By continuing to use our site, you are agreeing for us to set a small number of cookies. Cookie policy

Desktop
Skip Ribbon Commands
Skip to main content
 
 
You are in :
Back to list View this page without hyperlinks
Cyfarfu’r Cynulliad am 13:30 gyda’r Llywydd (Y Fonesig Rosemary Butler) yn y Gadair.
The Assembly met at 13:30 with the Presiding Officer (Dame Rosemary Butler) in the Chair.
 
13:30
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
Good afternoon. The National Assembly for Wales is now in session.
Prynhawn da. Dyma ddechrau trafodion Cynulliad Cenedlaethol Cymru.
 
13:30
Datganiad gan y Llywydd
Statement by the Presiding Officer
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
The first item this afternoon will be questions to the First Minister, but before that, First Minister, I am sorry, it gives me great pleasure to announce that, in accordance with Standing Order 26.75, the following Bills were given Royal Assent on 27 January: the Further and Higher Education (Governance and Information) (Wales) Bill; the National Health Service Finance (Wales) Bill, and the Control of Horses (Wales) Bill.
Yr eitem gyntaf y prynhawn yma fydd cwestiynau i’r Prif Weinidog, ond cyn hynny, Brif Weinidog, mae’n ddrwg gennyf, mae’n rhoi pleser mawr i mi gyhoeddi, yn unol â Rheol Sefydlog 26.75, bod y Biliau canlynol wedi cael Cydsyniad Brenhinol ar 27 Ionawr: y Bil Addysg Bellach ac Uwch (Llywodraethu a Gwybodaeth) (Cymru), Bil Cyllid y Gwasanaeth Iechyd Gwladol (Cymru), a Bil Rheoli Ceffylau (Cymru).
 
Cwestiynau i’r Prif Weinidog
Questions to the First Minister
Fformiwla Barnett
Barnett Formula
 
13:31
Alun Ffred JonesBywgraffiadBiography
1. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am gynnydd trafodaethau i ddiwygio’r fformiwla Barnett? OAQ(4)1445(FM)
1. Will the First Minister make a statement on the progress of discussions about reforming the Barnett formula? OAQ(4)1445(FM)
 
13:31
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Rydym wedi cytuno ar broses gyda Llywodraeth y Deyrnas Unedig sydd â’r nod o fynd i’r afael â bygythiad cydgyfeirio o ran ein lefelau cyllid perthynol. Fodd bynnag, diwygio Barnett yn llawn yw fy nharged hirdymor o hyd.
We have agreed a process with the UK Government that aims to address the threat of convergence in our relative funding levels. However, full Barnett reform remains my long-term goal.
 
13:31
Alun Ffred JonesBywgraffiadBiography
Mae Plaid Cymru wedi dadlau ers dechrau’r Cynulliad wrth gwrs bod angen fformiwla decach i ariannu Cymru, ac yn ddiweddar, rydych chi, fel rydych newydd ddweud, wedi bod yn dadlau’r un peth, yn wir, yn ei wneud yn amod cyn derbyn pwerau ar dreth incwm. Gwnaeth y Blaid Lafur ddim byd pan oedd mewn Llywodraeth y tro diwethaf. A ydych mewn sefyllfa i ddweud wrthym a fydd Llafur, os bydd yn dod i rym yn San Steffan ar ôl yr etholiad cyffredinol nesaf, yn ymrwymo i ddiwygio Barnett yn sylfaenol, neu a ydych yn cytuno efo Owen Smith nad oes dim llawer o’i le ar y fformiwla?
Plaid Cymru has argued since the establishment of the Assembly that we need a fairer formula to fund Wales. Recently, as you have just said, you have been arguing the same case and, indeed, making it a condition before taking income-tax powers. The Labour Party did nothing when it was in Government the last time. Are you in a position to tell us whether Labour, if it does come to power in Westminster following the next general election, will commit to fundamental reform of the Barnett formula, or do you agree with Owen Smith that there is not much wrong with the formula?
 
13:32
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Nid wyf yn credu mai dyna beth oedd geiriau Owen Smith. Mae’r mater o gyllido teg yn rhywbeth rydym ni fel plaid yn dadlau ar hyn o bryd er mwyn dod i sefyllfa yn y maniffesto lle bydd ffordd ymlaen, ond byddai’n help, wrth gwrs, pe baech yn gallu perswadio eich chwaer blaid yn yr Alban i beidio bod yn erbyn unrhyw fath o newidiadau ynglŷn â Barnett.
I do not think that those were the words of Owen Smith. The issue of fair funding is something that we as a party are debating at present in order to get to a manifesto position where there will be a way forward. Of course, it would be a help if you could persuade your sister party in Scotland not to oppose any changes to Barnett.
 
13:32
Brif Weinidog, mae Gerry Holtham wedi ei gwneud yn glir yn y gorffennol efallai y bydd yn rhaid addasu y ffordd y mae’r Alban yn cael ei chyllido yn gyntaf, cyn diwygio’r fformiwla yn gyfan gwbl. A ydych yn derbyn hyn, a pha drafodaethau a ydych chi wedi’u cael gyda Alex Salmond ar y mater yma?
First Minister, Gerry Holtham has made it clear in the past that perhaps we will have to change the way that Scotland is funded before reforming the formula in its entirety. Do you accept this and what discussions have you had with Alex Salmond on this issue?
 
13:33
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Dim un, achos barn Alex Salmond yw na ddylai’r Alban fod yn rhan o Barnett beth bynnag achos mae e eisiau gweld yr Alban yn annibynnol, felly nid yw hynny yn rhywbeth y bydd e’n awyddus i’w ddadlau gyda fi na neb arall ar hyn o bryd. Beth sy’n bwysig yw bod y sefyllfa ynglŷn â chyllid i bob rhan o’r Deyrnas Unedig yn cael ei datrys, unwaith y bydd y refferendwm wedi mynd drwyddo yn yr Alban a bod canlyniad yn yr Alban, achos mae’n wir i ddweud na all fformiwla Barnett barhau am ragor o flynyddoedd.
Not one, because Alex Salmond’s view is that Scotland should not be part of Barnett anyway, because he seeks an independent Scotland. So, that is not something that he has been eager to debate at present with me or anyone else. What is important is that the situation in terms of funding for all parts of the UK is resolved, once the referendum has taken place in Scotland and we have a result in Scotland, because it is true to say that the Barnett formula cannot continue any longer.
 
Gwasanaethau Iechyd Meddwl
Mental Health Services
 
13:33
Russell GeorgeBywgraffiadBiography
2. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am ddarpariaeth gwasanaethau iechyd meddwl ym Mhowys? OAQ(4)1452(FM)
2. Will the First Minister make a statement regarding the provision of mental health services in Powys? OAQ(4)1452(FM)
 
13:33
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
I am aware that Powys Teaching Local Health Board works with neighbouring local health boards to deliver high-quality mental health services for its population.
Rwy’n ymwybodol bod Bwrdd Addysgu Iechyd Lleol Powys yn gweithio gyda byrddau iechyd lleol cyfagos i ddarparu gwasanaethau iechyd meddwl o ansawdd uchel ar gyfer ei boblogaeth.
 
13:33
Russell GeorgeBywgraffiadBiography
I meet regularly meet with the Montgomeryshire GP cluster group to discuss issues of mutual concern and a recurring issue that keeps emerging is the poor level of mental health services that patients in north Powys are receiving from Betsi Cadwaladr University Local Health Board. At the meeting just before Christmas, one GP gave me two examples of appalling incidents that had occurred that were very unacceptable. GPs certainly feel that patients are still being put at risk due to the referral and administration process not working, as they see it. Would you be prepared to look at this issue in greater detail and provide these GPs with a reassurance that the Government will not tolerate this level of service?
Rwy’n cwrdd yn rheolaidd â grŵp clwstwr meddygon teulu Sir Drefaldwyn i drafod materion o bryder i’r ddwy ochr ac un mater sy’n dal i ddod i’r amlwg dro ar ôl tro yw’r lefel gwael o wasanaethau iechyd meddwl y mae cleifion yng ngogledd Powys yn ei dderbyn gan Fwrdd Iechyd Lleol Prifysgol Betsi Cadwaladr. Yn y cyfarfod ychydig cyn y Nadolig, rhoddodd un meddyg teulu ddwy enghraifft i mi o ddigwyddiadau echrydus a oedd wedi digwydd a oedd yn annerbyniol iawn. Mae meddygon teulu yn sicr yn teimlo bod cleifion yn dal i gael eu rhoi mewn perygl oherwydd nad yw’r broses atgyfeirio a gweinyddu ddim yn gweithio, fel y maent hwy yn ei gweld hi. A fyddech chi’n barod i edrych ar y mater hwn yn fanylach a rhoi sicrwydd i’r meddygon teulu hyn na fydd y Llywodraeth yn goddef y lefel hwn o wasanaeth?
 
13:34
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
I can inform the Member that we are aware of this. The NHS delivery unit is undertaking a review, which will be completed next month. I am aware that the health board has arrangements in place to cover out-of-hours provision and is working to strengthen those arrangements. The review currently being undertaken covers a number of areas, including the service pathway, operational working methods and the controls to support effective delivery. I know that Powys teaching health board and Betsi Cadwaladr health board are working with the delivery unit to implement any actions that are required as the review progresses.
Gallaf hysbysu’r Aelod ein bod yn ymwybodol o hyn. Mae uned gyflawni’r GIG yn cynnal adolygiad, a fydd yn cael ei gwblhau y mis nesaf. Rwy’n ymwybodol bod gan y bwrdd iechyd drefniadau ar waith ar gyfer darpariaeth y tu allan i oriau arferol ac mae’n gweithio i gryfhau’r trefniadau hynny. Mae’r adolygiad sy’n cael ei gynnal ar hyn o bryd yn cwmpasu nifer o feysydd, gan gynnwys y llwybr gwasanaeth, dulliau gweithio gweithredol a dulliau rheoli i gefnogi darpariaeth effeithiol. Gwn fod bwrdd addysgu iechyd Powys a bwrdd iechyd Betsi Cadwaladr yn gweithio gyda’r uned gyflawni i weithredu unrhyw gamau sydd eu hangen wrth i’r adolygiad fynd yn ei flaen.
 
13:35
Mae nifer yn credu, ac rwy’n digwydd cytuno â nhw, bod gofal iechyd yn y canolbarth wedi gwanhau ers cau ward Afallon yn Ysbyty Cyffredinol Bronglais, ac nad oedd digon o baratoi wedi digwydd ar gyfer gofal yn y gymuned yn sgîl hynny. Mae adolygiad yn cael ei gynnal ar hyn o bryd, gyda’r Gweinidog, o dan gadeiryddiaeth Marcus Longley. Rwyf newydd gael yr amcanion drafft ar gyfer yr adolygiad hwnnw, ac nid ydynt yn sôn am ofal iechyd yn benodol. Rwy’n mynd i ysgrifennu yn ôl a dweud, ‘Gwnewch yn siŵr bod gofal iechyd meddwl yn cael ei ystyried yn hwn’. A wnewch chi gefnogi fy nghais i yn y cyd-destun hwnnw?
Many believe, and I happen to agree with them, that healthcare in mid Wales has weakened since the closure of the Afallon ward in Bronglais General Hospital, and that not enough preparation was made for care in the community in the light of that. A review is currently being conducted by the Minister, chaired by Marcus Longley. I have just received the draft objectives for that review and they do not mention healthcare particularly. I will be writing back and saying, ’Do ensure that mental health services are taken into account in this’. Will you support my bid in that regard?
 
13:35
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Rwy’n barod i dderbyn unrhyw gais sy’n dod gan yr Aelod, ac fe wnaf ystyried y cais hwnnw’n fanwl iawn.
I am willing to accept any request from the Member, and I will consider that in great detail.
 
Cwestiynau Heb Rybudd gan Arweinwyr y Pleidiau
Questions Without Notice from the Party Leaders
 
13:36
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
We now move to questions from the party leaders. First this afternoon, we have the Leader of Plaid Cymru, Leanne Wood.
Symudwn yn awr i gwestiynau gan arweinwyr y pleidiau. Yn gyntaf y prynhawn yma, mae gennym Arweinydd Plaid Cymru, Leanne Wood.
 
13:36
Leanne WoodBywgraffiadBiographyArweinydd Plaid Cymru / The Leader of Plaid Cymru
First Minister, education is in the spotlight again today, with the latest Estyn report. One area that is highlighted in that report is the lack of national support to develop leaders in our schools. Do you accept that you have failed to provide adequate national leadership?
Brif Weinidog, mae addysg yn cael cryn sylw eto heddiw, oherwydd yr adroddiad Estyn diweddaraf. Un maes a amlygir yn yr adroddiad hwnnw yw’r diffyg cefnogaeth genedlaethol i ddatblygu arweinwyr yn ein hysgolion. A ydych chi’n derbyn eich bod wedi methu â darparu arweinyddiaeth genedlaethol ddigonol?
 
13:36
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
If you look at the report itself, it is true to say that it is not the sort of report that we would all want to see, but, nevertheless, it is true to say that there are parts of the report that we can take some heart from. For example, Ann Keane, talking to BBC Wales, said that she would hope that, because of the introduction of several Welsh Government initiatives, there will be a trend of improvement in the future. We have seen that more accountability has been introduced, and, of course, she welcomed the literacy and numeracy framework. What I think has not been there as it should have been is accountability; that accountability has been strengthened, and, for example, the school improvement plans will help that.
Os byddwch chi’n edrych ar yr adroddiad ei hun, mae’n wir i ddweud nad dyma’r math o adroddiad y byddem i gyd yn dymuno ei weld, ond, serch hynny, mae’n wir dweud bod rhannau o’r adroddiad y gallwn gael calondid ohonynt. Er enghraifft, dywedodd Ann Keane, wrth siarad â BBC Cymru, y byddai’n gobeithio, oherwydd cyflwyno nifer o fentrau Llywodraeth Cymru, y bydd tuedd o welliant yn y dyfodol. Rydym wedi gweld bod mwy o atebolrwydd wedi ei gyflwyno, ac, wrth gwrs, roedd hi’n croesawu’r fframwaith llythrennedd a rhifedd. Yr hyn nad yw wedi bod yno fel y dylai fod yw atebolrwydd yn fy marn i; mae’r atebolrwydd hwnnw wedi cael ei gryfhau, ac, er enghraifft, bydd y cynlluniau gwella ysgol yn helpu hynny.
 
13:37
First Minister, it has been over a month now since the publication of the Programme for International Student Assessment results, and I am sure that you have taken time to reflect. You were on record acknowledging that you have taken your eye off the ball. As you seem reluctant to accept that there has been a lack of national leadership, can you tell me whether you can put your finger on exactly what has gone wrong in education in this country?
Brif Weinidog, mae wedi bod dros fis bellach ers cyhoeddi’r Rhaglen ar gyfer canlyniadau Asesu Myfyrwyr Rhyngwladol, ac rwy’n siŵr eich bod wedi cymryd amser i fyfyrio. Roeddech chi ar gof a chadw yn cydnabod eich bod wedi tynnu eich llygad oddi ar y bêl. Gan eich bod yn ymddangos yn amharod i dderbyn y bu diffyg arweinyddiaeth genedlaethol, a allwch chi ddweud wrthyf a oes modd i chi roi eich bys ar yr union beth sydd wedi mynd o chwith mewn addysg yn y wlad hon?
 
13:37
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
That is a fair question. I think that the answer is that there has been a blurring of the lines of accountability, in terms of leadership in schools and in terms of leadership in local education authorities. We as a Government, of course, have to accept that it is important that there is a clear way forward in the future, and I believe that there is. If you look at what has been announced by the previous Minister for education and the current Minister for education, you will see that there is a clear way forward in terms of schools in Wales, in order to see the improvements that we would all want to see. This has been evidenced, for example, by the closing of the gap between Wales and England with regard to GCSEs, and that is a gap that I expect to close further in the future.
Mae hwnna’n gwestiwn teg. Rwy’n credu mai’r ateb yw y bu amwysedd o ran y llinellau o atebolrwydd, o ran arweinyddiaeth mewn ysgolion ac o ran arweinyddiaeth mewn awdurdodau addysg lleol. Rydym ni fel Llywodraeth, wrth gwrs, yn gorfod derbyn ei bod yn bwysig bod ffordd glir ymlaen yn y dyfodol, ac rwy’n credu bod. Os byddwch chi’n edrych ar yr hyn a gyhoeddwyd gan y Gweinidog addysg blaenorol a’r Gweinidog addysg presennol, byddwch yn gweld bod ffordd glir ymlaen o ran ysgolion yng Nghymru, er mwyn gweld y gwelliannau y byddem i gyd yn awyddus i’w gweld. Mae hyn wedi ei amlygu, er enghraifft, drwy gau’r bwlch rhwng Cymru a Lloegr o ran TGAU, ac mae hwnnw’n fwlch yr wyf yn disgwyl iddo gau ymhellach yn y dyfodol.
 
13:38
You appear not to take any responsibility, First Minister, for the failings in the education system to date. I am sure that you will be aware of the scathing comments from the Labour MP for Islwyn yesterday, who said that he is frustrated that the Welsh Government is not addressing real bread-and-butter issues like education, which are concerning people day to day. Given these internal difficulties for you, First Minister, are you coming round to the view that a reduction in the number of Welsh MPs might not be a bad idea after all? [Laughter.].
Rydych yn ymddangos i beidio â chymryd unrhyw gyfrifoldeb, Brif Weinidog, am y methiannau yn y system addysg hyd yma. Rwy’n siŵr y byddwch yn ymwybodol o’r sylwadau deifiol gan yr AS Llafur dros Islwyn ddoe, a ddywedodd ei fod yn rhwystredig nad yw Llywodraeth Cymru yn mynd i’r afael â materion bara menyn gwirioneddol fel addysg, sy’n peri pryder i bobl o ddydd i ddydd . O ystyried yr anawsterau mewnol hyn i chi, Brif Weinidog, a ydych chi’n dechrau derbyn y farn na fyddai gostyngiad yn nifer ASau Cymru yn syniad gwael wedi’r cyfan? [Chwerthin.].
 
13:38
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
I think that the two things are unrelated. She does not always listen to my answers, but I did make it very clear that we as a Government do take some responsibility—of course we do; I said that in answer to her second question, which she seems not to have heard. Nevertheless, it is important that responsibility is taken by local education authorities, and, indeed, by teachers themselves, who, at the end of the day, are the ones delivering the service—this has to be a joint venture, as it were. In terms of what is said outside of this Chamber, we are very much focused, of course, on education, and that will continue. That is why we made the pledge to seek to protect schools spending, as we have done, and that is why we have invested over the last decade in more than 140 new schools or improvements to schools. I was in school in the 1980s, and in the 1980s, the Government of the day could not even build a shed.
Does dim cysylltiad rhwng y ddau beth yn fy marn i. Nid yw hi bob amser yn gwrando ar fy atebion, ond fe ddywedais yn glir iawn ein bod ni fel Llywodraeth yn cymryd peth cyfrifoldeb—wrth gwrs ein bod; dywedais hynny wrth ateb ei hail gwestiwn, mae’n ymddangos na chlywodd hi hynny. Serch hynny, mae’n bwysig bod y cyfrifoldeb yn cael ei gymryd gan awdurdodau addysg lleol, ac, yn wir, gan athrawon eu hunain, sef, yn y pen draw, y rhai sy’n darparu’r gwasanaeth—mae’n rhaid i hyn fod yn fenter ar y cyd, fel petai. O ran yr hyn a ddywedir y tu allan i’r Siambr hon, rydym yn canolbwyntio yn fanwl iawn, wrth gwrs, ar addysg, a bydd hynny’n parhau. Dyna pam y gwnaethom yr addewid i geisio diogelu gwariant ysgolion, fel yr ydym wedi’i wneud, a dyna pam yr ydym wedi buddsoddi dros y degawd diwethaf mewn mwy na 140 o ysgolion newydd neu welliannau i ysgolion. Roeddwn i yn yr ysgol yn y 1980au, ac yn y 1980au, ni allai Llywodraeth y dydd hyd yn oed yn adeiladu sied.
 
13:39
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
We now move to the leader of the opposition, Andrew R.T. Davies.
Symudwn yn awr at arweinydd yr wrthblaid, Andrew R.T. Davies.
 
13:39
Andrew R.T. DaviesBywgraffiadBiographyArweinydd yr Wrthblaid / The Leader of the Opposition
First Minister, I am sure that you will want to welcome the excellent news that was announced in terms of the growth figures for the United Kingdom today, as well as the employment figures that were announced last week, which showed that, in the last three months of last year, 280,000 jobs were made across the United Kingdom, of which 220,000 were full time and 60,000 were part time. We have spent the last two or two and half years with you and your Labour colleagues prophesying a double dip or a triple dip and claiming that the economic policies of the UK Government are wrong. I am sure that, today, you would like to use the opportunity of First Minister’s questions to congratulate the Chancellor on such a record of economic stability and economic recovery.
Brif Weinidog, rwyf yn siŵr y byddwch yn awyddus i groesawu’r newyddion rhagorol a gyhoeddwyd o ran y ffigurau twf ar gyfer y Deyrnas Unedig heddiw, yn ogystal â’r ffigurau cyflogaeth a gyhoeddwyd yr wythnos diwethaf, a oedd yn dangos, yn nhri mis diwethaf y llynedd, bod 280,000 o swyddi wedi eu creu ar draws y Deyrnas Unedig, gyda 220,000 yn llawn amser a 60,000 yn rhan-amser. Rydym wedi treulio’r ddwy flynedd neu’r ddwy flynedd a hanner ddiwethaf gyda chi a’ch cydweithwyr Llafur yn proffwydo dirwasgiad dwbl neu ddirwasgiad triphlyg ac yn honni bod polisïau economaidd Llywodraeth y DU yn anghywir. Rwy’n siŵr, heddiw, y byddech yn hoffi defnyddio’r cyfle a roddir gan y sesiwn cwestiynau i’r Prif Weinidog i longyfarch y Canghellor ar hanes o sefydlogrwydd economaidd ac adferiad economaidd o’r fath.
 
13:40
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Of course I welcome the figures. Who could not? However, we are just back where we were some three or four years ago, so I do not think that it is a question yet of saying that this is a wonderful step forward that will be sustained, although, of course, I welcome the figures. I am sure that he will be more than happy then to congratulate the Welsh Government on the fact that the Welsh economy has done better than the UK average as a direct result of what we have done here in Wales.
Wrth gwrs fy mod i’n croesawu’r ffigurau. Pwy na allai? Fodd bynnag, nid ydym ond yn ôl lle’r oeddem rhyw dair neu bedair blynedd yn ôl, felly nid wyf yn credu ei fod yn gwestiwn eto o ddweud bod hwn yn gam gwych ymlaen a fydd yn cael ei gynnal, er, wrth gwrs, fy mod yn croesawu’r ffigurau. Rwy’n siŵr y bydd ef yn fwy na hapus felly i longyfarch Llywodraeth Cymru ar y ffaith fod economi Cymru wedi gwneud yn well na chyfartaledd y DU o ganlyniad uniongyrchol i’r hyn yr ydym ni wedi ei wneud yma yng Nghymru.
 
13:40
Andrew R.T. DaviesBywgraffiadBiography
First Minister, it is always the same, is it not? You want to detract from the really good news of what is happening in the overall economy. However, sadly, Wales is lagging behind the rest of the UK in its economic performance. However, let us look at what is in your competence and what you were charged with delivering. As we heard earlier, the Estyn report today—it is a shame that the Minister for education is not with us today to hear Members’ comments—is a damning indictment of 14 years of Labour failure in education. What we have is the number of secondary schools in the ‘unsatisfactory’ category going up from 14% to 23%. The ‘excellent’ schools remain a small minority. Two thirds of secondary schools and half of primary schools are in need of follow-up inspections. You started your term in the fourth Assembly as a Government that was about delivery. Will you join your Minister for education in apologising for Labour’s lack of delivery in education, which is exemplified by this report today from Estyn?
Brif Weinidog, mae bob amser yr un fath, onid yw? Rydych chi eisiau tynnu oddi wrth y newyddion da iawn am yr hyn sy’n digwydd yn yr economi yn gyffredinol. Fodd bynnag, yn anffodus, mae Cymru yn llusgo ar ôl gweddill y DU o ran ei pherfformiad economaidd. Er hynny, gadewch inni edrych ar beth sydd yn eich cymhwysedd a’r hyn y rhoddwyd cyfrifoldeb i chi i’w gyflawni. Fel y clywsom yn gynharach, mae adroddiad Estyn heddiw—mae’n drueni nad oedd y Gweinidog addysg gyda ni heddiw i glywed sylwadau Aelodau—yn gyhuddiad damniol o 14 mlynedd o fethiant Llafur mewn addysg. Yr hyn sydd gennym yw nifer yr ysgolion uwchradd yn y categori ’anfoddhaol’ yn cynyddu o 14% i 23%. Mae’r ysgolion ’rhagorol’ yn parhau i fod yn lleiafrif bychan. Mae dwy ran o dair o’r ysgolion uwchradd a hanner yr ysgolion cynradd angen arolygiadau dilynol. Dechreuasoch eich tymor yn y pedwerydd Cynulliad fel Llywodraeth a oedd yn ymwneud â chyflawni. A wnewch chi ymuno â’ch Gweinidog addysg drwy ymddiheuro am ddiffyg cyflawni Llafur mewn addysg, sy’n cael ei amlygu drwy’r adroddiad hwn heddiw gan Estyn?
 
13:42
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Let us talk about the economy, shall we, and the UK unemployment average? If we look at youth unemployment for those aged between 18 and 24, we see that we are well below the UK average. If we look at the construction industry, we see that we are well above the UK employment average. If we look at the number of people in work in Wales, we see that it is at a historic high. If we look at the level of economic inactivity, we see that it is much lower, having dropped at a faster rate, than in the rest of the UK. This idea that we are at the bottom of everything is, quite simply, factually wrong. The reality is that our unemployment rate is not the highest in Britain; in fact, it has come down faster than anywhere else. The success of Jobs Growth Wales illustrates how well we have done in terms of youth unemployment. His story that, somehow, Wales is doing badly is clearly wrong. There has been a nearly 200% increase in foreign direct investment in the course of one year. All these things are conveniently forgotten.
Gadewch i ni siarad am yr economi, ie, a’r cyfartaledd diweithdra yn y DU? Os ydym yn edrych ar ddiweithdra ieuenctid ar gyfer y rhai rhwng 18 a 24 oed, gwelwn ein bod yn llawer is na chyfartaledd y DU. Os byddwn yn edrych ar y diwydiant adeiladu, rydym yn gweld ein bod yn llawer uwch na chyfartaledd cyflogaeth y DU. Os byddwn yn edrych ar y nifer o bobl mewn gwaith yng Nghymru, gwelwn ei bod ar y pwynt uchaf yn hanesyddol. Os edrychwn ar y lefel o anweithgarwch economaidd, rydym yn gweld ei fod yn llawer is, ar ôl gostwng ar gyfradd gyflymach nag yng ngweddill y DU. Mae’r syniad hwn ein bod ar waelod popeth, yn syml, yn ffeithiol anghywir. Y gwirionedd yw nad yw ein cyfradd diweithdra yr uchaf ym Mhrydain, mewn gwirionedd, mae wedi gostwng yn gyflymach nag yn unrhyw le arall. Mae llwyddiant Twf Swyddi Cymru yn dangos pa mor dda yr ydym wedi llwyddo o ran diweithdra ymhlith pobl ifanc. Mae ei stori ef, bod Cymru, rywsut, yn gwneud yn wael yn amlwg yn anghywir. Bu cynnydd o bron i 200% mewn buddsoddiad uniongyrchol tramor yn ystod un flwyddyn. Mae’r holl bethau hyn yn cael eu hanghofio yn gyfleus.
 
Let us talk about education. Yes, there are, of course, issues that need to be resolved as part of this report. We recognise that. However, his position would be stronger, I believe, if it was not for the fact that he wants to cut education spending by 12.5%. His position would be stronger in terms of accountability if he did not want to make every school in Wales a free school. His position would be better if he did not want to create a situation where schools had to commission their own transport, their own school meals, their own special services and their own human resources department, no doubt, to pay teachers, and have no accountability at all to either their local communities or any elected bodies. His position would be stronger if that were not the case. We look at what happens across the border in England where there is endless meddling. There is a serial meddler in charge of education and what appears to be a department that is keen to brief against its own inspectorate. I think that the situation is that, yes, we have much to do in Wales, that much is true, but we take no lessons from his party in England.
Gadewch i ni siarad am addysg. Oes, wrth gwrs, mae materion y mae angen eu datrys yn rhan o’r adroddiad hwn. Rydym yn cydnabod hynny. Fodd bynnag, byddai ei sefyllfa yn gryfach, yn fy marn i, heblaw am y ffaith ei fod eisiau torri 12.5% ar wariant ar addysg. Byddai ei sefyllfa yn gryfach o ran atebolrwydd pe na fyddai eisiau gwneud pob ysgol yng Nghymru yn ysgol rad. Byddai ei sefyllfa yn well pe na byddai eisiau creu sefyllfa a fyddai’n golygu y byddai’n rhaid i ysgolion gomisiynu eu cludiant eu hunain, eu prydau ysgol eu hunain, eu gwasanaethau arbennig eu hunain a’u hadran adnoddau dynol ei hunain, yn ddiau, i dalu athrawon, a heb unrhyw atebolrwydd naill ai i’w cymunedau lleol nac unrhyw gyrff etholedig. Byddai ei sefyllfa yn gryfach pe na byddai hynny’n wir. Rydym yn edrych ar yr hyn sy’n digwydd ar draws y ffin yn Lloegr lle y ceir ymyrraeth ddiddiwedd. Mae ymyrrwr parhaus yn gyfrifol am addysg a’r hyn sy’n ymddangos i fod yn adran sy’n awyddus i friffio yn erbyn ei arolygiaeth ei hun. Rwy’n meddwl mai’r sefyllfa yw, oes, mae gennym lawer i’w wneud yng Nghymru, mae hynny’n wir, ond nid ydym yn cymryd unrhyw wersi gan ei blaid ef yn Lloegr.
 
13:43
Andrew R.T. DaviesBywgraffiadBiography
I hope that on Saturday the Welsh team is as good at dodging the bullet and getting over the try line as you are at avoiding questions, First Minister. If you want to look at England and at what the Minister for education has done in England: he has lifted 250,000 pupils out of poorly performing schools and, above all, he has lifted them to get better grades in the English education system. However, the point that I made to you was about the Estyn inspection report, which was about your education system and the education system that your Government is responsible for running here in Wales. The damning indictment in this report and the previous report, which came out last year, was the lack of leadership and direction that was offered to the Welsh education system. I think that it is a crying shame that you were not prepared to apologise for the mistakes that were made and map out a bright future for Welsh education. The people who are watching this meeting today will have seen the emptiness that you are offering Welsh education, First Minister.
Rwy’n gobeithio y bydd tîm Cymru ddydd Sadwrn cystal am osgoi’r fwled a chroesi’r llinell gais ag yr ydych chi am osgoi cwestiynau, Brif Weinidog. Os ydych eisiau edrych ar Loegr ac ar yr hyn y mae’r Gweinidog dros addysg wedi ei wneud yn Lloegr: mae wedi codi 250,000 o ddisgyblion allan o ysgolion sy’n perfformio’n wael ac, yn anad dim, mae wedi eu codi i gael graddau gwell yn system addysg Lloegr. Fodd bynnag, roedd y pwynt a wnes i chi yn ymwneud ag adroddiad arolygu Estyn, a oedd am eich system addysg chi a’r system addysg y mae eich Llywodraeth yn gyfrifol am ei rhedeg yma yng Nghymru. Y cyhuddiad damniol yn yr adroddiad hwn a’r adroddiad blaenorol, a ddaeth allan y llynedd, oedd y diffyg arweinyddiaeth a chyfeiriad a gynigid i system addysg Cymru. Rwy’n meddwl ei bod yn drueni nad oeddech yn barod i ymddiheuro am y camgymeriadau a wnaethpwyd a mapio dyfodol disglair ar gyfer addysg yng Nghymru. Bydd y bobl sy’n gwylio’r cyfarfod hwn heddiw wedi gweld y gwacter yr ydych yn ei gynnig i addysg Cymru, Brif Weinidog.
 
13:45
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
I can promise the leader of the opposition that I do not expect to see any bullets fired on Saturday on the pitch. He is the master of the mixed metaphor, as we know. Last week was a prime example of that. Nevertheless, he has done it again. The Estyn report illustrates that there are areas where there needs to be improvement. However, it also illustrates areas where that improvement is coming. He mentions England. How many schools have been built in England? The first thing that the Government did there was to stop the school-building programme. That was the first thing that it did. When I was in school in the 1980s—as someone who went to a comprehensive school, and whose children are now in a comprehensive school, I can tell you that nothing was invested in schools in Wales in the 1980s. Absolutely nothing. I sat in classrooms with broken windows, and I sat in classrooms with ivy growing up the inside of the walls, because the Government that ran the country—his party at that time—spent absolutely no money on them at all. Why? It was because they did not have children in the comprehensive system. That was the reason for it.
Gallaf addo i arweinydd yr wrthblaid nad wyf yn disgwyl gweld unrhyw fwledi’n cael eu tanio ddydd Sadwrn ar y cae. Ef yw meistr y trosiad cymysg, fel y gwyddom. Roedd yr wythnos diwethaf yn enghraifft amlwg o hynny. Er hynny, mae wedi gwneud hynny eto. Mae adroddiad Estyn yn dangos bod meysydd lle mae angen gwelliant. Fodd bynnag, mae hefyd yn dangos meysydd lle mae’r gwelliant hwnnw’n dod. Mae’n sôn am Loegr. Faint o ysgolion sydd wedi eu hadeiladu yn Lloegr? Y peth cyntaf a wnaeth y Llywodraeth yno oedd atal y rhaglen adeiladu ysgolion. Dyna oedd y peth cyntaf a wnaeth. Pan oeddwn i yn yr ysgol yn y 1980au—fel rhywun a aeth i ysgol gyfun, ac y mae ei blant mewn ysgol gyfun ar hyn o bryd, gallaf ddweud wrthych na chafodd dim ei fuddsoddi mewn ysgolion yng Nghymru yn y 1980au. Dim byd o gwbl. Eisteddais mewn ystafelloedd dosbarth gyda ffenestri wedi torri, ac eisteddais mewn ystafelloedd dosbarth gyda iorwg yn tyfu i y tu mewn i’r muriau, oherwydd nad oedd y Llywodraeth a oedd yn rhedeg y wlad—ei blaid ef ar y pryd—yn gwario unrhyw arian arnynt o gwbl. Pam? Oherwydd nad oedd ganddynt blant yn y system gyfun. Dyna oedd y rheswm drosto.
 
Yes, we will learn lessons from this report. That much is true. However, we are, at least, not in a situation where money is being diverted away from building new schools in order to pay for the free schools policy. That is what has happened in England. That is where the money went. Money was taken away from the most needy to pay for the few. That is what the Government did. If we look at England, we also see a situation where we have the inspectorate and the department at war with each other. That is what we see in England. We also see a Secretary of State who cannot help but meddle on a weekly basis in the curriculum. Accountability is important. We will move forward in Wales as we see the shambles being generated in England.
Byddwn, fe fyddwn yn dysgu gwersi o’r adroddiad hwn. Mae hynny’n wir. Fodd bynnag, o leiaf nid ydym mewn sefyllfa lle mae arian yn cael ei ddargyfeirio i ffwrdd oddi wrth adeiladu ysgolion newydd er mwyn talu am y polisi ysgol rad. Dyna sydd wedi digwydd yn Lloegr. Dyna lle mae’r arian yn mynd. Mae arian yn cael ei dynnu i ffwrdd oddi wrth y mwyaf anghenus i dalu am yr ychydig. Dyna’r hyn a wnaeth y Llywodraeth. Os ydym yn edrych ar Loegr, rydym hefyd yn gweld sefyllfa lle mae gennym yr arolygiaeth a’r adran yn rhyfela yn erbyn ei gilydd. Dyna’r hyn yr ydym yn ei weld yn Lloegr. Rydym hefyd yn gweld Ysgrifennydd Gwladol na all beidio ag ymyrryd yn wythnosol yn y cwricwlwm. Mae atebolrwydd yn bwysig. Byddwn yn symud ymlaen yng Nghymru wrth inni weld y traed moch yn cael ei greu yn Lloegr.
 
13:46
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
Finally, I call the leader of the Welsh Liberal Democrats, Kirsty Williams.
Yn olaf, galwaf ar arweinydd y Democratiaid Rhyddfrydol Cymreig, Kirsty Williams.
 
13:46
Kirsty WilliamsBywgraffiadBiographyArweinydd Democratiaid Rhyddfrydol Cymru / The Leader of the Welsh Liberal Democrats
Thank you very much, Presiding Officer. First Minister, in 2011, following that year’s disappointing Estyn annual report, you told us that we would have to wait for your Minister for education’s speech to find out the solutions to the Welsh education problem. In 2012, following another disappointing Estyn report, you said:
Diolch yn fawr iawn, Lywydd. Brif Weinidog, yn 2011, yn dilyn adroddiad blynyddol siomedig Estyn y flwyddyn honno, dywedasoch wrthym y byddai’n rhaid i ni aros am araith eich Gweinidog addysg i ganfod yr atebion i broblem addysg Cymru. Yn 2012, yn dilyn adroddiad siomedig arall gan Estyn, dywedasoch: