Trwy barhau i ddefnyddio'r wefan, rydych yn cytuno i osod nifer fechan o gwcis. Polisi cwcis

Desktop
Skip Ribbon Commands
Skip to main content
 
 

 

Etholiadau Cynulliad Cenedlaethol Cymru

 

Nod yr wybodaeth ar y dudalen hon yn rhoi gwybodaeth gefndir i ymgeiswyr yn etholiadau Cynulliad Cenedlaethol Cymru ynghylch sefyll mewn etholiad, ac amlinelliad o'r cymorth a'r arweiniad a fydd ar gael iddynt os cânt eu hethol.

 
 

 

Cymhwyster i fod yn Aelod Cynulliad o Gynulliad Cenedlaethol Cymru


I fod yn aelod o Gynulliad Cenedlaethol Cymru rhaid i chi fod yn gymwys trwy fodloni gofynion o ran dinasyddiaeth ac oedran, a rhaid i chi hefyd beidio â bod wedi cael eich anghymhwyso.

Mae ystod lawn y gwaharddiadau yn fater cymhleth, ac yn cynnwys, er enghraifft, ddeiliaid rhai swyddi, rhai pobl (ond nid pawb) a farnwyd yn fethdalwyr, a phobl a farnwyd yn euog o droseddau penodol neu sydd wedi'u dedfrydu i'r carchar. 

Y brif ddeddfwriaeth sy'n ymwneud ag anghymhwyso yw Deddf Llywodraeth Cymru 2006 (fel y'i diwygiwyd); a Gorchymyn Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Anghymhwyso) 2015

Nid yw'r ddeddfwriaeth uchod yn cynnwys popeth, a chanllaw yn unig yw'r wybodaeth a roddir yma. Cyfrifoldeb pob ymgeisydd yw sicrhau nad yw'n anghymwys i fod yn Aelod Cynulliad.  

Mae'r Comisiwn Etholiadol wedi llunio canllawiau i ymgeiswyr ac asiantau. Mae rhagor o wybodaeth ynghylch bod yn gymwys neu'n anghymwys yn Rhan 1 o'r pecyn canllawiau a gafodd ei ddiwygio ddiwethaf ar gyfer etholiadau Mai 2016.  Fodd bynnag, os oes gennych unrhyw amheuaeth, dylech edrych ar yr holl ddeddfwriaeth berthnasol a/neu ddilyn cyngor cyfreithiol annibynnol.

O fis Ebrill 2018 bydd y Cynulliad yn gallu deddfu ynghylch pwy y gellir eu hethol i'r Cynulliad.  Bydd y dudalen hon yn cael ei diweddaru os bydd y sefyllfa'n newid.

 

Cynulliad Cenedlaethol Cymru - y profiad o fod yn Aelod Cynulliad


Ers sefydlu Cynulliad Cenedlaethol Cymru ym 1999, mae natur gyfansoddiadol y corff sy'n deddfu ar gyfer Cymru wedi newid yn ddramatig ac mae'n parhau i ddatblygu

Yn ystod y pumed Cynulliad, rhoddwyd pŵer i'r Cynulliad ddeddfu ynghylch trethi datganoledig ac mae Deddf Cymru 2017 yn newid yn sylfaenol y setliad datganoli.

Bydd gan Aelodau'r Pumed Cynulliad rôl bwysig ac unigryw o ran cynrychioli pobl Cymru a dwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif, a hynny ar adeg pab fydd democratiaeth yng Nghymru yn esblygu o'u cwmpas.

 

Rôl Aelodau'r Cynulliad


Mae Aelodau'r Cynulliad yn cynrychioli buddiannau Cymru a'i phobl, yn deddfu ar gyfer Cymru, ac yn dwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif.

Mae Aelodau yn cynrychioli buddiannau'r unigolion sy'n byw yn yr etholaethau neu'r rhanbarthau y cawsant eu hethol i'w cynrychioli. Maent yn dod i gysylltiad â'r cyhoedd yn rheolaidd drwy gyfarfodydd, galwadau ffôn, gohebiaeth neu gymorthfeydd.

Pan fydd y Cynulliad yn eistedd, bydd Aelodau'r Cynulliad yn cyfarfod yn y Senedd ym Mae Caerdydd i drafod y materion sydd o bwys i Gymru a'i phobl. Maent yn cyfarfod yn y Cyfarfod Llawn ddwywaith yr wythnos, ac yno mae Aelodau yn gofyn cwestiynau i Weinidogion Llywodraeth Cymru, yn cynnal dadleuon ar faterion megis polisïau'r Llywodraeth ac adroddiadau pwyllgorau, ac yn trafod cyfreithiau Cymru. Caiff gwrthbleidiau gynnal dadleuon ar faterion o'u dewis. Dyrennir y cyfleoedd i gynnig dadl yn ôl maint cymharol y pleidiau yn y Cynulliad.

Mae Aelodau'r Cynulliad hefyd yn cyfarfod mewn pwyllgorau, a sefydlwyd gan y Cynulliad i archwilio sut mae Llywodraeth Cymru yn gwneud ei gwaith, i ystyried deddfau arfaethedig, ac i archwilio materion sy'n bwysig i bobl yng Nghymru.

Trwy'r pwyllgorau, mae'r Cynulliad yn gallu cyflawni gwaith craffu mwy manwl, a chaiff Aelodau arbenigo mewn pynciau penodol.

 

Cadarnhad neu lw teyrngarwch


Mae gofyn i Aelodau'r Cynulliad dyngu llw teyrngarwch neu roi cadarnhad cyfatebol yn fuan ar ôl iddynt gael eu hethol. Ni allant wneud eu gwaith yn llawn fel Aelodau Cynulliad hyd nes y tyngwyd y llw neu y rhoddwyd y cadarnhad.  

 

Cymorth ar gyfer Aelodau


Mae Aelodau rhanbarthol ac Aelodau etholaethol yn cael yr un cymorth. Mae rhagor o wybodaeth am rolau a chyfrifoldebau Aelodau etholaethol ac Aelodau rhanbarthol yn y Rheolau Sefydlog, sef y rheolau sy'n rheoli gweithdrefnau'r Cynulliad.

 

Cymorth gan y Comisiwn


Comisiwn y Cynulliad yw'r corff corfforaethol sy'n gyfrifol am sicrhau bod eiddo, staff a gwasanaethau'n cael eu darparu ar gyfer y Cynulliad.  Mae Comisiwn y Cynulliad yn cynnwys y Llywydd a phedwar Aelod o bleidiau gwleidyddol gwahanol.  

Mae staff y Comisiwn yn darparu gwahanol fathau o gymorth, gan gynnwys cyngor amhleidiol, arweiniad a chymorth ymarferol i Aelodau.

Mae gwasanaethau'r Comisiwn yn cynnwys:

  • Cymorth ar gyfer Busnes y Cynulliad, gan gynnwys y Cyfarfod Llawn a'r Pwyllgorau;
  • Gwasanaeth Ymchwil sy'n darparu papurau briffio a dadansoddiadau;
  • Gwasanaethau Cyfreithiol;
  • Cyfathrebu, gan gynnwys timau Allgymorth ac Addysg;
  • Cyfieithu a Chyfieithu ar y Pryd;
  • TGCh; a
  • Gwasanaethau Aelodau megis datblygiad proffesiynol parhaus, cymorth ariannol ac arweiniad i'r Aelodau fel cyflogwyr.

 

Cyflogau a lwfansau


Bwrdd Taliadau Cynulliad Cenedlaethol Cymru yw'r corff annibynnol sy'n gyfrifol am bennu cyflogau, pensiynau a lwfansau Aelodau'r Cynulliad a'u staff.  Mae'r Bwrdd yn annibynnol ar y Cynulliad Cenedlaethol ac Aelodau'r Cynulliad.

 

Staff Cymorth Aelodau'r Cynulliad


Caiff Aelodau gyflogi staff i'w cynorthwyo gyda'u dyletswyddau fel Aelodau Cynulliad yn unol â'r Penderfyniad ar gyfer y Pumed Cynulliad gan y Bwrdd Taliadau. 

Mae cyngor a chymorth o ran recriwtio staff ar gael i Aelodau'r Cynulliad gan staff Comisiwn y Cynulliad.

 

Swyddfeydd


Ystâd y Cynulliad yw tri adeilad ym Mae Caerdydd (y Senedd, Tŷ Hywel a'r Pierhead), a swyddfa ym Mae Colwyn.

Darperir swyddfa i bob Aelod yn Nhŷ Hywel, sef yr adeilad ger y Senedd. Hefyd, darperir ar gyfer costau swyddfa yn yr etholaeth/rhanbarth. Yn gyffredinol, mae Aelodau'n dewis swyddfeydd sy'n hawdd i'w hetholwyr eu cyrraedd ac sy'n hygyrch ar gyfer staff ac etholwyr.

 

Diogelwch


Mae diogelwch yn flaenoriaeth gan y Cynulliad. Rhoddir pàs diogelwch i Aelodau a'u staff ar ôl i'r llw gael ei dyngu. Rhaid i basys gael eu dangos bob amser ar ystâd y Cynulliad. Mae gan y Cynulliad Uned Heddlu benodol yn Nhŷ Hywel, a'i thasg hi, ar y cyd â'r Tîm Diogelwch, yw gwarchod ystâd y Cynulliad a sicrhau na therfir ar fusnes.

 

Ieithoedd swyddogol


Cymraeg a Saesneg yw ieithoedd swyddogol y Cynulliad, ac mae'r Cynulliad yn anelu at fod yn sefydliad gwirioneddol ddwyieithog. Mae'r Cynllun Ieithoedd Swyddogol yn nodi'r hyn y mae'r Cynulliad yn ei ddarparu yn ddwyieithog ar hyn o bryd; mae hefyd yn nodi'r gwasanaethau y mae'n anelu at eu darparu. Mae'r Cynllun yn seiliedig ar Ddeddf Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Ieithoedd Swyddogol) 2012 ac fe'i mabwysiadwyd gan y Cynulliad yn ffurfiol ym mis Gorffennaf 2013.

 

Cydraddoldeb


Mae Comisiwn y Cynulliad wedi ymrwymo i hyrwyddo cyfle cyfartal fel cyflogwr ac fel darparwr gwasanaethau. Mae Strategaeth Amrywiaeth a Chynhwysiant Comisiwn y Cynulliad yn egluro sut y bydd Comisiwn y Cynulliad yn hyrwyddo cydraddoldeb, parchu amrywiaeth, a chanfod rhwystrau posibl i gydraddoldeb a'u dileu ar gyfer ein staff, Aelodau'r Cynulliad a'u staff, a'r cyhoedd. Caiff Cynllun Cydraddoldeb newydd ei ddatblygu ar gyfer y Pumed Cynulliad.

Fel cyflogwyr a darparwyr gwasanaethau, mae Aelodau'r Cynulliad yn ddarostyngedig i ddyletswyddau o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010.  Mae cyngor ynghylch cyflawni'r dyletswyddau ar gael i Aelodau mewn ffeithlenni sydd ar gael ar fewnrwyd yr Aelodau, neu fe'i ceir gan Dîm Amrywiaeth a Chynhwysiant y Comisiwn.

 

Gwasanaethau eraill a gwybodaeth bellach


Bydd Comisiwn y Cynulliad yn cyfeirio Aelodau'r Cynulliad at wasanaethau a chyfleusterau eraill, fel cymorth i Aelodau anabl, gofal plant, triniaeth feddygol pan na fyddant yn aros yn eu prif gartref, arlwyo, gwasanaethau post a rhwydweithiau cefnogi staff. 

Darperir gwybodaeth a chymorth pellach i Aelodau ar bob agwedd ar eu rôl fel Aelodau Cynulliad ar ôl iddynt dyngu'r llw neu roi'r cadarnhad.

Am ragor o wybodaeth, anfonwch e-bost atom: CyswlltAelodau@cynulliad.cymru

 

 

Partners & Help