol ar gyfer plant ymhellach, mae'n cyflwyno dyletswydd newydd i hysbysu’r awdurdod lleol, ac mae'n diffinio 'plentyn mewn perygl'. Rydym ni’n gwybod y bydd yn ofynnol i sefydliadau eraill, fel gwasanaethau iechyd, gwasanaeth yr heddlu a gwasanaethau prawf, hysbysu’r awdurdod lleol pan fo ganddynt achos rhesymol i gredu bod plentyn mewn perygl. Yn dilyn hysbysiad o'r fath, bydd yr awdurdodau lleol yn arfer eu dyletswydd bresennol i ymchwilio o dan y Ddeddf Plant 2004 bresennol. Felly, fy nadl i fyddai bod Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Lles (Cymru) 2014 yn cryfhau'r ddarpariaeth sydd ar gael i blant sydd mewn perygl, ac mae hynny'n rhywbeth rwy'n siŵr y bydd yr Aelodau'n ei groesawu.
 
Cwestiynau Heb Rybudd gan Arweinwyr y Pleidiau
Questions Without Notice from the Party Leaders
 
13:35
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
We now move to questions from the party leaders, and first this afternoon we have the leader of Plaid Cymru, Leanne Wood.
Symudwn at gwestiynau gan arweinwyr y pleidiau nawr, ac arweinydd Plaid Cymru, Leanne Wood, sydd gyntaf y prynhawn yma.
 
13:35
Leanne WoodBywgraffiadBiographyArweinydd Plaid Cymru / The Leader of Plaid Cymru
Diolch, Lywydd. First Minister, what steps is the Welsh Government taking to make itself more accountable for outcomes in the NHS?
Diolch, Lywydd. Brif Weinidog, pa gamau mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i wneud ei hun yn fwy atebol am ganlyniadau yn y GIG?
 
13:35
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, outcomes are something on which I am questioned, and, indeed, the Minister for Health and Social Services, on a regular basis in this Chamber.
Wel, mae canlyniadau'n rhywbeth yr wyf i ac, yn wir, y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol yn cael ein holi amdanynt yn rheolaidd yn y Siambr hon.
 
13:36
First Minister, you have said that the next election is all going to be about your record in office, and I couldn’t agree more. That’s why I want to ask you today about not only your decision to drop the eight-minute ambulance target, but your decision not to publish the relevant figures as well. Now, on 23 May 2013, the health Minister, in a written statement, said:
Brif Weinidog, rydych chi wedi dweud bod yr etholiad nesaf yn mynd i ymwneud yn llwyr a’ch hanes yn y swydd, ac ni allwn gytuno mwy â hynny. Dyna pam yr hoffwn ofyn i chi heddiw am eich penderfyniad i ddiddymu’r targed wyth munud i ambiwlansys yn ogystal â’ch penderfyniad i beidio â chyhoeddi'r ffigurau perthnasol hefyd. Nawr, ar 23 Mai 2013, dywedodd y Gweinidog iechyd, mewn datganiad ysgrifenedig:
 
‘I understand the importance of maintaining information relating to the eight minute response as a comparator of performance with other UK nations’.
‘Deallaf bwysigrwydd cadw’r wybodaeth am ymateb o fewn wyth munud er mwyn gallu cymharu perfformiad â gwledydd eraill y DU’
 
A month later, on the floor of this Chamber, he gave his assurance that the data on the eight-minute response times would be available for scrutiny. Why was the health Minister’s assurance overturned?
Fis yn ddiweddarach, ar lawr y Siambr hon, rhoddodd fe sicrhaodd y byddai'r data ar amseroedd ymateb wyth munud ar gael i graffu arno. Pam y cafodd sicrhad y Gweinidog iechyd ei wrthdroi?
 
13:36
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
First of all, of course, the reason why these changes are taking place is that, at the discussions with the ambulance—the paramedics themselves—and, indeed, with the Welsh Ambulance Services NHS Trust, and, indeed, with the local health boards, England is changing the way it actually measures ambulance response times, and we’re not going to be in a position where, because of the way we’ve historically done it, we’re in a worse position than England purely because of the way we count. Clearly, we know that, even though this isn’t a competition between Wales and England, it’s important that people are able to have broadly comparative methods by which they can compare ambulance response times. That’s exactly what we’ve done.
Yn gyntaf oll, wrth gwrs, y rheswm pam mae’r newidiadau hyn yn cael eu gwneud yw, yn y trafodaethau gyda'r ambiwlans—y parafeddygon eu hunain—ac, yn wir, gydag Ymddiriedolaeth GIG Gwasanaethau Ambiwlans Cymru, ac, yn wir, gyda'r byrddau iechyd lleol, bod Lloegr yn newid y ffordd y mae’n mesur amseroedd ymateb ambiwlansys, ac nid ydym yn mynd i fod mewn sefyllfa lle, oherwydd y ffordd yr ydym ni wedi ei wneud yn hanesyddol, ein bod mewn sefyllfa waeth na Lloegr dim ond oherwydd y ffordd yr ydym ni’n cyfrif. Yn amlwg, rydym ni’n gwybod, er nad cystadleuaeth rhwng Cymru a Lloegr yw hon, ei bod yn bwysig y gall pobl gael dulliau cymharol debyg ar gyfer cymharu amseroedd ymateb ambiwlansys. Dyna'n union yr hyn yr ydym ni wedi ei wneud.
 
13:37
First Minister, I agree that the target in itself—the eight-minute response time—might well be too simplistic as a target, but it’s unacceptable to stop publishing data just because it makes you look bad. Now, the eight-minute target may well be imperfect, but people have the right to compare performance and scrutinise outcomes. They have the right to hold you to account. So, what makes you think that you should be allowed to get away with hiding your failings?
Brif Weinidog, rwy’n cytuno efallai’n wir fod y targed ynddo’i hun—y targed ymateb wyth munudyn yn rhy syml fel targed, ond mae'n annerbyniol rhoi'r gorau i gyhoeddi data dim ond oherwydd ei fod yn gwneud i chi edrych yn wael. Nawr, efallai’n wir fod y targed wyth munud yn amherffaith, ond mae gan bobl yr hawl i gymharu perfformiad a chraffu ar ganlyniadau. Mae ganddyn nhw’r hawl i’ch dwyn chi i gyfrif. Felly, beth sy'n gwneud i chi feddwl y dylech chi gael yr hawl i guddio eich methiannau?
 
13:37
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, first of all she complains about the change in the eight-minute response time and then says she doesn’t agree with it anyway. I mean, she can’t have it both ways. And, secondly, we are not not publishing data; the data will be available, as is always the case, and the data will be available for scrutiny by this National Assembly. I do not see how she can say that, somehow, data is not going to be published in the future; clearly, it will.
Wel, yn gyntaf oll mae hi'n achwyn am y newid i’r amser ymateb wyth munud ac yna'n dweud nad yw'n cytuno ag ef beth bynnag. Hynny yw, ni all hi ei chael hi bob ffordd. Ac, yn ail, nid ydym yn peidio â chyhoeddi data; bydd y data ar gael, fel sy'n digwydd bob amser, a bydd y data ar gael i’r Cynulliad Cenedlaethol hwn graffu arno. Nid wyf yn gweld sut y gall hi ddweud, rywsut, nad yw data’n mynd i gael ei gyhoeddi yn y dyfodol; mi fydd, yn amlwg.
 
13:38
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
We now move to the leader of the opposition, Andrew R.T. Davies.
Symudwn nawr at arweinydd yr wrthblaid, Andrew R.T. Davies.
 
13:38
Andrew R.T. DaviesBywgraffiadBiographyArweinydd yr Wrthblaid / The Leader of the Opposition
Thank you, Presiding Officer. First Minister, do you still think Jeremy Corbyn is an unusual choice as leader of the Labour Party? Because, obviously, in the election campaign, you said you thought he was an unusual choice, but your health Minister gave him a glowing endorsement.
Diolch i chi, Lywydd. Brif Weinidog, a ydych chi’n dal i feddwl bod Jeremy Corbyn yn ddewis anarferol fel arweinydd y Blaid Lafur? Oherwydd, yn amlwg, yn yr ymgyrch etholiadol, dywedasoch eich bod yn meddwl ei fod yn ddewis anarferol, ond rhoddodd eich Gweinidog iechyd gymeradwyaeth frwd iddo.
 
13:38
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, as the First Minister of Wales, and the leader of Welsh Labour, I’m here to answer questions regarding the Welsh Government, not anyone else.
Wel, fel Prif Weinidog Cymru, ac arweinydd Llafur Cymru, rwyf yma i ateb cwestiynau am Lywodraeth Cymru, nid unrhyw un arall.
 
13:38
Andrew R.T. DaviesBywgraffiadBiography
As I understand it, you regard it quite important—that relationship between the leader in Westminster and the leader of the Welsh Labour Party, which is Jeremy Corbyn, not your good self. You’re meeting him tomorrow—you are meeting him tomorrow, and I hope very much that you will be talking to him about your dreadful health statistics. You promised a government that was going to deliver. At the end of July, 443,000 people were waiting to start treatment here in Wales—443,000. What your Government and your time as First Minister has delivered is a doubling of waiting times here in Wales. What will you be telling Jeremy Corbyn about your record here in Wales?
Yn ôl a ddeallaf, rydych chi’n credu ei bod yn eithaf pwysig—y berthynas rhwng yr arweinydd yn San Steffan ac arweinydd Plaid Lafur Cymru, sef Jeremy Corbyn, nid chi eich hun. Rydych chi’n cyfarfod ag ef yfory—rydych chi’n cyfarfod ag ef yfory, ac rwy’n gobeithio'n fawr y byddwch yn siarad ag ef am eich ystadegau iechyd erchyll. Addawsoch lywodraeth a oedd yn mynd i gyflawni. Ar ddiwedd mis Gorffennaf, roedd 443,000 o bobl yn aros i ddechrau triniaeth yma yng Nghymru—443,000. Yr hyn y mae eich Llywodraeth a'ch amser fel Prif Weinidog wedi ei gyflawni yw dyblu amseroedd aros yma yng Nghymru. Beth fyddwch chi’n ei ddweud wrth Jeremy Corbyn am eich hanes yma yng Nghymru?
 
13:39
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, I don’t have a London obsession like him; I don’t take orders from London, as he does. As we’ve seen before, he waits a couple of days before he says anything, so he gets the green light from his masters in London. Let me tell him something: we have delivered a good health service, we have made sure that spending grows on health, despite the 10 per cent cut in our budget from his party, about which he has done absolutely nothing. And we will not cut education by 20 per cent, we will not cut local government by 12 per cent, we will not cut spending on job creation by 30 per cent—all the things that he wants to do. We will always stand up for Wales, fight for Wales. It’s a shame he’s so mute.
Wel, nid oes gennyf obsesiwn â Llundain fel sydd ganddo fe; Nid wyf yn cymryd gorchmynion gan Lundain, fel y mae ef. Fel rydym ni wedi ei weld o'r blaen, mae'n aros diwrnod neu ddau cyn iddo ddweud unrhyw beth, fel ei fod yn cael y golau gwyrdd gan ei feistri yn Llundain. Gadewch i mi ddweud rhywbeth wrtho: rydym ni wedi darparu gwasanaeth iechyd da, rydym ni wedi gwneud yn siŵr bod y gwariant ar iechyd yn tyfu, er gwaethaf y toriad o 10 y cant i’n cyllideb gan ei blaid ef, ac nid wyf ef wedi gwneud dim byd o gwbl am hynny. Ac ni fyddwn yn torri gwariant ar addysg gan 20 y cant, ni fyddwn yn torri llywodraeth leol gan 12 y cant, ni fyddwn yn torri gwariant ar greu swyddi gan 30 y cant—yr holl bethau y mae ef eisiau eu gwneud. Byddwn bob amser yn sefyll dros Gymru, yn ymladd dros Gymru. Mae'n drueni ei fod ef mor fud.
 
13:40
Andrew R.T. DaviesBywgraffiadBiography
We will protect the health budgets, something that you have not done and failed to do, First Minister. Four hundred and forty-three thousand people—[Interruption.]—are waiting to start treatment—
Byddwn ni’n amddiffyn y cyllidebau iechyd, rhywbeth nad ydych chi wedi ei wneud ac wedi methu â’i wneud, Brif Weinidog. Mae pedwar cant a phedwar deg tri o filoedd o bobl—[Torri ar draws.]—yn aros i ddechrau eu triniaeth—
 
13:40
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
Order. Order.
Trefn. Trefn.
 
13:40
Andrew R.T. DaviesBywgraffiadBiography
[Continues.]—First Minister. That’s double the number that were waiting when you became First Minister. That’s what you have delivered to the people of Wales and the patients who are waiting to start their treatment. Jeremy Corbyn, when he was in Cardiff, lamented the devastating health cuts that you’ve put on the Welsh NHS budget. He lamented that. Will you be apologising? Will you be apologising for those cuts when you meet him tomorrow, First Minister?
[Yn parhau.]—Brif Weinidog. Mae hynny’n ddwbl y nifer a oedd yn aros pan ddaethoch chi yn Brif Weinidog. Dyna beth yr ydych chi wedi ei gyflawni dros bobl Cymru a'r cleifion sy'n aros i ddechrau eu triniaeth. Gresynodd Jeremy Corbyn, pan yr oedd yng Nghaerdydd, y toriadau iechyd dinistriol rydych chi wedi eu gwneud i gyllideb y GIG yng Nghymru. Gresynodd hynny. A fyddwch chi’n ymddiheuro? A fyddwch chi’n ymddiheuro am y toriadau hynny pan fyddwch chi’n cyfarfod ag ef yfory, Brif Weinidog?
 
13:40
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
He was talking about the cuts imposed by your party. Don’t try and use his comments out of context. The one thing about the leader of the opposition is that he doesn’t get it, does he? When the Tories ran Wales, waiting times were years—years. We remember the 1990s. We remember when they were in charge and people were waiting two or three years for cataract operations as a matter of course. So he can’t lecture us in terms of waiting times. He sits there and says nothing when, for example, the justice system is being destroyed by charges imposed in criminal trials that makes the justice system look like nothing more than a racket. He said nothing about the closures of magistrates courts and county courts across Wales—absolutely nothing whatsoever. He says nothing when we see cuts imposed on the Welsh budget. We do know, in fairness—he’s been honest—he has said he’d cut education spending by 20 per cent. We’ve gone through this: 30 per cent in job creation; 12 per cent cut in local government; a massive increase in the council tax as a result of that—[Interruption.] They’ve been honest and said that—
Roedd yn sôn am y toriadau a orfodwyd gan eich plaid chi. Peidiwch â cheisio defnyddio ei sylwadau allan o’u cyd-destun. Yr un peth am arweinydd yr wrthblaid yw nad yw'n ei deall hi, ydy e? Pan roedd y Torïaid yn rhedeg Cymru, roedd amseroedd aros yn flynyddoedd—blynyddoedd. Rydym ni’n cofio’r 1990au. Rydym ni’n cofio pan roedden nhw wrth y llyw a phobl yn aros dwy neu dair blynedd am lawdriniaethau cataract fel mater o drefn. Felly ni all ein darlithio ni ar amseroedd aros. Mae'n eistedd yn y fan yna ac yn dweud dim pan, er enghraifft, fo’r system gyfiawnder yn cael ei dinistrio gan daliadau sy’n cael eu codi mewn achosion llys troseddol sy'n gwneud i’r system gyfiawnder edrych fel dim byd mwy na thwyll. Ni ddywedodd ddim am gau llysoedd ynadon a llysoedd sirol ledled Cymru—dim byd o gwbl. Nid yw’n dweud dim pan fyddwn ni’n gweld toriadau’n cael eu gorfodi ar gyllideb Cymru. Rydym ni’n gwybod, er tegwch—mae e wedi bod yn onest—mae e wedi dweud y byddai’n torri gwariant ar addysg gan 20 y cant. Rydym ni wedi mynd trwy hyn: 30 y cant o ran creu swyddi; 12 y cant o ran llywodraeth leol; cynnydd enfawr i’r dreth gyngor o ganlyniad i hynny— [Torri ar draws.] Maen nhw wedi bod yn onest ac wedi dweud—
 
13:41
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
Order.
Trefn.
 
13:41
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
It’s a real shame that, unlike those of us on these benches, he cannot bring himself to think for himself and stand up for Wales.
Mae'n drueni mawr, yn wahanol i ni ar y meinciau hyn, na all orfodi ei hun i feddwl drosto'i hun a sefyll dros Gymru.
 
13:41
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
It’s not often I say I can’t hear Andrew R.T. Davies, but I couldn’t today. So, can we just tone it down a little? We now move to the leader of the Welsh Liberal Democrats, Kirsty Williams.
Nid yn aml y byddaf yn dweud na allaf glywed Andrew R.T. Davies, ond ni allwn heddiw. Felly, a allwn ni dawelu ychydig? Symudwn nawr at arweinydd Democratiaid Rhyddfrydol Cymru, Kirsty Williams.
 
13:42
Kirsty WilliamsBywgraffiadBiographyArweinydd Democratiaid Rhyddfrydol Cymru / The Leader of the Welsh Liberal Democrats
Thank you, Presiding Officer. First Minister, could you outline what actions and steps your Government has taken to improve delayed transfers of care over the past two years?
Diolch i chi, Lywydd. Brif Weinidog, a wnewch chi amlinellu pa weithredoedd a chamau y mae eich Llywodraeth wedi eu cymryd i wella oedi wrth drosglwyddo gofal yn ystod y ddwy flynedd ddiwethaf?
 
13:42
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, we have seen, of course, the figures improve. That’s because we’ve made sure that social services spending has been protected. We know that the health and social services budgets are intimately linked. To try and divorce one from the other is unrealistic, and we know that health and social services spending is 8 per cent higher in Wales per head than is the case in England.
Wel, rydym ni wedi gweld, wrth gwrs, y ffigurau’n gwella. Mae hynny oherwydd ein bod wedi gwneud yn siŵr bod gwariant ar wasanaethau cymdeithasol wedi ei ddiogelu. Rydym ni’n gwybod bod y cyllidebau iechyd a gwasanaethau cymdeithasol wedi’u cysylltu'n agos. Mae ceisio gwahanu un oddi wrth y llall yn afrealistig, ac rydym ni’n gwybod bod gwariant ar iechyd a gwasanaethau cymdeithasol 8 y cant yn uwch yng Nghymru fesul pen na’r hyn sy'n wir yn Lloegr.
 
13:42
Kirsty WilliamsBywgraffiadBiography
It’s clearly not working, First Minister, and I don’t know which figures you’ve been looking at. So far, every month of 2015 has seen a year-on-year increase in the number of people stuck unnecessarily in a hospital bed in Wales. Three out of those seven months for which figures are available show an increase of more than 20 per cent in the number of delayed transfers of care last year. What impact do you think those delayed transfers of care will have on the ability of the NHS to admit patients to hospital wards in a timely fashion?
Mae’n amlwg nad yw'n gweithio, Brif Weinidog, ac nid wyf yn gwybod pa ffigurau yr ydych chi wedi bod yn edrych arnynt. Hyd yn hyn, bu cynnydd flwyddyn ar ôl blwyddyn yn nifer y bobl sy’n cael eu cadw’n ddiangen mewn gwely ysbyty yng Nghymru yn ystod pob mis yn 2015. Mae tri allan o'r saith mis hynny y mae ffigurau ar gael ar eu cyfer yn dangos cynnydd o fwy na 20 y cant i nifer yr achosion o oedi wrth drosglwyddo gofal y llynedd. Pa effaith ydych chi’n meddwl y bydd yr achosion hynny o oedi wrth drosglwyddo gofal yn ei chael ar allu'r GIG i dderbyn cleifion i wardiau ysbyty yn brydlon?
 
13:43
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, nobody wishes to see people staying in hospital for longer than is necessary. We know that the number of patients experiencing a delayed transfer of care has fallen over time. It is right to say that, recently, numbers have fluctuated. There have been reductions. They’ve not been consistent reductions; that I accept. I can say that the Deputy Minister has been meeting with senior officials of health boards and their local authorities to discuss the reasons for delayed transfers of care and the actions those bodies are putting in place to bring about a sustained reduction in the number and extent of them.
Wel, nid oes unrhyw un yn dymuno gweld pobl yn aros yn yr ysbyty am fwy o amser nag sydd angen. Rydym ni’n gwybod bod nifer y cleifion sy’n dioddef oedi wrth drosglwyddo gofal wedi gostwng dros amser. Mae'n iawn i ddweud, yn ddiweddar, bod y niferoedd wedi amrywio. Bu gostyngiadau. Nid ydynt wedi bod yn ostyngiadau cyson; rwy’n derbyn hynny. Gallaf ddweud bod y Dirprwy Weinidog wedi bod yn cyfarfod ag uwch swyddogion byrddau iechyd a'u hawdurdodau lleol i drafod y rhesymau dros oedi wrth drosglwyddo gofal a'r camau y mae’r cyrff hynny’n eu cymryd i sicrhau gostyngiad cyson i’w nifer a’u hyd.
 
13:43
Kirsty WilliamsBywgraffiadBiography
First Minister, you are truly stretching the realms of credibility when you say that these numbers are improving. January: up 22 per cent on January last year. February: up 20 per cent on February last year. July of this year: up 10 per cent on July of last year. July of this year: 503 patients were in beds when they didn’t need to be there. That’s almost the entire bed capacity of the Wrexham Maelor Hospital. It’s simply not credible for you to stand there and say the numbers are getting better. The evidence is different. And you’ve repeated it again today. You have repeated it again today. Your defence, long used by you and the health Minister to explain poor performance against other targets in the NHS, has been to say it’s because you’re spending money on social services. Now, these delayed transfers of care suggest that it’s not cutting the mustard. It’s not making a difference. The Met Office has already given a warning that this winter could be a particularly harsh and severe one. What immediate steps—no more discussions with the Deputy Minister, but what immediate steps will you take to ensure that bed capacity in the Welsh NHS is maximised so that people are not left languishing in a bed or finding it difficult to be admitted from either the community or a packed out A&E department?
Brif Weinidog, rydych chi wir yn ymestyn ffiniau hygrededd pan eich bod yn dweud bod y rhifau hyn yn gwella. Ionawr: cynnydd o 22 y cant ers mis Ionawr y llynedd. Chwefror: cynnydd o 20 y cant ers mis Chwefror y llynedd. Gorffennaf eleni: cynnydd o 10 y cant ers mis Gorffennaf y llynedd. Gorffennaf eleni: roedd 503 o gleifion mewn gwelyau pan nad oedd angen iddyn nhw fod yno. Mae hynny bron i holl welyau Ysbyty Maelor Wrecsam. Nid yw'n gredadwy eich bod yn sefyll yn y fan yna a dweud bod y rhifau’n gwella. Mae'r dystiolaeth yn wahanol. Ac rydych chi wedi ei ailadrodd eto heddiw. Rydych chi wedi ei ailadrodd eto heddiw. Eich amddiffyniad, a ddefnyddiwyd gennych chi a’ch Gweinidog iechyd ers amser maith i egluro perfformiad gwael yn erbyn targedau eraill yn y GIG, fu dweud ei fod oherwydd eich bod yn gwario arian ar wasanaethau cymdeithasol. Nawr, mae'r achosion hyn o oedi wrth drosglwyddo gofal yn awgrymu nad yw hyn yn gweithio. Nid yw'n gwneud gwahaniaeth. Mae'r Swyddfa Dywydd eisoes wedi rhoi rhybudd y gallai’r gaeaf hwn fod yn un arbennig o galed ac anodd. Pa gamau uniongyrchol—dim mwy o drafodaethau gyda'r Dirprwy Weinidog, ond pa gamau uniongyrchol wnewch chi eu cymryd i sicrhau y gwneir y defnydd gorau posibl o nifer y gwelyau yn y GIG yng Nghymru fel nad yw pobl yn cael eu gadael mewn gwely neu’n ei chael yn anodd cael eu derbyn o’r gymuned neu o adran damweiniau ac achosion brys orlawn?
 
13:44
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
First of all, there are always winter plans in place. She will know that, last year, those winter plans were in place and that, despite the challenges that the NHS in Wales faced in December and January, we did not see the same scenes as we saw in English A&E departments, where tents were being erected in car parks to see people. But it was tough; there is no question about that. We know that in the winter, we do see admissions to A&E spike, but our LHBs are ready for that.
Yn gyntaf oll, mae cynlluniau ar waith ar gyfer y gaeaf bob amser. Bydd hi’n gwybod, y llynedd, bod y cynlluniau hynny ar gyfer y gaeaf ar waith ac, er gwaethaf yr heriau a wynebwyd gan y GIG yng Nghymru ym mis Rhagfyr a mis Ionawr, ni welsom yr un golygfeydd a welsom yn adrannau Damweiniau ac Achosion Brys Lloegr, lle'r oedd pebyll yn cael eu codi mewn meysydd parcio i weld pobl. Ond roedd hi’n anodd; nid oes amheuaeth am hynny. Rydym ni’n gwybod, yn y gaeaf, ein bod yn gweld derbyniadau i adrannau damweiniau ac achosion brys yn cynyddu’n helaeth, ond mae ein BILlau yn barod am hynny.
 
She has used figures in a particular way. We know that delayed transfers of care have come down—not consistently down every month, but the trend is downwards—and that’s because we know that we’ve protected social services spending, particularly as we see what’s happening in England, where the exact opposite is happening. The reason we do that is because you can’t divorce health and social services spending. What’s happened in England is that spending has been taken out of social services and now, of course, we see the consequences.
Mae hi wedi defnyddio ffigurau mewn ffordd benodol. Rydym ni’n gwybod bod oedi wrth drosglwyddo gofal wedi gostwng—nid gostyngiad cyson bob mis, ond mae’r duedd am i lawr—ac mae hynny oherwydd ein bod yn gwybod ein bod ni wedi diogelu gwariant ar wasanaethau cymdeithasol, yn enwedig wrth i ni weld yr hyn sy'n digwydd yn Lloegr, lle mae’r union wrthwyneb yn digwydd. Y rheswm rydym ni’n gwneud hynny yw oherwydd na allwch chi wahanu gwariant ar iechyd a gwasanaethau cymdeithasol. Yr hyn sydd wedi digwydd yn Lloegr yw bod gwariant wedi cael ei gymryd allan o’r gwasanaethau cymdeithasol a nawr, wrth gwrs, rydym ni’n gweld y canlyniadau.
 
13:45
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
We now move back to questions on the paper and it’s question 3—Joyce Watson.
Symudwn yn ôl at y cwestiynau ar y papur nawr, a chwestiwn 3—Joyce Watson.
 
Polisi Caffael Cyhoeddus
Public Procurement Policy
 
13:45
3. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am bolisi caffael cyhoeddus Llywodraeth Cymru? OAQ(4)2436(FM)
3. Will the First Minister make a statement on the Welsh Government's public procurement policy? OAQ(4)2436(FM)
 
13:46
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
In June, we issued a revised Wales procurement policy statement, making clear our expectations for public bodies and how performance will be measured and monitored. The new powers that came into effect in August will enable us to regulate on procurement matters, further strengthening that policy statement.
Cyhoeddwyd datganiad polisi caffael Cymru diwygiedig gennym ym mis Mehefin, yn egluro ein disgwyliadau ar gyfer cyrff cyhoeddus a sut y bydd perfformiad yn cael ei fesur a'i fonitro. Bydd y pwerau newydd a ddaeth i rym ym mis Awst yn ein galluogi i reoleiddio ar faterion caffael, gan gryfhau’r datganiad polisi hwnnw ymhellach.
 
13:46
I thank you for that answer, First Minister. The cross-party construction group published a report, led by industry, on the procurement process, at the end of last term. You have just announced that we have received new powers to regulate in this particular area. With public sector contracts worth £4.3 billion, that is a massive opportunity to boost home-grown businesses. How will the new powers benefit the businesses on the ground, particularly in my area, First Minister, and help small businesses?
Diolchaf i chi am yr ateb yna, Brif Weinidog. Cyhoeddodd y grŵp adeiladu trawsbleidiol adroddiad, dan arweiniad y diwydiant, ar y broses gaffael, ddiwedd y tymor diwethaf. Rydych chi newydd gyhoeddi ein bod wedi derbyn pwerau newydd i reoleiddio yn y maes penodol hwn. Gyda chontractau sector cyhoeddus gwerth £4.3 biliwn, mae hwnnw’n gyfle enfawr i roi hwb i fusnesau cartref. Sut fydd y pwerau newydd o fudd i'r busnesau ar lawr gwlad, yn enwedig yn fy ardal i, Brif Weinidog, ac yn helpu busnesau bach?
 
13:46
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Welsh Ministers now have the ability to regulate on procurement matters, including strengthening the Wales procurement policy statement, and Value Wales officials are developing a plan for utilising those new powers. There was a refreshed statement, as I mentioned, on 9 June. We are enabling our local suppliers to increase their share of procurement in Wales, and 65 per cent of the volume of contract awards published on Sell2Wales is won by Wales-based suppliers.
Mae’r gallu gan Weinidogion Cymru erbyn hyn i reoleiddio ar faterion caffael, gan gynnwys cryfhau datganiad polisi caffael Cymru, ac mae swyddogion Gwerth Cymru yn datblygu cynllun ar gyfer defnyddio’r pwerau newydd hynny. Cafwyd datganiad newydd, fel y soniais, ar 9 Mehefin. Rydym yn galluogi ein cyflenwyr lleol i gynyddu eu cyfran o gaffael yng Nghymru, ac enillir 65 y cant o gyfanswm y dyfarniadau contract a gyhoeddir ar GwerthwchiGymru gan gyflenwyr wedi'u lleoli yng Nghymru.
 
13:47
Brif Weinidog, efallai eich bod chi wedi gweld y rhaglen ar y BBC yn ddiweddar, sef ‘The Farmer and the Food Chain’. Yn y rhaglen honno, roedd nifer yn galw ar Lywodraeth Cymru i sicrhau bod yna newid sylweddol o ran contractau caffael ar gyfer ysgolion, ysbytai a chyrff cyhoeddus yng Nghymru i sicrhau bod cynhyrchwyr lleol yn cael eu trin yn fwy teg. Felly, yn sgil hyn, a allwch chi ddweud wrthym ni pa drafodaethau y mae Llywodraeth Cymru wedi’u cael gydag awdurdodau lleol ynghylch polisïau caffael bwyd, er mwyn sicrhau bod cynhyrchwyr bwyd lleol yn cael y cyfle i werthu eu cynnyrch i awdurdodau lleol, ac, wrth gwrs, i gyrff cyhoeddus eraill?
First Minister, you may have seen the BBC programme recently, The Farmer and the Food Chain’. In that particular programme, many were calling on the Welsh Government to ensure that there was significant change in terms of procurement contracts for schools, hospitals and public bodies in Wales, in order to ensure that local producers are treated more fairly. So, in light of this, can you tell us what discussions the Welsh Government have had with local authorities on food procurement processes, to ensure that local food producers have an opportunity to sell their produce to local authorities and, of course, to other public bodies?
 
13:48
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Mewn ffordd, y sector bwyd a wnaeth arwain ar hwn. Rwy’n cofio, mwy na 10 mlynedd yn ôl, sicrhau bod cig eidion o Gymru’n cael ei ddefnyddio yn y gwasanaeth iechyd. Y broblem oedd nid bod yna ryw broblem gyda’r byrddau iechyd eu hunain ynglŷn â phrynu bwyd o Gymru, ond bryd hynny, nid oedd digon o gwmnïau a oedd yn gallu sicrhau bod bwyd ar gael dydd ar ôl dydd, wythnos ar ôl wythnos. Cafodd hynny ei ddelio gydag ef ac wedyn, wrth gwrs, aeth cig eidion o Gymru i mewn i’r gwasanaeth iechyd.
In a way, it’s the food sector that led on this. I remember, more than 10 years ago, ensuring the beef from Wales was used in the health service. The problem was not that there was any problem with the health boards themselves as regards purchasing Welsh food, but at the time, there wasn’t a sufficient number of companies who could ensure that there was a continuous supply of food available. That was dealt with and, after that, Welsh beef went into the health service.
 
Rwy’n gwybod, er enghraifft, bod sawl awdurdod lleol—mae Sir Gâr wedi bod yn flaengar yn ers blynyddoedd ynglŷn â hyn—sydd â swyddogion sy’n delio gyda materion caffael er mwyn sicrhau bod cynhyrchwyr lleol yn cael y cyfle i fidio am gytundebau. Rŷm yn gweld hynny’n digwydd ar draws Cymru. Fel y dywedais i, mae yna fwyafrif yn awr, ynglŷn â rhai contractau, sy’n cael eu hennill gan gwmnïau lleol.
I know, for example, that many local authorities—Carmarthenshire have been very innovative on this for several years—have procurement officers dealing with procurement issues in order to ensure that local producers have opportunities to bid for contracts. We see that happening throughout the whole of Wales. As I said, with some contracts now, the majority are actually won by local companies.
 
13:49
Rhun ap IorwerthBywgraffiadBiography
Rwy’n croesawu’n sicr y ffaith bod rheoliadau newydd ynglŷn â chaffael cyhoeddus yn mynd i gael eu cyflwyno’r flwyddyn nesaf, ond a yw’r Prif Weinidog yn cydnabod na allwn ni fforddio aros eiliad yn rhagor cyn gweld gweithredu’n digwydd yn y maes hwn? Mae yna ormod o gwmnïau rwy’n siarad â hwy—yn cynnwys un cwmni rwy’n ymweld ag ef bore yfory, fel mae’n digwydd—yn teimlo eu bod nhw’n cael eu heithrio rhag gallu cystadlu am gytundebau cyhoeddus pwysig. Rwy’n falch o glywed Joyce Watson ar feinciau cefn Llafur yn dweud ei bod hi’n cytuno bod y Llywodraeth Lafur hon wedi methu ag ennill tir sylweddol o ran caffael cyhoeddus. Ni allwn fforddio oedi rhagor.
I certainly welcome the fact that new regulations on public procurement are to be brought forward next year, but would the First Minister acknowledge that we can’t afford to wait a second longer before we see action happening in this area? There are too many companies that I speak to—including one company that I’ll be visiting tomorrow morning, as it happens—that feel that they are being excluded from competing for important public contracts. I’m pleased to hear Joyce Watson on the Labour backbenches saying that she agrees that this Labour Government has failed to make significant ground in terms of public procurement. We can’t afford any further delays.
 
13:49
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Wel, nid dyna beth y dywedodd hi, i fod yn hollol deg iddi hi; nid dyna’r hyn a ddywedodd hi o gwbl. Rŷm ni wedi bod yn llwyddiannus dros ben ynglŷn â sicrhau bod mwy o gontractau’n cael eu hennill gan fusnesau o Gymru. Mae 55 y cant, er enghraifft, o wariant blynyddol ynglŷn â chaffael yn cael ei ennill, unwaith eto, gan gwmnïau o Gymru. Mae yna ‘jump’ sylweddol wedi bod yn y nifer o gwmnïau sydd yn gallu cael busnes drwy ennill contractau drwy’r system caffael yma yng Nghymru. Wrth gwrs, mae gennym ni nawr fwy o bwerau fel Gweinidogion er mwyn sicrhau bod y gwellhad yn parhau.
Well, that’s not what she said, to be perfectly fair to her; that’s not what she said at all. We have been extremely successful as regards securing more contracts and ensuring that more contracts are won by Welsh companies. For example, 55 per cent of the annual spend on procurement is, once again, won by Welsh companies. There’s been a significant increase in the number of companies that are able to secure business by winning contracts through the procurement system here in Wales. Of course, we now have new powers as Ministers to ensure that that improvement continues.
 
13:50
Kirsty WilliamsBywgraffiadBiography
Presiding Officer, I declare an interest: that my husband is a partner in a farming business. Last week, First Minister, I joined graziers on the Epynt and served lamb rolls to the troops that were training on that particular facility, as part of the NFU’s Back British Farming campaign. As well as doing what you can to increase public procurement of Welsh produce, including Welsh lamb, given that the market price is so bad at the moment, would you commit to writing to the MOD to ensure that all Government departments, whether in the Welsh Government or, indeed, in the Westminster Government, do their bit to support the usage of Welsh food and British food in public sector contracts?
Lywydd, rwyf yn datgan buddiant: bod fy ngŵr yn bartner mewn busnes ffermio. Yr wythnos diwethaf, Brif Weinidog, ymunais â phorwyr ar Fynydd Epynt gan weini rholiau cig oen i'r milwyr a oedd yn hyfforddi yn y cyfleuster arbennig hwnnw, yn rhan o ymgyrch Back British Farming Undeb Cenedlaethol yr Amaethwyr. Yn ogystal â gwneud yr hyn a allwch i gynyddu caffael cyhoeddus o gynnyrch o Gymru, gan gynnwys cig oen Cymru, o ystyried bod pris y farchnad mor wael ar hyn o bryd, a wnewch chi ymrwymo i ysgrifennu at y Weinyddiaeth Amddiffyn i sicrhau bod holl adrannau'r Llywodraeth, pa un a ydynt yn Llywodraeth Cymru ai peidio neu, yn wir, yn Llywodraeth San Steffan, yn chwarae eu rhan i gefnogi'r defnydd o fwyd o Gymru a bwyd o Brydain mewn contractau sector cyhoeddus?
 
13:51
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Yes, I will do that. It is something that’s been done before, some years ago. The MOD is not the easiest department to deal with in terms of getting a straight answer on anything, but, certainly, I will write along the terms that she has suggested. I’m certainly more than happy to join her and, indeed, the farming unions in encouraging more people to eat produce from Wales.
Gwnaf, mi wnaf hynny. Mae'n rhywbeth a wnaed o'r blaen, rai blynyddoedd yn ôl. Nid yw’r Weinyddiaeth Amddiffyn yr adran rwyddaf i ymdrin â hi o ran cael ateb syml i unrhyw beth, ond, yn sicr, byddaf yn ysgrifennu yn y modd y mae hi wedi ei awgrymu. Rwy'n sicr yn fwy na hapus i ymuno â hi ac, yn wir, yr undebau ffermio i annog mwy o bobl i fwyta cynnyrch o Gymru.
 
Argyfwng y Ffoaduriaid o Syria
The Syrian Refugee Crisis
 
13:51
4. A wnaiff y Prif Weinidog roi'r wybodaeth ddiweddaraf am ymateb Cymru i argyfwng y ffoaduriaid o Syria? OAQ(4)2434(FM)
4. Will the First Minister provide an update on Wales's response to the Syrian refugee crisis? OAQ(4)2434(FM)
 
6. Pa gamau y bydd Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i ddelio â’r argyfwng ffoaduriaid a dyngarol yn Ewrop? OAQ(4)2422(FM)
6. What actions will the Welsh Government take to deal with the refugee and humanitarian crisis in Europe? OAQ(4)2422(FM)
 
13:51
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Yes. Presiding Officer, I understand that you’ve given permission for questions 4 and 6 to be grouped. I will lead a summit on Thursday to bring together the key agencies and service providers to develop a co-ordinated Wales-wide approach.
Gwnaf. Lywydd, rwy’n deall eich bod wedi rhoi caniatâd i gwestiynau 4 a 6 gael eu grwpio. Byddaf yn arwain uwchgynhadledd ddydd Iau i ddod â’r asiantaethau a’r darparwyr gwasanaeth allweddol ynghyd i ddatblygu dull cydgysylltiedig ledled Cymru.
 
13:52
Thank you very much for that, First Minister. Can I thank you for your very strong leadership and for being the first leader from one of the nations of the UK to actually stake out and say that we will play our part to help those people fleeing from war-torn Syria? Will you join me in also sharing with the Bishop of St Asaph, who is very, very vocal on the fact that we should all be playing our part and that we should be now finding practical ways in which we can move forward to keep that welcome for those people—? Wales has a proud and really good tradition of being a multicultural country, and, under your leadership, I’m sure we will be able to play our part, if there are no others that want to join us.
Diolch yn fawr iawn am hynna, Brif Weinidog. Hoffwn ddiolch i chi am eich arweinyddiaeth gref iawn ac am fod yr arweinydd cyntaf o un o wledydd y DU i leisio eich barn a dweud y byddwn yn chwarae ein rhan i helpu'r bobl hynny sy'n ffoi rhag rhyfel Syria? A wnewch chi hefyd ymuno â mi i rannu ag Esgob Llanelwy, sydd yn lleisio’i farn yn eglur iawn ar y ffaith y dylem i gyd fod yn chwarae ein rhan ac y dylem bellach fod yn dod o hyd i ffyrdd ymarferol o symud ymlaen a chadw’r croeso hwnnw i’r bobl hynny—? Mae gan Gymru draddodiad balch a da iawn o fod yn wlad amlddiwylliannol, ac, o dan eich arweinyddiaeth chi, rwy'n siŵr y byddwn yn gallu chwarae ein rhan, os nad oes unrhyw un arall eisiau ymuno â ni.
 
13:52
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, I thank the Member for her comments. I thought it was important to make a statement as First Minister on this, despite the fact it isn’t a devolved issue, but, sometimes—and other parties have said the same thing. So, this is not a party political issue at all, to my mind. But it is important to say these things. The purpose of Thursday is to make sure that we can talk with local authorities and with other agencies—those bodies that will be responsible for resettling people—to talk through and to understand with them what the challenges are, what needs to be done and what help we can give them in order to make sure that, when we are looking to resettle people, we can all work together in order to make sure that is done as effectively as possible.
Wel, diolchaf i'r Aelod am ei sylwadau. Roeddwn yn meddwl ei bod yn bwysig gwneud datganiad fel Prif Weinidog ar hyn, er gwaethaf y ffaith nad yw'n fater sydd wedi'i ddatganoli, ond, weithiau—ac mae pleidiau eraill wedi dweud yr un peth. Felly, nid yw hwn yn fater o blaid wleidyddol o gwbl, yn fy marn i. Ond mae'n bwysig dweud y pethau hyn. Diben dydd Iau yw gwneud yn siŵr y gallwn siarad ag awdurdodau lleol a chydag asiantaethau eraill—y cyrff hynny a fydd yn gyfrifol am adsefydlu pobl—i drafod ac i ddeall gyda nhw beth yw’r heriau, beth sydd angen ei wneud a pha gymorth allwn ni ei roi iddyn nhw, er mwyn gwneud yn siŵr, pan fyddwn ni’n ceisio adsefydlu pobl, y gallwn ni i gyd weithio gyda'n gilydd er mwyn gwneud yn siŵr bod hynny’n cael ei wneud mor effeithiol â phosibl.
 
13:53
Will the First Minister join with me in congratulating Caerphilly’s ICE, the ‘Caerphilly Observer’ and Bargoed YMCA in my constituency, and countless other people across Wales, for their help in collecting clothes and other material benefits for those unfortunate people trapped in this terrible humanitarian crisis? Will he also agree with me that the people of Wales are far ahead of the UK Government in terms of compassion and their sense of duty?
A wnaiff y Prif Weinidog ymuno â mi i longyfarch ICE Caerffili, y 'Caerphilly Observer' a YMCA Bargoed yn fy etholaeth i, a phobl ddi-ri eraill ledled Cymru, am eu help i gasglu dillad a buddion ymarferol eraill i’r bobl anffodus hynny sy’n gaeth yn yr argyfwng dyngarol ofnadwy hwn? A wnaiff ef hefyd gytuno â mi bod pobl Cymru ymhell ar y blaen i Lywodraeth y DU o ran tosturi a’u synnwyr o ddyletswydd?
 
13:54
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Yes, I would, and I certainly join with the Member in offering my congratulations. I regret the fact that the Prime Minister was laggardly in his response. You cannot bury your head in the sand when people are risking their lives on unseaworthy craft in order to cross to a place that they see as a place of safety. People are naturally going to do that. We all saw the shocking pictures of young children who had drowned as a result of making that crossing. Simply ignoring it is not going to make the issue go away, and I do believe it’s important—there are others in the Chamber in other parties who’ve said the same thing—that we in Wales are able to offer a welcome for people, as we see one of the greatest humanitarian crises to hit the continent of Europe since the end of the second world war.
Gwnaf, mi wnaf, ac rwy’n sicr yn ymuno â'r Aelod i gynnig fy llongyfarchiadau. Rwy’n gresynu’r ffaith y bu ymateb y Prif Weinidog yn araf. Ni allwch gladdu eich pen yn y tywod pan fo pobl yn peryglu eu bywydau ar gychod nad ydynt yn ddiogel ar gyfer y môr i groesi i fan y maen nhw’n ei ystyried yn lle diogel. Mae pobl yn mynd i wneud hynny’n naturiol. Gwelodd pob un ohonom y lluniau ofnadwy o blant ifanc a oedd wedi boddi o ganlyniad i’r daith honno. Nid yw ei anwybyddu'n mynd i wneud y mater ddiflannu, ac rwy’n credu ei bod yn bwysig—ceir pobl eraill yn y Siambr mewn pleidiau eraill sydd wedi dweud yr un peth—ein bod ni yng Nghymru yn gallu cynnig croeso i bobl, wrth i ni weld un o'r argyfyngau dyngarol mwyaf i daro cyfandir Ewrop ers diwedd yr ail ryfel byd.
 
13:54
First Minister, back last April, I asked you if you were prepared to support a cross-party approach here in Wales to ensure that we played our part in alleviating what was dubbed at that point in time the Mediterranean refugee crisis. Sadly, that crisis has escalated, and now greater numbers of refugees are seeking safety in Europe. Do you support a quota system for the UK and, in turn, a quota system for the nations of the UK, and will that matter be on the agenda of your summit on Thursday?
Brif Weinidog, yn ôl ym mis Ebrill diwethaf, gofynnais i chi a oeddech chi’n barod i gefnogi dull trawsbleidiol yma yng Nghymru i sicrhau ein bod yn chwarae ein rhan i leddfu’r hyn a alwyd ar y pryd yn argyfwng ffoaduriaid Môr y Canoldir. Yn anffodus, mae’r argyfwng hwnnw wedi gwaethygu, ac mae mwy o ffoaduriaid yn chwilio am ddiogelwch yn Ewrop erbyn hyn. A ydych chi’n cefnogi system gwota ar gyfer y DU ac, yn sgil hynny, system gwota ar gyfer gwledydd y DU, ac a fydd y mater hwnnw ar agenda eich uwchgynhadledd ddydd Iau?
 
13:55
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
I do support a quota system. In principle, I support the idea of a quota system for each nation as well. I think that Thursday is not so much about looking at agreeing on the number of people that we should take. I think that’s an artificial level, especially given what’s happened in the past week or two. But I do think it’s important that we are ready across the public sector in Wales to be able to resettle people when that time comes. I’m not sure of the view of the UK Government. It seems to be that they will spend aid money on helping people in the camps in places like Lebanon, rather than those people who would seek resettlement in the UK. I’m unclear on that. I see the leadership that Germany has given. I also see the difficulties that Germany has faced in the flow of people into Germany itself. However, one thing that we do know, as Europeans, is that people will flee war in order to find somewhere that’s peaceful; and we are seeing it now in large numbers. We can’t ignore that. We can’t pretend that, somehow, the UK is cut off from the rest of the world in that way. It’s important—and I thank her for her comments as well, in terms of what she said—that we actually say, ‘Look; we have a great humanitarian crisis. We are human beings. We must find a way to help and resettle people who are in dire need’.
Rwyf yn cefnogi system gwota. Mewn egwyddor, rwy’n cefnogi'r syniad o system gwota ar gyfer pob gwlad hefyd. Nid wyf yn credu y bydd dydd Iau yn ymwneud cymaint â cheisio cytuno ar nifer y bobl y dylem ni eu cymryd. Rwy'n credu bod honno’n lefel artiffisial, yn enwedig o ystyried yr hyn sydd wedi digwydd yn ystod yr wythnos neu ddwy ddiwethaf. Ond rwyf yn meddwl ei bod yn bwysig ein bod yn barod ar draws y sector cyhoeddus yng Nghymru i allu adsefydlu pobl pan ddaw'r amser hwnnw. Nid wyf yn sicr o safbwynt Llywodraeth y DU. Mae'n ymddangos y bydd yn gwario arian cymorth ar helpu pobl yn y gwersylloedd mewn lleoedd fel Libanus, yn hytrach na’r bobl hynny a fyddai eisiau adsefydlu yn y DU. Rwy'n aneglur am hynny. Rwy'n gweld yr arweinyddiaeth y mae’r Almaen wedi ei rhoi. Rwyf hefyd yn gweld yr anawsterau y mae’r Almaen wedi eu hwynebu o ran y llif o bobl i mewn i’r Almaen ei hun. Fodd bynnag, un peth yr ydym ni yn ei wybod, fel Ewropeaid, yw bod pobl yn ffoi rhyfel er mwyn dod o hyd i rywle sy'n heddychlon; ac rydym ni’n gweld hynny nawr mewn niferoedd mawr. Ni allwn anwybyddu hynny. Ni allwn esgus, rywsut, bod y DU ar wahân i weddill y byd yn y ffordd honno. Mae'n bwysig—ac rwy’n diolch iddi am ei sylwadau hefyd, o ran yr hyn a ddywedodd—ein bod ni wir yn dweud, 'Edrychwch; mae gennym ni argyfwng dyngarol mawr. Rydym ni’n fodau dynol. Mae'n rhaid i ni ddod o hyd i ffordd o helpu ac adsefydlu pobl sydd mewn angen dybryd'.
 
13:56
Mohammad AsgharBywgraffiadBiography
First Minister, Newport is one of the UK’s designated dispersal areas for asylum seekers in Wales, and the number of asylum seekers in the city has doubled in the last three years. Will the First Minister confirm that any increased funding provided by the UK Government for supporting asylum seekers in Wales will go merely to these designated dispersal areas, which have borne the costs associated with the asylum process here in Wales?
Brif Weinidog, mae Casnewydd yn un o ardaloedd gwasgaru dynodedig y DU ar gyfer ceiswyr lloches yng Nghymru, ac mae nifer y ceiswyr lloches yn y ddinas wedi dyblu yn ystod y tair blynedd diwethaf. A wnaiff y Prif Weinidog gadarnhau y bydd unrhyw gyllid cynyddol a ddarperir gan Lywodraeth y DU ar gyfer cefnogi ceiswyr lloches yng Nghymru yn mynd i’r ardaloedd gwasgaru dynodedig hyn yn unig, ar ôl iddynt gymryd cyfrifoldeb am y costau sy'n gysylltiedig â'r broses loches yma yng Nghymru?
 
13:57
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, we understand that the UK Government is committed to funding the resettlement of refugees. We welcome that. Of course, the money will be spent for that purpose. I have deliberately avoided using the phrase ‘asylum seeker’ because that has acquired a prejudicial meaning in the mind of the public; and ‘migrants’, because ‘migrants’, in the minds of so many, means people who are moving in order to find jobs. These people are genuine refugees. They are no different from the people who were crossing Europe in 1945 in the aftermath of the second world war. They are moving away from their countries of birth, through no choice of their own, because of the displacement that’s caused by war and by fear. They are refugees in exactly the same way as those people who had to migrate in their millions across Europe were in 1945. That’s why it’s important that we make sure that the funding is made available—and it seems, from the UK Government, that it is being made available to help people with resettlement—and also, of course, to make sure that people are able to resettle, and then, of course, play a full part in the society that they join. We know full well that the experience of people who are refugees is that they come to a place, they are happy with the peace and security that that place offers them, and they are enthusiastic members of society as a result.
Wel, rydym ni’n deall bod Llywodraeth y DU wedi ymrwymo i ariannu adsefydliad y ffoaduriaid. Rydym ni’n croesawu hynny. Wrth gwrs, bydd yr arian yn cael ei wario at y diben hwnnw. Rwyf wedi osgoi defnyddio'r ymadrodd 'ceisiwr lloches' yn fwriadol gan ei fod wedi caffael ystyr o ragfarn ym meddwl y cyhoedd; ac 'ymfudwyr', gan fod 'ymfudwyr', ym meddyliau cymaint o bobl, yn golygu pobl sy'n symud er mwyn dod o hyd i swyddi. Mae'r bobl hyn yn ffoaduriaid gwirioneddol. Nid ydynt ddim gwahanol i'r bobl a oedd yn croesi Ewrop ym 1945 yn sgil yr ail ryfel byd. Maen nhw’n symud i ffwrdd o’u gwledydd genedigol, heb unrhyw ddewis eu hunain, oherwydd y dadleoli sy'n cael ei achosi gan ryfel ac ofn. Maen nhw’n ffoaduriaid yn union yr un ffordd â’r bobl hynny y bu’n rhaid iddynt ymfudo yn eu miliynau ar draws Ewrop ym 1945. Dyna pam mae’n bwysig ein bod yn sicrhau bod y cyllid ar gael—ac mae'n ymddangos, gan Lywodraeth y DU, ei fod yn cael ei roi ar gael i helpu pobl i adsefydlu—a hefyd, wrth gwrs, i wneud yn siŵr y gall pobl adsefydlu, ac yna, wrth gwrs, chwarae rhan lawn yn y gymdeithas y maen nhw’n ymuno â hi. Rydym ni’n gwybod yn iawn mai profiad pobl sy'n ffoaduriaid yw eu bod yn dod i le, eu bod yn hapus gyda'r heddwch a’r diogelwch y mae’r lle hwnnw’n eu cynnig iddynt, a’u bod yn aelodau brwdfrydig o gymdeithas o ganlyniad.
 
13:58
John GriffithsBywgraffiadBiography
First Minister, people in Newport—as with people elsewhere—are greatly moved by the tragedies befalling refugees, which they obviously see on the television and in photographs in our newspapers. They understand that we are very fortunate to live in stability, security and relative prosperity. Constituents have contacted me to ask whether any guidance will be provided as to the practical help that they can provide as individuals and as communities when people come from Syria and elsewhere. I’d be very grateful if you could give me an indication as to whether that information will be presented to them.
Brif Weinidog, mae pobl yng Nghasnewydd—fel pobl mewn mannau eraill—yn cael eu heffeithio’n fawr gan y trychinebau sy’n wynebu’r ffoaduriaid, y maen nhw’n amlwg yn eu gweld ar y teledu ac mewn ffotograffau yn ein papurau newydd. Maen nhw’n deall ein bod yn ffodus iawn o fod yn byw mewn sefydlogrwydd, diogelwch a ffyniant cymharol. Mae etholwyr wedi cysylltu â mi i ofyn a fydd unrhyw ganllawiau’n cael eu darparu o ran y cymorth ymarferol y gallant ei gynnig fel unigolion ac fel cymunedau pan fydd pobl yn dod o Syria a mannau eraill. Byddwn yn ddiolchgar iawn pe gallech roi syniad i mi ynghylch pa un a fydd y wybodaeth honno’n cael ei rhoi iddynt.
 
13:59
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
I thank the Member for his question. It is something that we’re considering, and one of the issues, of course, no doubt, we will explore at the summit on Thursday. I think it’s worth emphasising—I’ve said this before, but I’ll say it again within this Chamber—that every single person who lives upon this island is the descendant of an immigrant. It’s all a question of when our families came. Where’s the cut-off date? Is it after the Romans left, 1066, 1485? Is it after the end of the civil war? Is it after the end of the first world war or the end of the second world war? I mean, where is the cut-off date? At the end of the day, everybody on this island is actually descended from somebody who came here from somewhere else. We should remember that in the reflections that we have in terms of the plight of the people that we see across eastern Europe.
Diolch i'r Aelod am ei gwestiwn. Mae'n rhywbeth yr ydym yn ei ystyried, ac un o'r materion, wrth gwrs, yn ddiau, y byddwn yn eu hystyried yn yr uwchgynhadledd ddydd Iau. Rwy'n credu ei bod yn werth pwysleisio—rwyf wedi dweud hyn o'r blaen, ond rwyf am ei ddweud eto yn y Siambr hon—fod pawb sy'n byw ar yr ynys hon yn ddisgynyddion mewnfudwr. Mae’r cwbl yn gwestiwn o bryd y daeth ein teuluoedd. Beth yw'r dyddiad terfyn? A yw ar ôl i'r Rhufeiniaid adael, 1066, 1485? A yw ar ôl diwedd y rhyfel cartref? A yw ar ôl diwedd y rhyfel byd cyntaf neu ddiwedd yr ail ryfel byd? Hynny yw, beth yw’r dyddiad terfyn? Yn y pen draw, mae pawb ar yr ynys hon yn ddisgynnydd rhywun a ddaeth yma o rywle arall. Dylem ni gofio hynny yn ystod ein myfyrdodau o ran tynged y bobl a welwn ar draws dwyrain Ewrop.
 
14:00
William PowellBywgraffiadBiography
First Minister, as Wales moves to offer sanctuary to our share of Syrian refugees, do you agree with me that health boards across Wales have a crucial role to play in the contingency planning? In particular, what support are you prepared to make available to Welsh health boards, notably in parts of rural Wales, to ensure that they are well equipped to deal with the specific health needs of families and individuals, many of whom are fleeing unimaginable trauma in the journey that they’ve made?
Brif Weinidog, wrth i Gymru gymryd camau i gynnig lloches i’n cyfran o ffoaduriaid Syria, a ydych hi’n cytuno â mi fod gan fyrddau iechyd ledled Cymru ran allweddol i'w chwarae yn y gwaith o gynllunio wrth gefn? Yn arbennig, pa gymorth ydych chi’n barod i’w roi ar gael i fyrddau iechyd Cymru, yn enwedig mewn rhannau o Gymru wledig, i sicrhau eu bod wedi’u paratoi’n dda i ymdrin ag anghenion iechyd penodol teuluoedd ac unigolion, pan fo llawer ohonynt yn ffoi rhag trawma annirnadwy yn y daith y maen nhw wedi ei gwneud?
 
14:00
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
I thank the Member for the question. That’s part of the process that we will be going through on Thursday. The first thing we have to do is to make an assessment—having listened to our partners around the table—of what needs to be done, what the challenges are and what the cost is; inevitably, that has to be looked at as well. Once that assessment is made, of course, we can then move forward. I can say, Llywydd, to Members that there will be a statement issued after the summit on Thursday, and I will of course ensure that Members are updated from the summit and beyond in terms of what we are doing as a Government, what we have done with others who are public authorities and, indeed, what is being done in terms of working with the UK Government.
Diolch i'r Aelod am y cwestiwn. Mae hynny'n rhan o'r broses y byddwn yn mynd drwyddi ddydd Iau. Y peth cyntaf y mae'n rhaid i ni ei wneud yw gwneud asesiad—ar ôl gwrando ar ein partneriaid o gwmpas y bwrdd—o’r hyn sydd angen ei wneud, beth yw’r heriau a beth yw'r gost; mae’n rhaid ystyried hynny hefyd, yn anochel. Ar ôl i’r asesiad hwnnw gael ei wneud, wrth gwrs, gallwn symud ymlaen wedyn. Gallaf ddweud, Lywydd, wrth yr Aelodau y bydd datganiad yn cael ei gyhoeddi ar ôl yr uwchgynhadledd ddydd Iau, a byddaf wrth gwrs yn sicrhau bod Aelodau'n cael eu diweddaru o'r uwchgynhadledd a thu hwnt o ran yr hyn yr ydym ni’n ei wneud fel Llywodraeth, yr hyn yr ydym ni wedi ei wneud gydag eraill sy’n awdurdodau cyhoeddus ac, yn wir, yr hyn sy'n cael ei wneud o ran gweithio gyda Llywodraeth y DU.
 
14:01
Rwy’n croesawu beth mae’r Prif Weinidog wedi’i ddweud ar ran pob un yng Nghymru heddiw, rwy’n meddwl, ynglŷn â rhoi croeso i ffoaduriaid—a ffoaduriaid yw’r bobl hyn. Yn dilyn cwestiwn John Griffiths, rwyf wedi cael llawer o ymholiadau gan etholwyr sydd yn dymuno ac yn deisyfu bod yn help, ac sy’n cynnig help—cynnig llety a chynnig pob math o gymorth. Rŷm ni yn awr yn deall, wrth gwrs, fod canllawiau’r Swyddfa Gartref yn anghywir yn yr hyn y maen nhw’n ei argymell, a’u bod yn cyfeirio pobl at fudiadau nad ydynt mewn sefyllfa i gynorthwyo. Er nad yw’r mater hwn wedi’i ddatganoli, mae’n effeithio ar lety a thai a’r gwasanaeth iechyd ac addysg, sydd i gyd wedi’u datganoli ac yn nwylo’r Llywodraeth. Felly, a wnewch chi ychwanegu—yn sicr yn sgil yr uwchgynhadledd y byddwch yn ei chynnal ddydd Iau—yr hyn y mae Llywodraeth Cymru’n mynd i’w wneud i sicrhau bod y ddarpariaeth yn ei lle, a bod y ddarpariaeth honno yn ddarpariaeth Gymraeg—croeso Cymraeg sydd yn gydnaws â ni fel cenedl? Rydym am groesawu’r bobl hyn i’n cenedl ac i’n plith, fel sydd wedi digwydd yn y gorffennol, fel yr ydych chi wedi’i ddweud, ond mae angen i hynny gael ei weithredu ar lefel leol ac ar y cyd gydag awdurdodau lleol hefyd. Rwy’n ofni nad yw’r Llywodraeth Brydeinig, ar hyn o bryd, wedi ystyried yn llwyr yr effaith ar gymunedau a’r ffordd y gallwn adeiladu ar y dyngarwch y mae ein pobl ni yn ei ddangos ar hyn o bryd.
Thank you, Presiding Officer. I welcome what the First Minister has said on behalf of everyone in Wales today, I think, in terms of welcoming refugees—and these people are refugees. Following on from John Griffiths’s question, I’ve received a number of inquiries from constituents who do want to help, and who offer help—offer accommodation and assistance of all kinds. We now understand, of course, that the Home Office guidelines are incorrect in their recommendations and refer people to organisations that aren’t in a position to assist them. Although this issue is non-devolved, it impacts on accommodation and housing, the health service and education, which are all devolved and are the Government’s responsibility. So, will you include—certainly in light of the summit that you are to hold on Thursday—what the Welsh Government is going to do to ensure that that provision is in place and that it’s Welsh provision—a Welsh welcome that is in keeping with us as a nation? We want to welcome these people to our midst, as has happened in the past, as you have already said, but that needs to work at a local level and jointly with local authorities, too. I fear that the UK Government, at present, hasn’t fully taken into account the impact on communities and how we can build on the humanitarianism that people are displaying at present.
 
14:02
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Rwy’n siŵr y byddwn yn trafod hynny ddydd Iau. Ynglŷn â’r canllawiau eu hunain, gyda’r Swyddfa Gartref, beth sy’n digwydd weithiau yw eu bod yn rhoi manylion i bobl ac yn cyfeirio pobl at gyrff nad ydynt yn bodoli yng Nghymru. Rydym wedi gweld hyn o’r blaen sawl gwaith. Wedyn, rŷm ni wedyn yn gorfod sicrhau bod y camgymeriadau hynny’n cael eu datrys. Byddaf yn ystyried hynny ddydd Iau, wrth gwrs, achos ei bod hi’n bwysig dros ben bod unrhyw ganllawiau sydd ar gael yn berthnasol i Gymru a’r strwythurau sydd gennym yng Nghymru.
I’m sure that we will discuss that on Thursday. As regards the guidelines themselves, with the Home Office, what sometimes happens is that they issue the information and the details to people and they refer people to bodies that do not exist in Wales. We’ve seen this many times before. Then, we have to ensure that those errors are resolved. I will consider this on Thursday, of course, because it’s exceptionally important that any guidelines available are relevant to Wales and our Welsh structures.
 
14:03
Janet Finch-SaundersBywgraffiadBiography
Well, I’m pleased to join the First Minister in welcoming the fact that the UK Government has dedicated £1 billion of the UK’s international aid budget to councils across the UK. The Welsh Local Government Association has written to you, First Minister, calling for the launch of a national taskforce. What discussions have you had with the UK Government in regard to the £1 billion? Also, how are you taking forward the request by the WLGA as regards the taskforce?
Wel, rwy’n falch o ymuno â'r Prif Weinidog i groesawu'r ffaith bod Llywodraeth y DU wedi neilltuo £1 biliwn o gyllideb cymorth rhyngwladol y DU i gynghorau ledled y DU. Mae Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru wedi ysgrifennu atoch chi, Brif Weinidog, yn galw am lansio tasglu cenedlaethol. Pa drafodaethau ydych chi wedi eu cael gyda Llywodraeth y DU ar yr £1 biliwn? Hefyd, sut ydych chi’n bwrw ymlaen â'r cais gan CLlLC o ran y tasglu?
 
14:03
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
It’s on Thursday. The whole point is that, in response to the WLGA—or partially as a response to the WLGA’s viewpoint—the summit on Thursday is being convened in order to involve the WLGA. I’m grateful to her for the confirmation that the £1 billion from the UK Government will be spent to resettle refugees, because we haven’t had that confirmation, I have to say. What is wholly unclear is whether the money that’s being allocated is for people who are already in camps in other countries in order for them to remain there, or whether the money is going to be made available to resettle people within the UK. Now, if she’s saying that it is that, I welcome that. But, certainly, that’s not something that we’ve had confirmed at all by the UK Government.
Dydd Iau fydd hi. Yr holl bwynt, mewn ymateb i CLlLC—neu’n rhannol fel ymateb i safbwynt CLlLC—yw bod yr uwchgynhadledd ddydd Iau wedi’i threfnu er mwyn cynnwys CLlLC. Rwy'n ddiolchgar iddi am y cadarnhad y bydd £1 biliwn yn cael ei wario gan Lywodraeth y DU i adsefydlu ffoaduriaid, gan nad ydym ni wedi cael y cadarnhad hwnnw, mae’n rhaid i mi ddweud. Yr hyn sy'n gwbl aneglur yw a yw'r arian sy'n cael ei ddyrannu ar gyfer pobl sydd eisoes mewn gwersylloedd mewn gwledydd eraill er mwyn iddyn nhw aros yno, neu a yw'r arian yn mynd i fod ar gael i adsefydlu pobl o fewn y DU. Nawr, os yw hi'n dweud mai hynny yw’r gwir, rwy’n croesawu hynny. Ond, yn sicr, nid yw hynny'n rhywbeth y mae Llywodraeth y DU wedi ei gadarnhau i ni o gwbl.
 
14:04
Eluned ParrottBywgraffiadBiography
First Minister, following on from Simon Thomas’s point, I, too, have had a number of people come to me and say that they would like to offer accommodation to refugees but they don’t really know where to go. Perhaps on Thursday, might you consider establishing a centralised Welsh Government database that people can register with to offer a place to a refugee here in Wales?
Brif Weinidog, yn dilyn ymlaen o bwynt Simon Thomas, rwyf innau hefyd wedi cael nifer o bobl yn dod ataf ac yn dweud yr hoffent gynnig llety i ffoaduriaid ond nad ydyn nhw wir yn gwybod ble i fynd. A wnewch chi ddydd Iau, efallai, ystyried sefydlu cronfa ddata ganolog Llywodraeth Cymru y gall pobl gofrestru arni i gynnig lle i ffoadur yma yng Nghymru?
 
14:04
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
I think that’s an interesting idea and I thank the Member for it. Again, that is something that we should consider as part of Thursday's deliberations. It is right to say that many people have offered accommodation to refugees—she is quite right—and it's important, of course, to make sure that they know how to go about doing that. So, I will take that into consideration for Thursday.
Rwy'n credu bod hwnnw'n syniad diddorol a diolchaf i’r Aelod amdano. Unwaith eto, mae hynny'n rhywbeth y dylem ni ei ystyried yn rhan o drafodaethau dydd Iau. Mae'n iawn i ddweud bod llawer o bobl wedi cynnig llety i ffoaduriaid—mae hi yn llygad ei lle—ac mae'n bwysig, wrth gwrs, gwneud yn siŵr eu bod yn gwybod sut i fynd ati i wneud hynny. Felly, byddaf yn cymryd hynny i ystyriaeth ar gyfer dydd Iau.
 
14:05
Jenny RathboneBywgraffiadBiography
I just wanted to clarify what aid, if any, the UK Government is prepared to offer to enable us to give the warmest possible welcome to refugees, so that we can ensure that they get the health services and the schools that they need on arrival. We have nothing to fear from refugees, because some of the most talented people in this country originally came as refugees after, during or before the second world war. But, the UK Government has not contributed so far to the refugees who have been brought centrally to my constituency. Those services are having to be funded out of other Welsh Government money, and I wondered if there's any indication that that will change.
Hoffwn eglurhad o ba gymorth, os o gwbl, y mae Llywodraeth y DU yn barod i’w gynnig i'n galluogi ni i roi'r croeso cynhesaf posibl i ffoaduriaid, fel y gallwn sicrhau eu bod yn cael y gwasanaethau iechyd a'r ysgolion sydd eu hangen arnynt pan fyddant yn cyrraedd. Nid oes gennym ddim i'w ofni gan ffoaduriaid, gan fod rhai o'r bobl fwyaf dawnus yn y wlad hon wedi dod fel ffoaduriaid yn wreiddiol ar ôl, yn ystod neu cyn yr ail ryfel byd. Ond, hyd yn hyn, nid yw Llywodraeth y DU wedi cyfrannu at y ffoaduriaid y daethpwyd â nhw’n ganolog i’m hetholaeth i. Mae'r gwasanaethau hynny yn gorfod cael eu hariannu allan o gyllid arall Llywodraeth Cymru, ac roeddwn i’n meddwl tybed a oes unrhyw arwydd y bydd hynny'n newid.
 
14:06
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, short of the declaration that the UK Government will provide a sum of money to assist refugees—nothing. As I say, we don't know whether that money is to assist those already in refugee camps, in Lebanon in particular, where one in four of the population of Lebanon is in a refugee camp now. There are over 600 refugees in Jordan, as well. We don't know whether the money is going to be—. I mean, we saw the Prime Minister visiting these camps yesterday; he didn't make it clear: is the money there to pay for people to stay in those camps, or is the money there, in whole or in part, to help to resettle people in the UK? We don't know that. At the moment, we've not had full confirmation of that. If it is the case that there will be money made available to resettle people in the UK, we welcome that. The money will, of course, be made available for the purpose that it was intended in that regard, but we don't yet have that clarity. Again, it’s because the UK Government has not been swift in the response that it has offered to the crisis that has been going on over the past few weeks.
Wel, heblaw am y datganiad y bydd Llywodraeth y DU yn darparu swm o arian i gynorthwyo ffoaduriaid—dim byd. Fel rwy’n dweud, nid ydym yn gwybod a yw'r arian hwnnw i gynorthwyo'r rhai sydd eisoes mewn gwersylloedd ffoaduriaid, yn Libanus yn arbennig, lle mae un o bob pedwar o boblogaeth Libanus mewn gwersyll ffoaduriaid erbyn hyn. Mae dros 600 o ffoaduriaid yng Ngwlad yr Iorddonen hefyd. Nid ydym yn gwybod a yw'r arian yn mynd i fod—. Hynny yw, gwelsom y Prif Weinidog yn ymweld â’r gwersylloedd hyn ddoe; ni wnaeth hi’n eglur: a yw'r arian yno i dalu i bobl aros yn y gwersylloedd hynny, neu a yw'r arian yno, yn gyfan gwbl neu'n rhannol, er mwyn helpu i adsefydlu pobl yn y DU? Nid ydym yn gwybod hynny. Ar hyn o bryd, nid ydym wedi cael cadarnhad llawn o hynny. Os yw'n wir y bydd arian ar gael i adsefydlu pobl yn y DU, rydym ni’n croesawu hynny. Bydd yr arian, wrth gwrs, yn cael ei roi ar gael at y diben y’i bwriadwyd ar ei gyfer yn hynny o beth, ond nid yw’r eglurder gennym hyd yn hyn. Unwaith eto, mae oherwydd nad yw Llywodraeth y DU wedi bod yn gyflym yn yr ymateb y mae wedi ei gynnig i'r argyfwng sydd wedi bod yn digwydd dros yr wythnosau diwethaf.
 
14:07
Diolch i chi am eich arweinyddiaeth ar y mater pwysig hwn, Brif Weinidog. A wnaiff yr uwchgynhadledd ddydd Iau gymeradwyo rôl y sector wirfoddol yn hyn, ac a fydd y sector yma yn bartner yn y gynhadledd? Rwy’n meddwl, wrth gwrs, am sectorau fel Achub y Plant, Plant yng Nghymru, Barnardo’s a’r Red Cross, er enghraifft.
Thank you for your leadership on this most important issue, First Minister. Will Thursday’s summit approve the role of the voluntary sector in this regard and will this sector be a partner in the summit? I’m thinking, of course, of sectors such as Save the Children, Children in Wales, Barnardo’s and the Red Cross, for example?
 
14:07
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Wel, mae eu cyfraniad nhw, wrth gwrs, yn hollbwysig. Rŷm ni’n gwybod bod y sector wirfoddol yn gallu rhoi llawer o wasanaethau i bobl ac yn gallu help pobl, felly byddwn i’n erfyn iddyn nhw fod yn rhan o’r cynllun er mwyn helpu pobl i ddod i Gymru.
Well, their contributions are vital, of course. We know that the voluntary sector can help and deliver many services to people, so we wish them to be part of the plan in order to assist people to come to Wales.
 
14:08
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
I have no-one else, so we now move on to question 5—Sandy Mewies.
Nid oes gennyf unrhyw un arall, felly symudwn ymlaen at gwestiwn 5—Sandy Mewies.
 
Ymweliad â Japan
Japan Visit
 
14:08
5. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am ei ymweliad diweddar â Japan? OAQ(4)2435(FM)
5. Will the First Minister make a statement on his recent visit to Japan? OAQ(4)2435(FM)
 
14:08
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Yes. Could I refer the Member to the statement that was published, I trust, earlier today?
Gwnaf. A gaf i gyfeirio’r Aelod at y datganiad a gyhoeddwyd, gobeithio, yn gynharach heddiw?
 
14:08
You can, and it was. Thank you. The new jobs and investment, which are being created as a result of our links with Japan, are to be welcomed as further evidence of the Welsh Labour Government’s initiatives to promote Wales around the world. It helps businesses to grow and our tourism market to expand. Japanese companies clearly have confidence about us here in Wales, but we recognise there are still challenges to the Welsh economy, as drawn out by the Bevan Foundation report recently, because of unprecedented public spending cuts and the deep recession. So, First Minister, what assessment have you made of that report, and would you agree with me that we are developing the skills, the resilience and the competitiveness that will allow us to innovate and to continue growing our economy?
Cewch, a do. Diolch yn fawr. Mae'r swyddi a’r buddsoddiad newydd, sy'n cael eu creu o ganlyniad i'n cysylltiadau â Japan, i'w croesawu fel tystiolaeth bellach o fentrau Llywodraeth Lafur Cymru i hyrwyddo Cymru ledled y byd. Mae'n helpu busnesau i dyfu a’n marchnad dwristiaeth i ehangu. Mae’n amlwg bod gan gwmnïau Japaneaidd hyder ynom ni yma yng Nghymru, ond rydym ni’n cydnabod bod heriau o hyd i economi Cymru, fel y nodwyd gan adroddiad Sefydliad Bevan yn ddiweddar, oherwydd toriadau i wariant cyhoeddus digynsail a'r dirwasgiad dwfn. Felly, Brif Weinidog, pa asesiad ydych chi wedi ei wneud o'r adroddiad hwnnw, ac a fyddech chi’n cytuno â mi ein bod yn datblygu'r sgiliau, y cydnerthedd a’r natur gystadleuol a fydd yn ein galluogi i arloesi ac i barhau i dyfu ein heconomi?
 
14:09
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, I'm aware of the Bevan Foundation report. Two things: first of all, the Japanese economy is now looking more, I suspect, than it has for the past decade at overseas investment in a way that hasn’t really happened in that decade. And it's something that, when I met with companies like Hitachi and Sony and Toyota, was made clear to me—Panasonic—that they are now looking more than they have in recent years at investment, and Wales is well placed to benefit from that investment. We saw, of course, the announcement with Sony.
Wel, rwy’n ymwybodol o adroddiad Sefydliad Bevan. Dau beth: yn gyntaf oll, mae economi Japan yn edrych mwy erbyn hyn, rwy’n amau, nag y mae wedi ei wneud ers y degawd diwethaf ar fuddsoddiad tramor mewn ffordd nad yw wir wedi digwydd yn ystod y degawd hwnnw. Ac mae'n rhywbeth, pan gyfarfûm â chwmnïau fel Hitachi a Sony a Toyota, a wnaed yn eglur i mi—Panasonic—eu bod nhw’n edrych mwy nawr nag y maen nhw wedi bod yn ei wneud yn y blynyddoedd diwethaf ar fuddsoddi, ac mae Cymru mewn sefyllfa dda i elwa ar y buddsoddiad hwnnw. Gwelsom, wrth gwrs, y cyhoeddiad gyda Sony.
 
Skills are everything—absolutely everything. There was a time in Wales—the late 1980s, early 1990s—when investment policy, or investment strategy was based on bringing companies to Wales on the basis that our pay rates were lower than anywhere else in western Europe. Now, that disappeared in the late 1980s when the iron curtain came down, and companies that were pursuing low labour costs were just disappearing around the world. And we need not compete in that market anyway. What we want is to make sure that our people have the skills that investors require. There are two questions I’m always asked by investors: (a) EU membership, and (b) ‘Do you have the skills flow that we need in order to be sustainable and successful within Wales?’ Of course, increasingly the answer to that is ‘yes’. We can point them, often, to companies like themselves who are already succeeding in Wales, and that’s why, of course, we’ve made such a heavy investment in apprenticeships and in schemes such as Jobs Growth Wales.
Sgiliau yw popeth—popeth. Bu amser yng Nghymru—diwedd y 1980au, dechrau'r 1990au—pan roedd polisi buddsoddi, neu strategaeth fuddsoddi yn seiliedig ar ddod â chwmnïau i Gymru ar y sail bod ein cyfraddau cyflog yn is nag yn unman arall yng ngorllewin Ewrop. Nawr, diflannodd hynny ddiwedd y 1980au pan ddaeth y llen haearn i lawr, ac roedd cwmnïau a oedd yn mynd ar drywydd costau llafur isel yn diflannu o amgylch y byd. Ac nid oes angen i ni gystadlu yn y farchnad honno beth bynnag. Yr hyn yr ydym ni ei eisiau yw gwneud yn siŵr bod ein pobl yn meddu ar y sgiliau sydd eu hangen ar fuddsoddwyr. Ceir dau gwestiwn y mae buddsoddwyd bob amser yn eu gofyn i mi: (a) aelodaeth o'r UE, a (b) 'A oes gennych chi’r llif sgiliau sydd ei angen arnom ni i fod yn gynaliadwy ac yn llwyddiannus yng Nghymru?' Wrth gwrs, yr ateb i hynny’n gynyddol yw 'oes'. Gallwn eu cyfeirio’n aml at gwmnïau fel nhw eu hunain sydd eisoes yn llwyddo yng Nghymru, a dyna pam, wrth gwrs, yr ydym ni wedi gwneud buddsoddiad mor fawr mewn prentisiaethau ac mewn cynlluniau fel Twf Swyddi Cymru.
 
14:10
William GrahamBywgraffiadBiography
Noting what you say, First Minister, you will know that it is nearly 45 years since Sony made their first major investment in Europe, in Wales. I know that the UK Foreign Secretary visited Japan just a few weeks after you. Were you and his departments variously able to co-ordinate to make sure that Wales is the destination of choice for Japanese investment?
Gan nodi’r hyn a ddywedwch, Brif Weinidog, byddwch yn gwybod ei bod yn bron i 45 mlynedd ers i Sony wneud ei fuddsoddiad mawr cyntaf yn Ewrop, yng Nghymru. Gwn fod Ysgrifennydd Tramor y DU wedi ymweld â Japan dim ond ychydig wythnosau ar eich ôl chi. A oedd eich adrannau chi ac yntau’n gallu cydgysylltu i sicrhau mai Cymru yw'r cyrchfan o ddewis ar gyfer buddsoddiad o Japan?
 
14:10
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, it’s not the Foreign Secretary, really, who is the person who we co-ordinate with; it will be UK Trade and Investment, particularly, and the embassies. I have to say that the support we get from British embassies abroad is exemplary. The working relationship with UKTI is good. We are looking to base our Japanese office in the embassy, but there is an issue regarding the rent the Foreign and Commonwealth Office wants to charge at the moment, but, of course, elsewhere around the world we’ve done just that. There’s perfect sense in doing that. So, we do work with UK Government agencies such as UKTI, and we do receive significant support from embassies abroad.
Wel, nid yr Ysgrifennydd Tramor, mewn gwirionedd, yw’r person rydym ni’n cydgysylltu ag ef; Masnach a Buddsoddi'r DU fydd hi, yn benodol, a'r llysgenadaethau. Rhaid i mi ddweud bod y cymorth rydym ni’n ei gael gan lysgenadaethau Prydain dramor yn ardderchog. Mae'r berthynas waith gydag UKTI yn dda. Rydym ni’n bwriadu lleoli ein swyddfa Japaneaidd yn y llysgenhadaeth, ond mae problem ynghylch y rhent y mae’r Swyddfa Dramor a Chymanwlad eisiau ei godi ar hyn o bryd, ond, wrth gwrs, mewn mannau eraill o gwmpas y byd, rydym ni wedi gwneud yn union hynny. Mae’n gwneud synnwyr perffaith i wneud hynny. Felly, rydym ni’n gweithio gydag asiantaethau Llywodraeth y DU, fel UKTI, ac rydym ni’n derbyn cefnogaeth sylweddol gan lysgenadaethau tramor.
 
14:11
Mae’ch datganiad ysgrifenedig y bore yma yn cyfeirio at nifer o fuddsoddiadau sylweddol a phwysig yng Nghymru sydd wedi deillio o Japan, ac rŷch chi newydd gydnabod un o’r rhesymau dros y buddsoddiadau hynny—sgiliau, ie—ond y rheswm arall yw ein bod ar garreg drws yr Undeb Ewropeaidd, ac mae aelodaeth yr undeb honno yn hanfodol bwysig i Gymru. A wnewch chi gadarnhau eto, felly, a fyddech chi’n ymgyrchu gyda fi a phobl eraill i gadw Cymru yn rhan o’r undeb honno, beth bynnag y dywed eich arweinydd newydd chi?
Your written statement made reference to a number of significant and important investments in Wales that have emerged from Japan, and you’ve just recognised one of the reasons for those investments—skills, yes—but the other reason is that we’re on the doorstep of the EU, and membership of the European Union is crucially important to Wales. Will you confirm again, therefore, that you will campaign with me and others to ensure that Wales remains within that union, whatever your new leader may say?
 
14:12
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Gwnaf. Nid yw’n mynd i newid fy safbwynt i. Mae’n haelodaeth ni o’r undeb Ewropeaidd yn hollbwysig i iechyd economaidd Cymru yn y pen draw.
Yes, I will. It won’t change my stance. Our membership of the European Union is vital to the economic health of Wales.
 
14:12
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
Question 6 was grouped with question 4, so we now move to question 7, which is from Lynne Neagle.
Grwpiwyd cwestiwn 6 gyda chwestiwn 4, felly symudwn at gwestiwn 7 nawr, sy’n dod gan Lynne Neagle.
 
Ysgolion yr Unfed Ganrif ar Hugain
Twenty-first Century Schools
 
14:12
7. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am raglen Ysgolion y 21ain Ganrif? OAQ(4)2427(FM)
7. Will the First Minister make a statement on the 21st Century Schools programme? OAQ(4)2427(FM)
 
14:12
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Yes. Our £1.4 billion investment in this programme is benefiting over 150 schools in 22 local authority areas across Wales. In the second year of a five-year programme, final approval has already been given for work to go ahead on 77 business cases, representing 51 per cent of the overall programme target.
Gwnaf. Mae ein buddsoddiad o £1.4 biliwn yn y rhaglen hon o fudd i fwy na 150 o ysgolion mewn 22 o ardaloedd awdurdodau lleol ledled Cymru. Yn yr ail flwyddyn o raglen bum mlynedd, rhoddwyd cymeradwyaeth derfynol eisoes i waith fynd yn ei flaen ar 77 achos busnes, sy’n cynrychioli 51 y cant o darged cyffredinol y rhaglen.
 
14:12
Thank you, First Minister. I’m delighted that the programme remains on track. Since the launch of the programme in 2010, Torfaen County Borough Council have worked assiduously to secure funding, implement changes and to take forward the programme. Although these changes have not come without their own challenges, the council have successfully delivered elements of the plan, and children in Torfaen are already benefitting. Indeed, building work for three new primary schools is due to commence later this month, and they will hopefully be ready to open in time for September 2016. First Minister, will you join me in commending the work that Torfaen council have undertaken on this programme, and what assurances can you offer that they will continue to have support from the Welsh Government to take forward this excellent initiative?
Diolch yn fawr, Brif Weinidog. Rwy’n falch iawn fod y rhaglen yn parhau i fod ar y trywydd iawn. Ers lansio'r rhaglen yn 2010, mae Cyngor Bwrdeistref Sirol Torfaen wedi gweithio'n ddiwyd i sicrhau cyllid, i wneud newidiadau ac i fwrw ymlaen â'r rhaglen. Er nad yw'r newidiadau hyn wedi dod heb eu heriau eu hunain, mae'r cyngor wedi cyflwyno elfennau o'r cynllun yn llwyddiannus, ac mae plant yn Nhorfaen eisoes yn elwa. Yn wir, disgwylir i waith adeiladu ar gyfer tair ysgol gynradd newydd ddechrau yn ddiweddarach y mis hwn, a’r gobaith yw y byddant yn barod i agor ar gyfer Medi 2016. Brif Weinidog, a wnewch chi ymuno â mi i ganmol y gwaith y mae cyngor Torfaen wedi ei wneud ar y rhaglen hon, a pha sicrwydd allwch chi ei gynnig y bydd yn parhau i gael cefnogaeth gan Lywodraeth Cymru i fwrw ymlaen â’r fenter ardderchog hon?
 
14:13
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Yes, that support will remain, of course. We know that Torfaen’s approved strategic programme will see an investment of £81.6 million, with Welsh Government contributing over £40 million. The Member of course will be aware of the projects that have been approved to date—the biggest school-building programme for many, many decades; there is no question about that. I’m glad the children of Torfaen are benefitting from the work that’s been put in by Torfaen council and, of course, the funding that we are making available.
Bydd, mi fydd y gefnogaeth honno’n parhau, wrth gwrs. Rydym ni’n gwybod y bydd buddsoddiad o £81.6 miliwn yn rhaglen strategol gymeradwy Torfaen, ac y bydd Llywodraeth Cymru yn cyfrannu dros £40 miliwn. Bydd yr Aelod yn ymwybodol, wrth gwrs, o'r prosiectau sydd wedi cael eu cymeradwyo hyd yn hyn—y rhaglen adeiladu ysgolion fwyaf ers degawdau lawer; nid oes amheuaeth am hynny. Rwy'n falch bod plant Torfaen yn elwa ar y gwaith a wnaed gan gyngor Torfaen ac, wrth gwrs, y cyllid rydym ni’n ei roi ar gael.
 
14:13
First Minister, I’m sure you will agree with me that the brand-new Raglan Church in Wales primary school in my constituency, which has been part-funded by the twenty-first century schools programme, is an excellent example of the Welsh Government working in partnership with a well-run local authority. Isn’t it now time you reconsidered the latest ill-thought-out local government reorganisation plans and allowed councils like Monmouthshire County Council to get on with the job of building first-class new schools for its young people without interference in the structure of local government that would harm that process?
Brif Weinidog, rwy'n siŵr y byddwch yn cytuno â mi bod ysgol gynradd Eglwys yng Nghymru newydd sbon Rhaglan yn fy etholaeth i, a ariannwyd yn rhannol gan raglen ysgolion yr unfed ganrif ar hugain, yn enghraifft wych o Lywodraeth Cymru yn gweithio mewn partneriaeth ag awdurdod lleol sy’n cael ei redeg yn dda. Onid yw'n bryd nawr i chi ailystyried y cynlluniau ad-drefnu llywodraeth leol gwael diweddaraf a chaniatáu i gynghorau fel Cyngor Sir Fynwy i barhau â’r gwaith o adeiladu ysgolion newydd o'r radd flaenaf ar gyfer ei bobl ifanc heb ymyrraeth yn y strwythur llywodraeth leol a fyddai'n niweidio'r broses honno?
 
14:14
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Why is Monmouthshire council in special measures for education? That’s not the strongest position to ask a question—regarding the only local authority in Wales that is run by the Conservatives, and it’s in special measures for education. I welcome the fact the school’s been built, but I would remind the Member—he was generous enough, at the beginning of his question, to thank the Welsh Government for its investment. He cleverly turned it into a question on local government reorganisation. But, I would remind him, of course, that England doesn’t have a school building programme. So, Raglan, if it had been in England, wouldn’t have had a new school at all.
Pam mae cyngor Sir Fynwy yn destun mesurau arbennig ar gyfer addysg? Nid dyna’r sefyllfa gryfaf i ofyn cwestiwn—am yr unig awdurdod lleol yng Nghymru sy'n cael ei redeg gan y Ceidwadwyr, ac mae'n destun mesurau arbennig ar gyfer addysg. Rwy’n croesawu’r ffaith fod yr ysgol wedi cael ei hadeiladu, ond byddwn yn atgoffa'r Aelod—roedd yn ddigon hael ar ddechrau ei gwestiwn, i ddiolch i Lywodraeth Cymru am ei buddsoddiad. Fe’i trodd yn fedrus yn gwestiwn am ad-drefnu llywodraeth leol. Ond, byddwn yn ei atgoffa, wrth gwrs, nad oes gan Loegr raglen adeiladu ysgolion. Felly, ni fyddai Rhaglan, pe byddai yn Lloegr, wedi cael ysgol newydd o gwbl.
 
14:15
Brif Weinidog, er bod pob un ohonom ni efo esiamplau o ysgolion newydd yn cael eu hadeiladu, rwy’n meddwl bod yn rhaid cywiro Lynne Neagle: mae’r rhaglen, wrth gwrs, lawer iawn ar ei hôl hi o ran y bwriad gwreiddiol. Wrth feddwl am yr adolygiad yn ystod yr hydref, lle mae’n debyg bod yr arian sydd ar gael i Lywodraeth Cymru yn mynd I brinhau unwaith eto, a ydyw’n fwriad gennych I ehangu’r cynllun, wrth ystyried bod y Gweinidog cyllid wedi dweud y llynedd, ym mis Tachwedd, fod arian preifat yn cael ei roi I mewn i’r cynllun yn rhan 2, sydd I ddechrau yn 2019?
First Minister, although each of us will have examples of new schools being built, I do think that I must correct Lynne Neagle: the programme, of course, is slipping way behind in terms of the original intentions. In considering the review during the autumn, where it seems that the funding available to the Welsh Government will decrease once again, is it your intention to expand the programme, given that the finance Minister said in November of last year that private monies will be invested in the programme in stage 2, which is commencing in 2019?
 
14:15
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Yn gyntaf, mae’r Aelod yn dweud bod y rhaglen y tu ôl iddi—nid ydyw o gwbl. Mae hon yn rhaglen pum mlynedd. Rydym yn yr ail flwyddyn ac mae mwy na hanner y rhaglen wedi cael ei chwblhau yn barod. Felly, nid wyf yn gweld ein bod y tu ôl iddi. Nid ydym yn erfyn cwblhau’r rhaglen mewn dwy flynedd—rhaglen sydd yn bum mlynedd. Wrth gwrs, mae’n wir i ddweud ein bod yn aros i weld beth fydd y setliad cyllidol o Lywodraeth y Deyrnas Unedig. Nid ydym yn optimistaidd iawn ynglŷn â beth fydd hynny’n meddwl, ond, rydym ni fel Llywodraeth yn wado ymlaen gyda’r cynllun fel y mae er mwyn sicrhau bod mwy a mwy o blant yng Nghymru yn cael yr ysgolion maen nhw’n eu haeddu.
First of all, the Member states that the programme is behind schedule—it’s not at all. It’s a five-year programme. We’re in year two and more than half of the programme has already been completed. So, I don’t see that we’re behind schedule. We don’t aim to complete in two years what is a five-year programme. Of course, it’s true to say that we await to see the financial settlement from the UK Government. We’re not very optimistic as regards what that will entail, but we, as a Government, are proceeding with the scheme as it stands to ensure that more and more children in Wales have these excellent schools.
 
14:16
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
Thank you, First Minister.
Diolch yn fawr, Brif Weinidog.
 
14:16
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
We now move to item 2, which is the business statement and announcement. I call on the Minister for Finance and Government Business, Jane Hutt.
Symudwn at eitem 2 nawr, sef y datganiad a chyhoeddiad busnes. Galwaf ar y Gweinidog Cyllid a Busnes y Llywodraeth, Jane Hutt.
 
14:16
Jane HuttBywgraffiadBiographyY Gweinidog Cyllid a Busnes y Llywodraeth / The Minister for Finance and Government Business
Llywydd, there are several changes to report to the business statement for this week. The Deputy Minister for Health will be making a statement on the new clinical response model for emergency ambulance services; the Minister for Public Services will be making a statement on the public service workforce; and the Minister for Communities and Tackling Poverty will be making a statement on housing and ageing population.
Lywydd, mae nifer o newidiadau i'w hadrodd i'r datganiad busnes ar gyfer yr wythnos hon. Bydd y Dirprwy Weinidog Iechyd yn gwneud datganiad ar y model ymateb clinigol newydd ar gyfer gwasanaethau ambiwlans brys; bydd y Gweinidog Gwasanaethau Cyhoeddus yn gwneud datganiad ar weithlu’r gwasanaethau cyhoeddus; a bydd y Gweinidog Cymunedau a Threchu Tlodi yn gwneud datganiad ar dai a phoblogaeth sy'n heneiddio.
 
14:17
Andrew R.T. DaviesBywgraffiadBiography
Leader of the house, could we have two statements, please? I asked just before the summer recess if there could be an update on developments around the Five Mile Lane in the Vale of Glamorgan. To date, I do not believe that that update has been forthcoming. This is a project that the Welsh Government have allocated significant funds for—£25 million. It has been a long time in the planning, yet little or no progress seems to be coming forward to start the project. Can we have an update so that we can either know this project will be undertaken before the Assembly election, or is it now firmly on the backburner, through the disagreements with the Vale of Glamorgan Council and the Welsh Government?
Arweinydd y tŷ, a allem ni gael dau ddatganiad, os gwelwch yn dda? Gofynnais ychydig cyn toriad yr haf pe gellid cael y newyddion diweddaraf am ddatblygiadau ar Five Mile Lane ym Mro Morgannwg. Hyd yn hyn, nid wyf yn credu bod y diweddariad hwnnw wedi ei roi. Mae hwn yn brosiect y mae Llywodraeth Cymru wedi dyrannu arian sylweddol ar ei gyfer—£25 miliwn. Mae wedi bod yn cael ei gynllunio ers amser maith, ac eto mae’n ymddangos mai ychydig neu nad oes dim cynnydd yn cael ei wneud i ddechrau'r prosiect. A allwn ni gael y wybodaeth ddiweddaraf fel y gallwn naill ai wybod y bydd y prosiect hwn yn cael ei gyflawni cyn etholiad y Cynulliad, neu a yw wedi’i ohirio’n bendant erbyn hyn, oherwydd yr anghytuno â Chyngor Bro Morgannwg a Llywodraeth Cymru?
 
Secondly, could we have a statement from the Minister of health in relation to what support he is offering the Cwm Taf Local Health Board in relation to GP out-of-hours provision in the Cwm Taf area? Yesterday, the health board announced that they were withdrawing services from two community hospitals and concentrating at the Royal Glamorgan Hospital, through a lack of doctors able to fill the rotas. This is a perennial issue around many health boards in Wales. I, obviously, have a greater interest in this in my electoral region. To date, the Welsh Government have been very silent on this particular issue. I would welcome a statement from the Minister as to how he is working with the Cwm Taf health board to overcome the shortfalls in doctors, to fill the rotas, so that these GP out-of-hours services can be reinstated.
Yn ail, a gawn ni datganiad gan y Gweinidog iechyd ar ba gefnogaeth y mae'n ei chynnig i Fwrdd Iechyd Lleol Cwm Taf o ran darpariaeth y tu allan i oriau meddygon teulu yn ardal Cwm Taf? Cyhoeddodd y bwrdd iechyd ddoe ei fod yn tynnu gwasanaethau yn ôl o ddau ysbyty cymuned ac yn canolbwyntio ar Ysbyty Brenhinol Morgannwg, gan fod prinder meddygon a fyddai’n gallu llenwi'r rotas. Mae hon yn broblem barhaus mewn llawer o fyrddau iechyd yng Nghymru. Mae gen i, yn amlwg, fwy o ddiddordeb yn hyn yn fy rhanbarth etholiadol i. Hyd yma, mae Llywodraeth Cymru wedi bod yn dawel iawn ar y mater penodol hwn. Byddwn yn croesawu datganiad gan y Gweinidog o ran sut y mae'n gweithio gyda bwrdd iechyd Cwm Taf i oresgyn y prinder meddygon, i lenwi'r rotas, fel y gellir ailgyflwyno’r gwasanaethau meddyg teulu y tu allan i oriau hyn.
 
14:18
As far as your first question is concerned, I know that the Minister for Economy, Science and Transport has been taking this forward in meetings with the Vale of Glamorgan Council and has agreed to update us on progress—that will be shortly forthcoming. Of course, on your second point, this is a matter for the Cwm Taf health board, but I think it’s also important to recognise the new GP sustainability framework and also the fact that, in June, we invested £34 million to develop primary care services across Wales in 2015-16, an additional £6 million directly to primary care clusters in Wales. And, of course, this is part of the response from the Welsh Labour Government in order to deliver on these important services.
O ran eich cwestiwn cyntaf, gwn fod Gweinidog yr Economi, Gwyddoniaeth a Thrafnidiaeth wedi bod yn bwrw ymlaen â hyn mewn cyfarfodydd gyda Chyngor Bro Morgannwg ac mae wedi cytuno i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i ni am gynnydd—bydd honno’n dod maes o law. Wrth gwrs, o ran eich ail bwynt, mater i fwrdd iechyd Cwm Taf yw hwn, ond rwy'n credu ei bod hefyd yn bwysig cydnabod y fframwaith cynaliadwyedd newydd i feddygon teulu a hefyd y ffaith ein bod, ym mis Mehefin, wedi buddsoddi £34 miliwn i ddatblygu gwasanaethau gofal sylfaenol ledled Cymru yn 2015-16, £6 miliwn ychwanegol yn uniongyrchol i glystyrau gofal sylfaenol yng Nghymru. Ac, wrth gwrs, mae hyn yn rhan o'r ymateb gan Lywodraeth Lafur Cymru er mwyn darparu’r gwasanaethau pwysig hyn.
 
14:19
Minister, the First Minister issued a written statement on 9 September 2015 on a particularly pernicious piece of anti-working-people legislation—the Trade Union Bill—which was discussed in Westminster yesterday. In that statement, the First Minister makes it clear that he regards it as having the potential to cause significant damage to the social and economic fabric of the UK. He also raises the point, importantly, that it actually undermines, or goes against, the devolved responsibilities of this Assembly, where we have very good practices and working relationships. At the end of his statement, he says that he’s keeping Members informed, but that should Members wish for a further statement or for him to answer questions on this when the Assembly returns, he would be happy to do so. Could I ask that we have time made available for an oral debate on the implications for Wales of this particularly awful piece of legislation?
Weinidog, cyhoeddodd y Prif Weinidog ddatganiad ysgrifenedig ar 9 Medi 2015 ar ddarn arbennig o niweidiol o ddeddfwriaeth gwrth-weithwyr—y Bil Undebau Llafur—a drafodwyd yn San Steffan ddoe. Yn y datganiad hwnnw, mae Prif Weinidog Cymru’n ei gwneud yn eglur ei fod o’r farn bod y potensial ganddo i achosi niwed sylweddol i wead cymdeithasol ac economaidd y DU. Mae hefyd yn codi'r pwynt, yn bwysig, ei fod mewn gwirionedd yn tanseilio, neu'n mynd yn groes i gyfrifoldebau datganoledig y Cynulliad hwn, lle mae gennym arferion a pherthnasoedd gwaith da iawn. Ar ddiwedd ei ddatganiad, mae'n dweud ei fod yn rhoi’r wybodaeth ddiweddaraf i’r Aelodau, ond pe byddai Aelodau'n dymuno cael datganiad pellach neu iddo ateb cwestiynau am hyn pan fydd y Cynulliad yn dychwelyd, y byddai'n hapus i wneud hynny. A gaf i ofyn bod amser yn cael ei roi ar gael i ni ar gyfer dadl lafar ar yr oblygiadau i Gymru a achosir gan y darn arbennig o wael hwn o ddeddfwriaeth?
 
14:20
I thank the Member for that question. As you say, Mick Antoniw, the First Minister has already issued a written statement and, indeed, a press release was also issued by the First Minister, and he has written to the Prime Minister about this important issue. Of course, there will be an opportunity for debate, I’m sure. It’s very interesting, if you look today at the editorial in the ‘Financial Times’, it actually says,
Diolch i'r Aelod am y cwestiwn yna. Fel y dywedwch, Mick Antoniw, mae'r Prif Weinidog eisoes wedi cyhoeddi datganiad ysgrifenedig ac, yn wir, gwnaed datganiad i'r wasg gan y Prif Weinidog hefyd, ac mae wedi ysgrifennu at Brif Weinidog y DU am y mater pwysig hwn. Wrth gwrs, bydd cyfle i drafod, rwy'n siŵr. Mae'n ddiddorol iawn, os edrychwch chi ar yr erthygl olygyddol yn y 'Financial Times' heddiw, mae'n dweud bod,
 
‘UK government crosses the road to pick a fight. Overregulating unions risks fomenting more workplace disruption’.
Llywodraeth y DU yn croesi'r ffordd i ddechrau brwydr. Ceir perygl y bydd gor-reoleiddio undebau yn arwain at ragor o darfu ar weithleoedd.
 
They should also recognise the concerns that are not just shared by us here, and by the First Minister and the Welsh Labour Government, but by many other voices as well, even in business.
Dylent hefyd gydnabod y pryderon nad yw’n cael eu rhannu gennym ni yma yn unig, a chan y Prif Weinidog a Llywodraeth Lafur Cymru, ond gan lawer o leisiau eraill hefyd, hyd yn oed ym myd busnes.
 
14:21
William PowellBywgraffiadBiography
Leader of the house, can we please have a statement from the Minister for Health and Social Services on the implications of the recent decision to combine the paediatric intensive care unit retrieval service—that is, the transport service for critically ill children—currently operating from two bases in Cardiff and Newport, so that the service is solely based, now, across the border in Bristol? As you will be aware, the Welsh Health Specialised Services Committee recently approved the proposals for the two services to be combined, and there are serious concerns that have been expressed, particularly in the west of my region, in terms of the negative impact that this could have on the prognosis of critically ill children and their families. I think this matter is of significant importance and would merit a Government statement.
Arweinydd y tŷ, a allem ni gael datganiad gan y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol os gwelwch yn dda, ar oblygiadau’r penderfyniad diweddar i gyfuno gwasanaeth cludiant yr uned gofal dwys pediatrig—hynny yw, y gwasanaeth cludiant ar gyfer plant difrifol wael—sy’n gweithredu o ddwy ganolfan yng Nghaerdydd a Chasnewydd ar hyn o bryd, fel bod y gwasanaeth wedi’i leoli ar draws y ffin ym Mryste yn unig erbyn hyn? Fel y gwyddoch, yn ddiweddar, cymeradwyodd Pwyllgor Gwasanaethau Iechyd Arbenigol Cymru y cynigion i gyfuno’r ddau wasanaeth, a cheir pryderon difrifol a fynegwyd, yn enwedig yng ngorllewin fy rhanbarth i, o ran yr effaith negyddol y gallai hyn ei chael ar brognosis plant difrifol wael a’u teuluoedd. Rwy'n credu fod hwn yn fater o hynod o bwysig a’i fod yn haeddu datganiad gan y Llywodraeth.
 
14:22
I thank William Powell for that question. Of course, in terms of the Welsh paediatric retrieval service, a new jointly commissioned service is being set up to serve intensive care units and high-dependency units in south Wales and the south-west of England, including our children’s hospital for Wales and Bristol children’s hospital. I think those changes are being brought forward to provide a more sustainable service, with a guaranteed quality 24-hour-a-day service. That wasn’t operated previously; medical expertise was diverted away from the unit during retrieval. The new retrieval arrangements will allow the units in Cardiff and Bristol to meet national standards for retrieval and paediatric intensive care across the areas they serve.
Diolchaf i William Powell am y cwestiwn yna. Wrth gwrs, o ran gwasanaeth cludiant pediatrig Cymru, mae gwasanaeth newydd a gomisiynwyd ar y cyd yn cael ei sefydlu i wasanaethu unedau gofal dwys ac unedau dibyniaeth uchel yn ne Cymru a de-orllewin Lloegr, gan gynnwys ein hysbyty plant ar gyfer Cymru ac ysbyty plant Bryste. Rwy’n meddwl bod y newidiadau hynny’n cael eu gwneud er mwyn darparu gwasanaeth mwy cynaliadwy, gan sicrhau gwasanaeth o ansawdd da 24 awr y dydd. Nid oedd hynny ar waith cynt; tynnwyd arbenigedd meddygol o'r uned yn ystod cludiant. Bydd y trefniadau cludiant newydd yn caniatáu i'r unedau yng Nghaerdydd a Bryste fodloni safonau cenedlaethol ar gyfer cludiant a gofal dwys pediatrig ar draws yr ardaloedd y maen nhw’n eu gwasanaethu.
 
14:22
Minister, can I call for two statements? One is from the Minister for Economy, Science and Transport on the Welsh Government’s response to the proposed changes to Sunday trading rules in the UK. I’m very concerned about the proposed changes and the impact that they might have on employees in businesses that may want to operate on a seven-day-a-week basis. There seems to be a general assumption that, the greater the economic activity of the UK, the happier the people of the UK will be. Well, I don’t accept that, and nor do I accept that it will necessarily drive improvements in the economy, either. It certainly hasn’t been a problem for Germany, having much stricter Sunday trading rules, and I think that all employees and workers should be entitled to at least one day off per week.
Weinidog, a gaf i alw am ddau ddatganiad? Mae un gan Weinidog yr Economi, Gwyddoniaeth a Thrafnidiaeth ar ymateb Llywodraeth Cymru i'r newidiadau arfaethedig i reolau masnachu ar y Sul yn y DU. Rwy'n bryderus iawn am y newidiadau arfaethedig a'r effaith y gallent ei chael ar weithwyr mewn busnesau a allai fod eisiau gweithredu saith diwrnod yr wythnos. Mae'n ymddangos ei bod yn dybiaeth gyffredinol, y mwyaf yw gweithgarwch economaidd y DU, yr hapusaf y bydd pobl y DU. Wel, nid wyf yn derbyn hynny, ac nid wyf yn derbyn y bydd o reidrwydd yn arwain at welliannau yn yr economi ychwaith. Yn sicr, nid yw wedi bod yn broblem i’r Almaen, sydd â rheolau masnachu ar y Sul llawer llymach, ac rwy’n meddwl y dylai fod gan bob gweithiwr hawl i o leiaf un diwrnod i ffwrdd yr wythnos.
 
Can we also have a statement, please, from the Minister for Health and Social Services to provide an update on the special measures in the Betsi Cadwaladr University Local Health Board? We were told that there would be improvements within 100 days; those 100 days expire this week, and there appears to be little progress in north Wales, and certainly there’s a great deal of concern in some parts of north Wales about the pace of progress in driving improvements in health care in the region.
A allem ni gael datganiad hefyd, os gwelwch yn dda, gan y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol i ddarparu’r wybodaeth ddiweddaraf am y camau arbennig ym Mwrdd Iechyd Lleol Prifysgol Betsi Cadwaladr? Fe’n hysbyswyd y byddai gwelliannau o fewn 100 diwrnod; mae’r 100 diwrnod hynny yn dod i ben yr wythnos hon, ac mae'n ymddangos mai prin yw’r cynnydd yn y gogledd, ac yn sicr mae llawer iawn o bryder mewn rhai rhannau o’r gogledd am gyflymder y cynnydd o ran cyflawni gwelliannau i ofal iechyd yn y rhanbarth.
 
I might also want to request an update from the Minister on the issue of the Tawel Fan progress, in terms of mental health services in north Wales. Families in north Wales who have had relatives who have been victims of abuse on the Tawel Fan ward have been in touch with me to say that they are very concerned that the second piece of work, which is supposed to be involving Donna Ockenden, the author of the report into the abuse on that particular ward, has not yet properly commenced or been commissioned by the health board. That, to me, does not speak of a board that wants to turn services around quickly, and I think it is important this Assembly receives an update as soon as possible.
Efallai yr hoffwn hefyd wneud cais am y wybodaeth ddiweddaraf gan y Gweinidog ar fater cynnydd Tawel Fan, o ran gwasanaethau iechyd meddwl yn y gogledd. Mae teuluoedd yn y gogledd y mae eu perthnasau wedi dioddef camdriniaeth ar ward Tawel Fan wedi bod mewn cysylltiad â mi i ddweud eu bod yn bryderus iawn nad yw’r ail ddarn o waith, sydd i fod i gynnwys Donna Ockenden, awdur yr adroddiad ar gam-drin ar y ward benodol honno, wedi dechrau’n iawn eto nac wedi cael ei gomisiynu gan y bwrdd iechyd. Nid yw hynny, yn fy marn i, yn dangos bwrdd sydd eisiau gweddnewid gwasanaethau yn gyflym, ac rwy'n credu ei bod yn bwysig bod y Cynulliad hwn yn derbyn y wybodaeth ddiweddaraf cyn gynted â phosibl.
 
14:25
Obviously, Darren Millar is going to be making his way, I would think, to the Conservative Party conference, aren’t you, with your concerns about UK Government policy changes in terms of Sunday opening services? I think on your second point, the issues around Betsi Cadwaladr university health board, you know that the public consultation on temporary changes to women’s maternity services in north Wales did begin on 24 August, and, obviously, that consultation is open until 5 October and everyone is encouraged who has an interest in this matter to respond to that consultation. And, of course, generally in terms of the health board, we have taken decisive action to address concerns about leadership, governance and progress at Betsi Cadwaladr university health board. That’s being done in an open and transparent way, and the Deputy Minister will be publishing a written statement to update on progress later this week.
Yn amlwg, mae Darren Millar yn mynd i fod yn gwneud ei ffordd, byddwn yn meddwl, i gynhadledd y Blaid Geidwadol, oni fyddwch, gyda'ch pryderon ynghylch newidiadau polisi Llywodraeth y DU o ran gwasanaethau’n agor ar y Sul? Rwy’n meddwl o ran eich ail bwynt, y materion yn ymwneud â bwrdd iechyd prifysgol Betsi Cadwaladr, eich bod yn gwybod bod yr ymgynghoriad cyhoeddus ar newidiadau dros dro i wasanaethau mamolaeth menywod yn y gogledd wedi dechrau ar 24 Awst, ac, yn amlwg, mae’r ymgynghoriad hwnnw ar agor tan 5 Hydref, ac anogir pawb sydd â diddordeb yn y mater hwn i ymateb i'r ymgynghoriad hwnnw. Ac, wrth gwrs, yn gyffredinol, o ran y bwrdd iechyd, rydym ni wedi cymryd camau pendant i fynd i'r afael â phryderon am arweinyddiaeth, llywodraethu a chynnydd ym mwrdd iechyd prifysgol Betsi Cadwaladr. Mae hynny’n cael ei wneud mewn ffordd agored a thryloyw, a bydd y Dirprwy Weinidog yn cyhoeddi datganiad ysgrifenedig i roi'r wybodaeth ddiweddaraf am gynnydd yn ddiweddarach yr wythnos hon.
 
14:26
Christine ChapmanBywgraffiadBiography
Leader of the house, I welcome the news that the Welsh Government will forward the views of campaigners against the ban on gay and bisexual men donating blood to the UK Government’s Advisory Committee on the Safety of Blood, Tissues and Organs. You will be aware that this is a campaign that has generated much support from across the political spectrum, and I do welcome the Minister putting on record his personal belief that the rules may be out of date. I was pleased to be able to raise this in Plenary last year, but could we have an update from the Minister for health on this important development, and what other measures the Welsh Government is taking to encourage safe blood donation from all eligible Welsh citizens?
Arweinydd y tŷ, rwy’n croesawu'r newyddion y bydd Llywodraeth Cymru yn anfon safbwyntiau ymgyrchwyr yn erbyn y gwaharddiad ar ddynion hoyw a deurywiol rhag cael rhoi gwaed at Bwyllgor Cynghori Llywodraeth y DU ar Ddiogelwch Gwaed, Meinweoedd ac Organau. Byddwch yn ymwybodol bod hon yn ymgyrch sydd wedi ennyn llawer o gefnogaeth o bob rhan o’r sbectrwm gwleidyddol, ac rwy’n croesawu'r ffaith fod y Gweinidog wedi nodi ar goedd ei gred bersonol efallai fod y rheolau wedi dyddio. Roeddwn i’n falch o allu codi hyn yn y Cyfarfod Llawn y llynedd, ond a allem ni gael y wybodaeth ddiweddaraf gan y Gweinidog iechyd ar y datblygiad pwysig hwn, a pha fesurau eraill y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i annog rhoi gwaed yn ddiogel gan bob dinesydd cymwys yng Nghymru?
 
14:26
I thank Christine Chapman for that question. Of course, the Minister for Health and Social Services wants to ensure that as many people as possible are able to donate their blood to meet demand from patients. In that regard, he believes that the blood donation deferral criteria may need revising, and he is happy to put forward the views of campaigners, as you said, on this important issue that we raise. And, clearly, this has to be taken forward in terms of what influence he can also exert in terms of advice from the UK Government’s Advisory Committee on the Safety of Blood, Tissues and Organs to Ministers.
Diolchaf i Christine Chapman am y cwestiwn yna. Wrth gwrs, mae'r Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol yn awyddus i sicrhau y caiff cymaint o bobl â phosibl roi eu gwaed i fodloni'r galw gan gleifion. Yn hynny o beth, mae'n credu efallai fod angen diwygio’r meini prawf ar gyfer gwahardd rhag rhoi gwaed, ac mae'n hapus i gyflwyno safbwyntiau ymgyrchwyr, fel y dywedasoch, ar y mater pwysig hwn yr ydym ni’n ei godi. Ac, yn amlwg, mae’n rhaid bwrw ymlaen â hyn o ran pa ddylanwad y gall ei gael hefyd o ran cyngor gan Bwyllgor Cynghori Llywodraeth y DU ar Ddiogelwch Gwaed, Meinweoedd ac Organau i Weinidogion. 
 
14:27
Minister, I’d be grateful if you could please ask the Deputy Minister for Farming and Food to bring forward a statement clarifying the Welsh Government’s position regarding early access to the basic payments scheme, and, Llywydd, I should declare an interest that my wife’s family run a dairy farm. The Deputy Minister has confirmed to me in a recent letter that advanced payments of up to 50 per cent of a claim may be made from 16 October. However, the Deputy Minister has said that, and I quote, Rural Payments Wales is unable to process the required number of single application forms to utilise this provision. Minister, I’m sure you’ll agree that the farming sector, and the dairy industry in particular, is facing huge challenges, and it would alleviate some of the financial pressure on farmers if they received some of their basic payment earlier, and given that it’s possible for the Welsh Government to pay this money early, but it appears to choose not to, is extremely worrying. In the circumstances, I’d therefore be grateful if the Deputy Minister for Farming and Food could bring forward a statement as soon as possible explaining why the Welsh Government refuses to bring forward payments from December, despite having the levers to do so.
Weinidog, byddwn yn ddiolchgar pe gallech chi ofyn i'r Dirprwy Weinidog Ffermio a Bwyd gyflwyno datganiad yn egluro safbwynt Llywodraeth Cymru o ran mynediad cynnar at y cynllun taliadau sylfaenol, a, Lywydd, dylwn ddatgan buddiant bod teulu fy ngwraig yn rhedeg fferm laeth. Mae'r Dirprwy Weinidog wedi cadarnhau i mi mewn llythyr diweddar y gallai taliadau o hyd at 50 y cant o hawliad gael eu gwneud o 16 Hydref. Fodd bynnag, mae'r Dirprwy Weinidog wedi dweud, ac rwy’n dyfynnu, na all Taliadau Gwledig Cymru brosesu’r nifer ofynnol o ffurflenni cais sengl i ddefnyddio'r ddarpariaeth hon. Weinidog, rwy'n siŵr y byddwch yn cytuno bod y sector ffermio, a’r diwydiant llaeth yn arbennig, yn wynebu heriau enfawr, a byddai'n lleddfu rhywfaint o'r pwysau ariannol ar ffermwyr pe byddent yn derbyn rhywfaint o'u taliad sylfaenol yn gynharach, ac o ystyried ei bod yn bosibl i Lywodraeth Cymru dalu’r arian hwn yn gynnar, ond mae'n ymddangos ei bod yn dewis peidio, yn destun pryder mawr. Dan yr amgylchiadau, byddwn yn ddiolchgar felly pe gallai'r Dirprwy Weinidog Ffermio a Bwyd gyflwyno datganiad cyn gynted â phosibl yn esbonio pam mae Llywodraeth Cymru yn gwrthod gwneud taliadau o fis Rhagfyr, er bod y modd ganddi i wneud hynny.
 
14:29
I know that the Deputy Minister for Farming and Food is regularly consulting, and indeed informing and updating, particularly the farming unions and those with interest, and also via officials in terms of moving forward with the basic payments. Of course, Welsh Government is ahead in terms of the decisions that have been made in terms of the basic payment arrangements. But, clearly, early access is what we’re seeking.
Gwn fod y Dirprwy Weinidog Ffermio a Bwyd yn ymgynghori, ac yn hysbysu a diweddaru yn wir, yn rheolaidd, yr undebau ffermio’n arbennig a'r rhai sydd â buddiant, a hefyd trwy swyddogion o ran symud ymlaen â'r taliadau sylfaenol. Wrth gwrs, mae Llywodraeth Cymru ar y blaen o ran y penderfyniadau a wnaed ynglŷn â’r trefniadau talu sylfaenol. Ond, yn amlwg, taliadau cynnar yw'r hyn yr ydym ni’n ceisio ei sicrhau. 
 
14:29
I would like to ask for a debate in Government time on the future of the BBC. We know that the UK Government is consulting on the review of the royal charter, and I’m sure that I’m not alone in feeling fearful about what the UK Government’s agenda may be in relation to the BBC, which I regard as not just one of our greatest cultural assets, but a vital part of our democracy. I think it would be quite right for the National Assembly to express a view in these discussions, and I hope that time can be made available as soon as possible for such a debate.
Hoffwn ofyn am ddadl yn amser y Llywodraeth ar ddyfodol y BBC. Rydym ni’n gwybod bod Llywodraeth y DU yn ymgynghori ar yr adolygiad o'r siarter brenhinol, ac rwy'n siŵr nad fi yw'r unig un sy’n teimlo'n ofnus ynghylch beth allai agenda Llywodraeth y DU fod o ran y BBC, yr wyf yn ei ystyried yn un o'n hasedau diwylliannol pwysicaf yn ogystal â rhan hanfodol o'n democratiaeth. Rwy'n credu y byddai'n gwbl gywir i’r Cynulliad Cenedlaethol fynegi barn yn y t